مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی و رئیس شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوبه اختصاص سهمیه به داوطلبان کنکور آسیب‌دیده از جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه را برای اجرا ابلاغ کرد.
بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، داوطلبانی که خانه محل سکونتشان در جریان جنگ‌های ۱۲ روزه، ۴۰ روزه یا حوادث پس از آن تا زمان برگزاری آزمون تخریب شده و دیگر امکان سکونت در آن را نداشته باشند، به مدت دو سال مشمول سهمیه ۵ درصدی ایثارگران می‌شوند.
آگهی
آگهی
طبق متن مصوبه، ساختمان آسیب‌دیده باید به احداث مجدد، مقاوم‌سازی یا تعمیرات اساسی نیاز داشته باشد. بنابراین، صرف سکونت در مناطق جنگ‌زده یا وارد شدن خسارت جزئی به خانه برای برخورداری از این تسهیلات کافی نیست. شناسایی، تایید و معرفی افراد واجد شرایط به سازمان سنجش بر عهده مراجع قانونی تعیین‌شده در مصوبه است. داوطلبان همچنین باید سایر شرایط و ضوابط سهمیه ۵ درصدی ایثارگران را رعایت کنند.
این مصوبه در جلسه ۲۳ تیر ۱۴۰۵ شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری و رئیس این شورا روز ۲۱ مهر همان سال آن را برای اجرا ابلاغ کرد.
سهمیه‌های کنکور و مناقشه بر سر عدالت آموزشی
سهمیه‌های کنکور در ایران سال‌هاست محل بحث درباره عدالت آموزشی‌اند. موافقان می‌گویند این سهمیه‌ها برای جبران محرومیت و حمایت از افرادی در نظر گرفته شده‌اند که جنگ، شرایط خانوادگی یا محل زندگی، فرصت‌های آموزشی برابر را از آنها گرفته است. منتقدان در مقابل، درباره تاثیر تفاوت در شرایط پذیرش بر رقابت علمی و عملکرد تحصیلی دانشجویان پرسش‌هایی مطرح می‌کنند.
سهمیه تازه آسیب‌دیدگان جنگ نیز به این بحث دامن زده است. حمایت از داوطلبانی که خانه و زندگی‌شان در جنگ آسیب دیده، یک موضوع است؛ اما ارزیابی تاثیر سهمیه‌ها بر عدالت در پذیرش دانشگاه‌ها، به بررسی جداگانه مقررات و پیامدهای آنها نیاز دارد.
نتایج یک پژوهش دانشگاهی؛ معدل پایین‌تر دانشجویان سهمیه ایثارگران
در همین زمینه، پژوهشی با عنوان «بررسی وضعیت تحصیلی دانشجویان بر اساس انواع سهمیه‌های کنکوری» در فصلنامه «مطالعات اندازه‌گیری و ارزشیابی آموزشی» در پاییز ۱۴۰۰ منتشر شد. پژوهشگران عملکرد تحصیلی دانشجویان ورودی سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ دانشگاه شهید مدنی آذربایجان را بررسی کردند. در این مطالعه، معدل ۲۶۰ دانشجوی پذیرفته‌شده با سهمیه‌های خاص، از جمله سهمیه ایثارگران، با معدل ۳۶۰ دانشجوی پذیرفته‌شده از طریق سهمیه مناطق مقایسه شد.
نتایج نشان داد میانگین معدل گروه نخست به‌طور معناداری پایین‌تر از گروه دوم بوده است. با این حال، این پژوهش به یک دانشگاه و گروه مشخصی از سهمیه‌ها محدود بود و به‌تنهایی نمی‌تواند مبنایی برای نتیجه‌گیری درباره عملکرد همه دانشجویان سهمیه‌ای یا تاثیر سهمیه جدید آسیب‌دیدگان جنگ باشد.
سهمیه‌های کنکور؛ از ایثارگران تا مناطق محروم
در کنکور سراسری، علاوه بر سهمیه ایثارگران و خانواده شهدا، سهمیه مناطق یک، دو و سه، برخی سهمیه‌های مناطق محروم و مناطق آسیب‌دیده از بلایای طبیعی و سهمیه‌های ویژه بعضی شهرستان‌ها نیز وجود دارد. هدف از این سهمیه‌ها، حمایت از گروه‌های مشخص یا در نظر گرفتن تفاوت امکانات آموزشی در مناطق مختلف است. شرایط استفاده از هر سهمیه، از جمله حدنصاب علمی و تعهد خدمت، بر اساس مقررات مربوط تعیین می‌شود.
