از طرح‌های روی کاغذ تا باتری‌های عملیاتی؛ بازار انرژی دگرگون می‌شود و ارزش ذخیره‌سازی برق افزایش می‌یابد
قبض‌های برق خانگی همچنان سنگین است اما در بازار عمده‌فروشی بعضی اپراتورها حتی پول می‌گیرند تا انرژی مصرف کنند. این یکی از تناقض‌هایی است که رشد انرژی‌های تجدیدپذیر ایجاد کرده است؛ خورشید و باد زمانی تولید می‌کنند که می‌توانند نه وقتی که شبکه به آن نیاز دارد و در دوره‌های مازاد تولید قیمت‌ها می‌تواند منفی شود.
آگهی
آگهی
به همین دلیل به باتری‌های عظیم، سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی یا BESS (Battery Energy Storage System) نیاز است که بتوانند انرژی مازاد را جذب و بعدتر دوباره به شبکه تزریق کنند. نقش آنها آن‌قدر راهبردی شده که یک رقابت واقعی برای تصاحب این بازار به راه افتاده و ایتالیا یکی از بازیگران اصلی آن است.
باتری‌ها؛ در ایتالیا ۳۰۰ گیگاوات درخواست اتصال
در پایان سال ۲۰۲۵، درخواست‌های اتصال برای سامانه‌های ذخیره‌سازی در سطح ولتاژ بالا و بسیار بالا که به ترنا ارائه شده بود به ۳۰۰ گیگاوات رسید. اما از این میزان فقط ۵۶ گیگاوات مجوز اولیه گرفت و تنها ۶٫۸ گیگاوات آماده آغاز عملیات ساخت بود.
سامانه‌های ذخیره‌سازی نصب‌شده در آن زمان ۷٫۴ گیگاوات توان و ۱۷٫۹ گیگاوات‌ساعت ظرفیت داشتند. ترنا برای ۲۰۳۰ به حدود ۷۲ گیگاوات‌ساعت نیاز برآورد می‌کند که در سناریوهای ۲۰۴۰ نیز رو به افزایش است.
بنابراین آن ۳۰۰ گیگاوات درخواست‌شده فقط به تاسیساتی مربوط نمی‌شود که به‌زودی وارد مدار می‌شوند؛ بلکه نوعی رزرو عظیم روی سامانه برق آینده هم به حساب می‌آید.
در سخنرانی درباره وضعیت اتحادیه در ۱۶ سپتامبر گذشته اورسولا فون در لاین یادآوری کرد که اروپا در ۲۰۲۵ بیش از ۸۰ گیگاوات ظرفیت جدید تجدیدپذیر نصب کرده، در حالی که ظرفیتی شش برابر آن هنوز در انتظار اتصال به شبکه است. فون در لاین گفت: «باید سریع‌تر سرمایه‌گذاری کنیم، اتصال‌ها به شبکه را سرعت بدهیم و ذخیره‌سازی را توسعه دهیم.»
آلمان؛ رقابت بر سر باتری‌ها حتی شدیدتر است
آلمان این پویایی را به شکلی حتی افراطی‌تر نشان می‌دهد. تنها در سال ۲۰۲۵ مدیران شبکه ۱۸۱۵۸ درخواست برای سامانه‌های بزرگ ذخیره‌سازی، معادل ۵۷۳٫۵ گیگاوات دریافت کرده‌اند.
پیشنهادهای اتصال صادرشده ۵۴٫۲ گیگاوات را پوشش می‌داد و تاسیسات واقعاً در مدار، از سطح ولتاژ متوسط به بالا، ۳٫۶ گیگاوات بود.
بوندس‌نتس‌آگنتور همچنین هشدار می‌دهد که بخشی از درخواست‌ها تکراری است: یک توسعه‌دهنده ممکن است همان پروژه را در چند نقطه شبکه ثبت کند و بعدتر تصمیم بگیرد کجا ساخت‌وساز را آغاز کند.
در عمل، پیش از آنکه خود باتری‌ها خریداری شوند، گزینه‌ها خرید و فروش می‌شود.
