این پلاسمای ماقبل تاریخ، در یک قطعه از استخوان فسیل‌شده پای دایناسوری ۱۱۵ میلیون ساله کشف شد. این استخوان در سال ۲۰۰۸ میلادی از معدنی در برزیل استخراج شده است.
بافت‌ها، سلول‌ها و سایر نمونه‌های بیولوژیکی نرم، به‌ندرت از فرآیند فسیل شدن جان سالم به در می‌برند و به همین دلیل کشف آنها بسیار بعید به نظر می‌رسد.
آگهی
آگهی
با این وجود، محققانی که در حال مطالعه یک استخوان دایناسور ۱۱۵ میلیون ساله هستند، می‌گویند نشانه‌هایی از «گلبول‌های قرمز خون» را روی فسیل آن پیدا کرده‌اند.
دانشمندان سعی کردند به کمک تصویربرداری میکروسکوپی و تجزیه و تحلیل‌های شیمیایی، نه‌تنها ساختارهای میکروسکوپی شبیه به گلبول‌های قرمز خون حفظ شده در استخوان دایناسور، بلکه شواهد شیمیایی از وجود «هِم» را نیز پیدا کنند. «هِم» پروتئینی در گلبول‌های قرمز خون است که اکسیژن را حمل می‌کند.
به گفته نویسندگان این مطالعه که گزارش آن روز دوشنبه در نشریه «مجموعه مقالات آکادمی ملی علوم» منتشر شد، این اولین باری است که «هِم» در فسیل یک دایناسور شناسایی شده است.
کلیتی گریس، ژئوشیمی‌دان و استاد دانشگاه کرتین در استرالیا و نویسنده این گزارش اعلام کرد: «این استخوان متعلق به دوره زمین شناسی "کرتاسه" است که به خوبی حفظ شده و این استدلال را تقویت می‌کند که ساختارها و مولکول‌های بیولوژیکی می‌توانند در فسیل‌های ماقبل تاریخ زنده بمانند.»
او افزود: «این کشف یک پیامد هیجان‌انگیز دیگر هم دارد: اکنون می‌توانیم امیدوار باشیم با اعمال تکنیک‌های علمی جدید روی فسیل‌ها، اطلاعات بیولوژیکی اولیه مهمی را که همچنان در آنها پنهان هستند، کشف کنیم. مثلا ممکن است فسیل‌هایی در موزه‌های سراسر جهان، حاوی اطلاعات مولکولی و سلولی باشند که هرگز مورد بررسی قرار نگرفته‌اند.»
این آزمایش خون باستانی حتی پیامدهایی برای جستجوی حیات فرازمینی دارد. اگر این مولکول‌های شکننده بتوانند میلیون‌ها سال وجود داشته باشند، آثار مشابهی می‌توانند به طور بالقوه در جاهای دیگر کیهان نیز وجود داشته باشند.
شناسایی گلبول‌های قرمز در دایناسورها
این فسیل متعلق به استخوان پای دایناسوری گوشتخوار به نام «آراتاسوروس موزئوناسینالی» است که در اوایل دوران «کرتاسه» زندگی می‌کرد؛ موجودی به طول ۳ متر و وزن تقریبی ۷۵ پوند. دیرینه‌شناسان این استخوان را در سال ۲۰۰۸ میلادی در سایت زمین‌شناسی «مینا پدرا برانکا» واقع در شمال شرقی برزیل کشف کردند؛ منطقه‌ای صخره‌ای که به خاطر فسیل‌های فوق‌العاده سالمش شناخته می‌شود.
اما چگونه این بافت‌های نرم و شکننده از بین نرفته‌اند؟ پژوهشگران این نظریه را مطرح کردند که «آراتاسوروس» به سرعت در محیطی پر از میکروب اما کم اکسیژن دفن شده است و کمبود اکسیژن، تجزیه بقایای دفن‌شده آن را کند کرده است.
پژوهشگران درون کانال‌های عروقی استخوان (لوله‌های میکروسکوپی که حاوی رگ‌های خونی و رشته‌های عصبی هستند) ریزساختارهای بیضی‌شکل فراوانی یافتند که شبیه گلبول‌های قرمز خون بودند. آنها در این استخوان علاوه بر «هِم»، آثاری از اکسیدهای منگنز نیز کشف کردند که احتمالا به تثبیت و حفظ سلول‌ها در طول فسیل‌سازی کمک کرده است.
آیا «پارک ژوراسیک» واقعیت می‌یابد؟
اما آیا کشف گلبول‌های قرمز خون یک دایناسور، به دانشمندان کمک می‌کند تا همانطور که در کتاب‌ها و فیلم‌هایی مانند «پارک ژوراسیک» دیده می‌شود «دی ان ای» آنها را بازآفرینی کنند؟
پاسخ تیموتی کلولند، دانشمند فیزیک در «موسسه اسمیتسونین» واشنگتن که یکی از بزرگترین مجموعه موزه‌های جهان را دارد، منفی است. به گفته او، هِم و «دی ان ای» مولکول‌های متفاوتی هستند و به روش‌های مختلفی در استخوان فسیل می‌شوند. یافتن شواهدی از وجود یکی از آنها به این معنی نیست که دیگری نیز در طول تاریخ حفظ شده است.
تحقیقات بیشتر می‌تواند به دانشمندان کمک کند تا به پرسش‌های بسیار بزرگ‌تری پاسخ دهند؛ از جمله اینکه مولکول‌های دوران پیش از تاریخ، چه اطلاعاتی می‌توانند درباره بیماری‌ها، فرآیندهای زیستی و نحوه تکامل مولکول‌ها در گذر زمان آشکار سازند.