روسیه و اوکراین با میانجی‌گری ملانیا ترامپ، بانوی اول آمریکا، بر سر برقراری آتش‌بس موقت در اطراف شهر اولشکی در جنوب اوکراین به توافق رسیدند. از این ابتکار آمریکا چه می‌دانیم؟
این توافق قرار است امکان ارسال کمک‌های بشردوستانه و تخلیه غیرنظامیان را از شهری فراهم کند که ماه‌هاست به دلیل درگیری‌ها از دسترسی به مواد غذایی، دارو و خدمات اولیه محروم مانده است.
آگهی
آگهی
مذاکره‌کنندگان روسیه، اوکراین و آمریکا روز جمعه به این توافق دست یافتند و مقام‌های هر سه کشور آن را تأیید کرده‌اند. با این حال، جزئیات مهمی از نحوه اجرای آتش‌بس و عملیات تخلیه هنوز منتشر نشده است.
ملانیا ترامپ وضعیت شهر اولشکی را که تحت اشغال نیروهای روسیه قرار دارد، «در آستانه فاجعه» توصیف کرده است.
شهری بدون برق، آب و گرمایش در آستانه زمستان
اولشکی در استان خرسون در جنوب اوکراین و در ساحل رود دنیپرو قرار دارد، رودخانه‌ای که نیروهای اوکراینی را از مناطق تحت اشغال روسیه جدا می‌کند.
نیروهای روسیه در نخستین روز تهاجم گسترده به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ این شهر را تصرف کردند. از آن زمان، ساختمان‌های شهر هدف گلوله‌باران قرار گرفته و بسیاری از آنها در آتش سوخته‌اند.
در ژوئن ۲۰۲۳، پس از انفجار و تخریب سد کاخوفکا، سیلاب بخش‌های گسترده‌ای از اولشکی را زیر آب برد و صدها نفر جان باختند. تحقیقات خبرگزاری آسوشیتدپرس نشان داد که انفجار سد احتمالاً به دست نیروهای روسیه انجام شده بود.
اولشکی پیش از جنگ حدود ۲۴ هزار نفر جمعیت داشت، اما ساکنان باقی‌مانده آن ماه‌هاست با کمبود شدید مواد غذایی و دارو روبه‌رو هستند. این شهر برق، گرمایش و آب لوله‌کشی ندارد.
جاده‌های خروجی شهر مین‌گذاری شده‌اند و خودروهای سوخته در حاشیه آنها دیده می‌شوند. پهپادها نیز به‌طور مداوم بر فراز منطقه پرواز می‌کنند.
با نزدیک شدن زمستان، خطر مرگ بر اثر گرسنگی یا بیماری جان ساکنان باقی‌مانده را تهدید می‌کند.
اوکراین بارها خواستار برقراری آتش‌بس محلی برای تخلیه غیرنظامیان شده بود. بر اساس حقوق بین‌الملل، روسیه به‌عنوان قدرت اشغالگر موظف است نیازهای ضروری غیرنظامیان ساکن مناطق تحت کنترل خود را تأمین کند.
آتش‌بس از سه‌شنبه آغاز می‌شود
دمیترو لوبینتس، کمیسر حقوق بشر پارلمان اوکراین و مذاکره‌کننده ارشد این کشور، اعلام کرد توافق در سه مرحله اجرا خواهد شد: نخست برقراری آتش‌بس، سپس ارسال کمک‌های بشردوستانه و در نهایت تخلیه غیرنظامیانی که مایل به ترک اولشکی هستند.
به گفته او، پیش از آغاز انتقال کمک‌ها، مسیرهای ورودی شهر از مین پاک‌سازی خواهند شد.
یانا لانتراتوا، کمیسر حقوق بشر روسیه که در مذاکرات حضور داشت، گفت ابتدا نیازهای ساکنان شناسایی و سپس مواد غذایی، دارو، محصولات بهداشتی و دیگر اقلام ضروری به شهر ارسال خواهد شد.
او تأکید کرد که برای تمامی افرادی که بخواهند منطقه جنگی را ترک کنند، مسیر خروج امن فراهم خواهد شد.
لوبینتس به آسوشیتدپرس گفت آتش‌بس از روز سه‌شنبه ۲۷ اکتبر، دو روز پیش از آغاز مأموریت بشردوستانه، برقرار خواهد شد و چند روز ادامه خواهد داشت.
والری گراسیموف، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح روسیه، اعلام کرد نیروهای این کشور از ساعت چهار بامداد سه‌شنبه به وقت مسکو، برابر با ساعت سه بامداد به وقت کی‌یف، آتش‌بس را در محور خرسون اجرا خواهند کرد.
او افزود نیروهای روسیه همچنین عملیات شناسایی مهندسی را انجام خواهند داد تا عبور امن کاروان کمک‌های بشردوستانه به داخل شهر تضمین شود.
به گفته لوبینتس، آتش‌بس مناطق گسترده‌تری از استان خرسون و نواحی مجاور را که برای اجرای عملیات ضروری هستند، در بر خواهد گرفت.
