دمای هوا در آغاز اکتبر در آلمان تا ۲۵ درجه بالا رفته و کشور دوباره هوای اواخر تابستان را تجربه می‌کند؛ اما یک ضرب‌المثل کشاورزی آن را نشانه‌ای بد می‌داند و این پرسش را مطرح می‌کند که آیا پس از پاییز گرم باید منتظر زمستانی سخت بود.
هر کس این روزها بیرون از خانه رفت‌وآمد می‌کند، در بسیاری از مناطق هنوز به ژاکت نیاز ندارد. ماه اکتبر در آلمان با دمایی غیرعادی ملایم آغاز شده است؛ در برخی نواحی دما تا حدود ۲۵ درجه هم می‌رسد. بعد از هوای نمناک و پرنوسانی که خیلی‌ها آن را با پاییز پیوند می‌دهند، این شرایط بیشتر شبیه یک هفته تابستانی دیررس است.
آگهی
آگهی
اما همین هوای خوب طبق یک قانون قدیمی کشاورزان باید مایه نگرانی باشد. یک ضرب‌المثل قدیمی کشاورزان می‌گوید: «اگر اکتبر گرم و مطبوع باشد، زمستانی تند و سخت از راه می‌رسد.»
کسانی که به این گفته باور دارند، شاید بهتر باشد از حالا به فکر پیدا کردن شال، دستکش و بیل برف‌روب باشند؛ چون هرچه اکتبر آرام‌تر و دلپذیرتر باشد، گفته می‌شود زمستان خشن‌تر خواهد شد. اما آیا واقعا چنین است؟
آیا اکتبر گرم زنگ خطر است؟
قوانین و ضرب‌المثل‌های کشاورزان در گذشته نقش نوعی تقویم هوا را بازی می‌کردند. مدت‌ها پیش از آنکه ماهواره‌ها، بالن‌های هواشناسی و مدل‌های رایانه‌ای در دسترس باشند، انسان‌ها در نسل‌های پی‌درپی روند دگرگونی فصل‌ها را زیر نظر داشتند. از دل این تجربه‌ها اشعاری آهنگین شکل گرفت که به‌خاطر‌سپردنشان آسان بود و قرار بود برای کشاورزی و زندگی روزمره راهنما باشد.
مسئله اینجاست که آنچه در طول دهه‌ها معقول به نظر می‌رسد، لزوما به معنای وجود یک رابطه قابل اعتماد نیست. به‌ویژه درباره ماه اکتبر و زمستان بعد از آن، بازگشت به گذشته ارزش دارد؛ و این نگاه به گذشته یک نمونه کاملا متناقض پیش‌روی ما می‌گذارد.
وقتی قانون کشاورزان کاملا اشتباه از آب درآمد
پاییز ۲۰۰۶ در آلمان به شکل غیرمعمولی گرم بود. هر کس آن زمان به آن قاعده قدیمی تکیه می‌کرد، باید خود را برای زمستانی به‌شدت سرد آماده می‌کرد.
اما نتیجه دقیقا برعکس شد: زمستان ۲۰۰۶/۰۷ گرم‌ترین زمستان آلمان از زمان آغاز ثبت منظم داده‌های هواشناسی در سال ۱۹۰۱ بود. سرویس هواشناسی آلمان در آن زمان (منبع به زبان آلمانی) میانگین دما را ۴٫۳ درجه سانتی‌گراد محاسبه کرد؛ یعنی ۴٫۱ درجه بالاتر از میانگین بلندمدت. دوره طولانی یخبندان عملا رخ نداد.
ماه دسامبر ۲۰۰۶ نیز غیرعادی گرم بود و ژانویه رکورد دما ثبت کرد. آن قانون قدیمی در این مورد بدترین عملکرد ممکن را داشت.