سهمیه ایثارگران و آسیب‌دیدگان جنگ
سهمیه ایثارگران شامل دو گروه اصلی است؛ سهمیه ۲۵ درصدی و سهمیه ۵ درصدی. سهمیه ۲۵ درصدی به همسر و فرزندان شهدا و مفقودالاثران، آزادگان و همسر و فرزندان آنان و جانبازان ۲۵ درصد و بالاتر و همسر و فرزندانشان اختصاص دارد. سهمیه ۵ درصدی نیز جانبازان زیر ۲۵ درصد و همسر و فرزندان آنان و همسر و فرزندان رزمندگانی را دربرمی‌گیرد که دست‌کم شش ماه حضور داوطلبانه در جبهه داشته‌اند؛ البته برخورداری از هر یک از این سهمیه‌ها تابع شرایط قانونی مربوط است.
بر اساس مصوبه جدید، داوطلبانی که ساختمان محل سکونتشان در جریان جنگ‌های ۱۲ روزه، ۴۰ روزه یا حوادث پس از آن تا زمان برگزاری آزمون تخریب شده و دیگر قابل سکونت نباشد، با رعایت شرایط مقرر، به مدت دو سال مشمول سهمیه ۵ درصدی ایثارگران می‌شوند. این تسهیلات شامل همه ساکنان مناطق جنگ‌زده نیست و برخورداری از آن به تایید مراجع قانونی و احراز شرایط آسیب‌دیدگی بستگی دارد.
استفاده از سهمیه به معنای قبولی تضمین‌شده نیست و داوطلبان باید حدنصاب علمی مقرر را کسب کنند. همچنین، در صورت تکمیل نشدن ظرفیت سهمیه ۲۵ درصدی، ظرفیت خالی ابتدا به داوطلبان واجد شرایط سهمیه ۵ درصدی که حدنصاب لازم را کسب کرده‌اند اختصاص می‌یابد و در صورت باقی ماندن ظرفیت، به سهمیه آزاد منتقل می‌شود.
سهمیه مناطق و مناطق محروم
سهمیه مناطق یک، دو و سه بر اساس محل تحصیل داوطلب در دوره متوسطه تعیین می‌شود و هدف آن در نظر گرفتن تفاوت امکانات آموزشی در مناطق مختلف کشور است.
برای برخی مناطق محروم نیز بخشی از ظرفیت رشته‌ها و دانشگاه‌ها به داوطلبان بومی اختصاص می‌یابد. در بعضی از این رشته‌ها، پذیرفته‌شدگان موظف‌اند پس از پایان تحصیل، در مناطق تعیین‌شده خدمت کنند. شرایط دقیق استفاده از این سهمیه‌ها به مقررات هر رشته و منطقه بستگی دارد.
سهمیه مناطق آسیب‌دیده از بلایای طبیعی و برخی شهرستان‌ها
سهمیه داوطلبان مناطق آسیب‌دیده از بلایای طبیعی، از جمله سیل و زلزله، نیز در مقررات پذیرش دانشگاه‌ها پیش‌بینی شده است. این سهمیه با هدف جبران اختلال در تحصیل دانش‌آموزان مناطق آسیب‌دیده اعمال می‌شود و شرایط آن با سهمیه تازه آسیب‌دیدگان جنگ تفاوت دارد.
بر اساس ضوابط اعلام‌شده برای کنکور ۱۴۰۵، حدنصاب علمی این سهمیه در کدرشته‌محل‌های مشمول، ۸۰ درصد نمره آخرین پذیرفته‌شده در گزینش آزاد است. این حدنصاب برای رشته‌های پزشکی، دندان‌پزشکی و داروسازی به ۸۵ درصد می‌رسد. دامنه شمول، ظرفیت اختصاص‌یافته و سایر شرایط اجرایی باید بر اساس دفترچه رسمی همان سال بررسی شود.
در دفترچه کنکور ۱۴۰۵ همچنین برای برخی شهرستان‌ها و مناطق، از جمله جیرفت، عنبرآباد، کهنوج، رودبار جنوب، قلعه‌گنج و منوجان در استان کرمان و بشاگرد و ابوموسی در استان هرمزگان، سهمیه‌ها یا تسهیلات ویژه‌ای پیش‌بینی شده است. شرایط استفاده از این تسهیلات، از جمله بومی بودن، حدنصاب علمی و تعهد خدمت، بسته به مقررات هر مورد متفاوت است.