جزئیات عملیات تخلیه همچنان نامشخص است
مقام‌های دو کشور هنوز مشخص نکرده‌اند که چه نهادی بر اجرای آتش‌بس نظارت خواهد کرد و کمک‌های بشردوستانه چگونه توزیع خواهند شد.
لوبینتس با اشاره به حساسیت مذاکرات از ارائه جزئیات بیشتر خودداری کرد و نگفت که آیا ملانیا ترامپ برای نظارت بر عملیات به اوکراین سفر خواهد کرد یا خیر.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، نیز اعلام کرد ساکنانی که مایل به ترک اولشکی هستند، اجازه خروج خواهند داشت، اما مشخص نکرد که این افراد به مناطق تحت کنترل روسیه منتقل می‌شوند یا اوکراین.
او درباره مدت عملیات تخلیه تنها گفت که این روند احتمالاً چند روز طول خواهد کشید.
لوبینتس تأکید کرد: «این عملیات به‌صورت تدریجی انجام خواهد شد و اجرای آن بسیار دشوار است.»
نقش ملانیا ترامپ در مذاکرات
کاخ سفید اعلام کرد ملانیا ترامپ پس از اطلاع از وضعیت اولشکی در یکی از برنامه‌های خود در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در ماه سپتامبر، پیگیری این موضوع را آغاز کرد.
به گفته کاخ سفید، بانوی اول آمریکا و یکی از نمایندگان او سپس مستقیماً با مقام‌های روسیه و اوکراین برای تعیین شرایط توافق همکاری کردند.
لوبینتس گفت: «زمانی که ملانیا ترامپ از وضعیت اولشکی مطلع شد، روند مذاکرات با هماهنگی او آغاز شد.»
او افزود طرف‌های مذاکره طی چند هفته درباره پیشنهادهای مختلف گفت‌وگو کردند و «رویکردها، سازوکارها و ابزارهای جدیدی» برای کمک به بقای غیرنظامیان این شهر توسعه دادند.
حمایت از کودکان گرفتار در مناطق جنگی به یکی از محورهای فعالیت ملانیا ترامپ در دومین دوره ریاست‌جمهوری همسرش تبدیل شده است.
او اوایل امسال ریاست نشستی از شورای امنیت سازمان ملل درباره کودکان در مناطق درگیری را بر عهده داشت. سال گذشته نیز در نامه‌ای به ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، خواستار تلاش برای بازگرداندن کودکانی شد که به گفته او بر اثر جنگ از خانواده‌هایشان جدا شده‌اند.
مارک بکمن، مشاور ارشد ملانیا ترامپ، می‌گوید تلاش‌های او تاکنون به بازگشت نزدیک به ۳۶ کودک به خانواده‌هایشان کمک کرده است.
ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهوری اوکراین، نیز بارها از رهبران جهان خواسته است برای بازگرداندن کودکانی که به گفته کی‌یف پس از آغاز تهاجم روسیه به این کشور منتقل شده‌اند، کمک کنند.
دیوان کیفری بین‌المللی در سال ۲۰۲۳ حکم بازداشت ولادیمیر پوتین را به اتهام مسئولیت شخصی در انتقال غیرقانونی کودکان اوکراینی صادر کرد.
توافق بشردوستانه در میانه افزایش تنش‌های واشنگتن و کی‌یف
توافق آتش‌بس در اولشکی در شرایطی حاصل شده که روابط دولت دونالد ترامپ با اوکراین با تنش‌های تازه‌ای روبه‌رو شده است.
کی‌یف با محدودیت‌هایی در استفاده از سامانه اینترنت ماهواره‌ای «استارشیلد» مواجه شده است؛ سامانه‌ای ساخت شرکت متعلق به ایلان ماسک که نیروهای اوکراینی برای مقابله با حملات روسیه به آن وابسته‌اند.
ترامپ و دیگر مقام‌های ارشد آمریکایی درباره مسئولیت اعمال این محدودیت‌ها اظهارات متفاوتی مطرح کرده‌اند.
رئیس جمهوری آمریکا همچنین اخیراً برخی تحریم‌های جدید علیه روسیه را معاف کرده، برای واردات گازوئیل از این کشور به توافق رسیده و زلنسکی را برای دستیابی به توافقی به‌منظور پایان دادن به جنگ تحت فشار قرار داده است.
در ادامه تلاش‌ها برای احیای مذاکرات صلح، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، این هفته ابتدا برای گفت‌وگو با زلنسکی به نروژ رفت و سپس در سن‌پترزبورگ با پوتین دیدار کرد.
زلنسکی روز جمعه در سخنرانی ویدئویی خود برای اندیشکده هادسون در واشنگتن اشاره‌ای به آتش‌بس اولشکی نکرد، اما گفت تحویل موشک‌های رهگیر سامانه پاتریوت از سوی آمریکا همچنان متوقف مانده است.
او همچنین بر اهمیت نقش آمریکا در تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ تأکید کرد و از احتمال برگزاری نشستی مشترک با ترامپ و پوتین سخن گفت.