چرا اکتبر، ژانویه را «از پیش تعیین» نمی‌کند
اینکه برداشت کنونی از یک «پاییزِ شبیه تابستان» صرفا احساسی نباشد، در داده‌های اندازه‌گیری‌شده دیده می‌شود. سپتامبر ۲۰۲۶ در آلمان طبق اعلام سرویس هواشناسی آلمان با میانگین ۱۵٫۹ درجه، ۲٫۶ درجه گرم‌تر از میانگین بلندمدت بود. بارش‌ها نیز به‌طور محسوسی کمتر از حد معمول بود.
در ۳۰ سپتامبر در ناحیه بالاراین دمای ۳۱ درجه ثبت شد و در شمال بادِن ۲۹ درجه. یکم اکتبر دما در بایرن و زاکسن به ۲۵ درجه رسید و در برلین و براندنبورگ بین ۲۳ تا ۲۵ درجه بود. با این حال این ارقام به معنای آن نیست که کل ماه اکتبر به همین شکل ادامه پیدا می‌کند. طبق پیش‌بینی‌ها وضعیت جوی در روزهای آینده تغییر خواهد کرد و دما رو به کاهش می‌رود.
هوای آلمان تحت تاثیر جریان‌های بزرگ‌مقیاس قرار می‌گیرد. برای ماه‌های زمستان، از جمله چگونگی توزیع فشار هوا بر فراز اقیانوس اطلس، نوسان شمال‌اطلس و تغییرات در جو قطبی اهمیت دارد. گردباد قطبی نیز می‌تواند در نحوه پخش توده‌های هوای سرد نقش داشته باشد.
به همین دلیل، حتی با استفاده از مدل‌های مدرن هم پیش‌بینی دقیق هوا برای چندین ماه کار ساده‌ای نیست. هرچه افق زمانی پیش‌بینی دورتر باشد، کمتر می‌توان درباره وضعیت مشخص یک روز خاص صحبت کرد و بیشتر باید از احتمال‌ها و سناریوهای ممکن سخن گفت.
ال نینو می‌تواند بر هوای آلمان اثر بگذارد
با این حال یک عامل، نگاه به زمستان ۲۰۲۶/۲۷ را جالب‌تر می‌کند: ال نینو.
این پدیده اقلیمی در اقیانوس آرام استوایی در حال حاضر به شکل غیرمعمولی شدید در حال شکل‌گیری است. بنا بر اعلام اداره هواشناسی و اقلیم آمریکا (NOAA) (منبع به زبان آلمانی) احتمال رخداد یک رویداد بسیار شدید ال نینو در پاییز و زمستان ۲۰۲۶/۲۷ بیش از ۹۰ درصد برآورد شده است.
NOAA برای دوره اکتبر تا دسامبر، احتمال ۷۵ درصدی در نظر گرفته است که شدت این پدیده اقلیمی به سطحی برسد که از همه رویدادهای ال نینو ثبت‌شده از سال ۱۹۵۰ تاکنون بالاتر باشد.
ال نینو بر کل نظام اقلیمی جهان اثر می‌گذارد. پیامدهای آن در مناطق مختلف بسیار متفاوت است و به شرایط دیگر جو بستگی دارد. خود NOAA نیز تاکید می‌کند که هیچ‌یک از این اثرات احتمالی تضمین‌شده نیست.
پس برف در راه است؟
زمستان سرد البته منتفی نیست. حتی پس از یک پاییز بسیار ملایم هم ممکن است در ژانویه یا فوریه الگوهای جوی زمستانی شکل بگیرند.
اما آن قانون قدیمی کشاورزان که در دوره‌ای بدون ماهواره شکل گرفته، برای چنین چیزی هیچ پیش‌بینی قابل اتکا در اختیار نمی‌گذارد. بنابراین اگر کسی با دیدن دمای ۲۰ یا ۲۵ درجه در ابتدای اکتبر از حالا زمستان یخبندان را پیش چشم خود می‌بیند، می‌تواند نفس راحتی بکشد. اکتبر گرم یک شمارش معکوس هواشناختی تا فرا رسیدن یخبندان نیست.