جایزه‌ای تازه در حوزه ادبیات راه‌اندازی شده که هدفش قدردانی از آثاری است که با همکاری هوش مصنوعی نوشته می‌شوند؛ اما زمان‌بندی آن به شدت بحث‌برانگیز است.
یک جایزه تازه برای کتابهایی که با کمک هوش مصنوعی نوشته شده‌اند این هفته در فرانسه راه‌اندازی شده و زمان‌بندی آن بدتر از این نمی‌توانست باشد.
آگهی
آگهی
جایزه تازه‌ای به نام «پاسکال ادبیات هوش مصنوعی» (Prix Pascal de Littérature IA) پس از چند هفته جنجال درباره استفاده از هوش مصنوعی توسط نامزدهای چند جایزه ادبی، از جمله جایزه گنکور که معتبرترین جایزه ادبی فرانسه است، معرفی شده است.
از سپتامبر، دنیای ادبیات فرانسه با پرونده تلیسون اورلین تکان خورده است؛ ماجرایی که با طرح اتهام استفاده گسترده از هوش مصنوعی در رمان این نویسنده کانادایی-هائیتی با عنوان «C’était ça ou mourir» آغاز شد.
دیروز، ناشر کانادایی اورلین در بیانیه‌ای تایید کرد که هوش مصنوعی واقعا در نگارش این کتاب به کار رفته است و همکاری خود را با نویسنده قطع کرد. اورلین همچنان این اتهامها را رد می‌کند و در گفت‌وگو با رشید لرش، خبرنگار لیبراسیون، گفته است که برای تحقیق تاریخی از منابع بیرونی استفاده کرده است.
او تاکید می‌کند: «گفتم که خودم این کتاب را نوشته‌ام؛ این طور نیست که هوش مصنوعی آن را نوشته باشد. همان‌طور که در ترجمه زبانها از ابزار استفاده می‌شود، من هم از ابزارها استفاده کردم و اصلا انتظار چنین اتفاقهایی را نداشتم.»
اکنون جایزه پاسکال آشکارا استفاده از هوش مصنوعی را تشویق می‌کند، هرچند روی وبسایت خود (منبع به زبان انگلیسی) اصرار دارد که این جایزه «رقابت فناوری» نیست.
در وبسایت جایزه آمده است: «هوش مصنوعی همین حالا هم در کارگاه‌های نویسندگی، در نسخه‌های اولیه و در کتابفروشی‌ها حضور دارد، اغلب بدون آن که دیده شود. جایزه پاسکال این پرسش را با صدای بلند مطرح می‌کند: وقتی نویسنده و ماشین با هم همکاری می‌کنند، چه چیزی یک اثر ادبی را می‌سازد؟»
شرکت‌کنندگان باید نسخه دست‌نویس اثر خود را به همراه پرونده فنی‌ای ارسال کنند که نوع کمک الگوریتمی استفاده‌شده را مشخص کند. استفاده از همه مدلهای زبانی اصلی از جمله ChatGPT، Claude، Gemini و LLaMA مجاز است.
برگزارکنندگان جایزه می‌گویند: «در حالی که دیگران با ابزارهای تشخیص متناقض به شکار آثار تولیدشده با هوش مصنوعی می‌روند، جایزه پاسکال از نویسندگان می‌خواهد استفاده از آن را اعلام کنند: نه تبلیغی در کار است، نه شکایتی؛ شفافیت مبنای گفت‌وگو و هوش جمعی است.»
بنیان‌گذاران جایزه، فیلیپ رودریگز، البن سرویا و ژیل منتره که همگی کارآفرین در حوزه فناوری هستند، توضیح می‌دهند: «این جایزه برای هر کسی که به زبان فرانسه می‌نویسد، در هر نقطه از دنیای فرانکوفون، بدون توجه به ملیت یا محل اقامت و حتی بدون داشتن ناشر، باز است.» رودریگز شریک بنیان‌گذار شرکت مشاوره ادغام و تملک آوولتا است، سرویا ریاست پیشین مجله ال‌جی‌بی‌تی‌کیو+ «تتو» را بر عهده داشته و منتره در دانشگاه هاروارد و دانشگاه پاریس ۱ پانتئون-سوربن تدریس می‌کند.
آنها اضافه می‌کنند: «هیئت داوران به دنبال اثری منتشرنشده است که یا کاربردی باشد یا ذهن را به فکر وادارد.»
دیروز فراخوان شرکت در این رقابت منتشر شد و قرار است ترکیب «هیات داوران پنج نفره» تا پایان ماه اعلام شود. برنده جایزه ۲۰۲۶ میانه دسامبر معرفی خواهد شد. پولی به برنده پرداخت نمی‌شود، اما برای انتشار کتاب به او کمک خواهد شد.
با توجه به این که قانون فرانسه نه استفاده از هوش مصنوعی برای نوشتن اثر ادبی را تنظیم می‌کند و نه آن را ممنوع کرده، این جایزه از نظر حقوقی مشروع است. با این حال، آغاز به کار آن در زمانی است که هنرمندان و نویسندگان علیه استفاده از هوش مصنوعی صدا بلند کرده و خواهان وضع قواعد و ضمانت‌های اجرایی شده‌اند.
این جایزه نام خود را از بلیز پاسکال، ریاضی‌دان و فیلسوف فرانسوی گرفته است و وبسایت جایزه پاسکال یادآور می‌شود که پاسکال «تنها متفکر غربی است که هم پیشگام دستگاه‌های مکانیکی بوده و هم استادی در زبان.»
در این وبسایت همچنین نقل‌قولی از او آمده است: «هر چه هوش بیشتری داشته باشیم، بیشتر می‌فهمیم که انسانهای اصیل بیشتری وجود دارند.»
با این اوصاف، بعید نیست این متفکر همه‌فن‌حریف و نویسنده «تاملات» این روزها در گورش به خود می‌لرزد.