وقتی پای بانک‌ها وسط می‌آید؛ ذخیره‌سازی به یک سرمایه‌گذاری تبدیل می‌شود
داستان شرکت آلمانی Kyon Energy نشان می‌دهد که مالیه این بخش هم چقدر سریع دگرگون شده است. در ژانویه ۲۰۲۴، توتال‌انرجیز این شرکت را از سه بنیان‌گذار آن خرید و ۹۰ میلیون یورو نقد پرداخت کرد، به‌علاوه درآمدهای مشروط آینده. کیون پیش از آن ۷۷۰ مگاوات را توسعه داده و یک خط پروژه پیشرفته دیگر به ظرفیت ۲ گیگاوات در دست داشت.
در آن زمان فیلیپ مرک، یکی از بنیان‌گذاران، توضیح می‌داد که تامین مالی باتری‌های بزرگ هنوز دشوار است. کیون ابتدا با سرمایه خود می‌ساخت و تازه پس از بهره‌برداری به‌دنبال تامین مالی مجدد بانکی می‌رفت.
دو سال بعد تصویر کاملاً عوض شده است. در ۲۰۲۶، توتال‌انرجیز ۵۰ درصد از یازده پروژه کیون را، با ظرفیتی معادل ۷۸۹ مگاوات و ۱۶۲۸ مگاوات‌ساعت، به آلینس گلوبال اینوستِرز واگذار کرد؛ در ژوئیه نیز اعلام شد که تامین مالی پروژه‌ای به ارزش حدود ۴۴۰ میلیون یورو با مشارکت ده موسسه مالی نهایی شده است.
قراردادهای ساختارمند تولینگ، نوعی اجاره ظرفیت باتری، بخشی از درآمد قراردادی را تضمین می‌کند و جریان‌های نقدی را قابل پیش‌بینی‌تر می‌سازد.
ارزش واقعی می‌تواند پیش از ساخت ایجاد شود
این همان سازوکاری است که استفانو اندریتزی، شریک شرکت MergersCorp که در زمینه معاملات مالی فوق‌العاده در بخش انرژی‌های تجدیدپذیر هم فعالیت می‌کند، تشریح می‌کند.
اندریتزی می‌گوید: «چند نفر توان مالی ساخت را دارند؟ بسیار کم، شاید یک نفر از هر پنجاه نفر.» بسیاری اما می‌توانند زمینی را مسدود کنند و پروژه را «تماماً روی کاغذ» توسعه دهند. بنابراین ارزش پیش از شروع ساخت ایجاد می‌شود.
صندوق‌های بزرگ سرمایه‌گذاری و شرکت‌های انرژی یا طراحی و ساخت، یعنی EPCها، ترجیح می‌دهند پروژه‌های دارای مجوز را بخرند و مستقیماً وارد مرحله توسعه شوند. این راهی عملی برای خرید زمان است بی‌آنکه در پیچ‌وخم فرایندهای صدور مجوز و بوروکراسی گرفتار شوند.
در ایتالیا نخستین مناقصه باتری‌ها با سیل پیشنهادها روبه‌رو شد
در ایتالیا رقابت از هم‌اکنون مشهود است. در نخستین مناقصه MACSE در سپتامبر ۲۰۲۵، ترنا ۱۰ گیگاوات‌ساعت ظرفیت را واگذار کرد که همه در قالب باتری‌های لیتیوم‌یونی بود.
پیشنهادها بیش از چهار برابر حجم مورد تقاضا بود و قیمت میانگین موزون به ۱۲۹۵۹ یورو به‌ازای هر مگاوات‌ساعت در سال رسید، در حالی که حق‌السهم ذخیره معادل ۳۷ هزار یورو تعیین شده بود؛ حدود ۶۵ درصد کمتر.
در همین حال سرمایه به این بخش سرازیر می‌شود. مودو انرژی در ۲۰۲۵ ۸۲ معامله مربوط به BESS در اروپا ثبت کرده، در برابر ۲۵ مورد در سال قبل، با ارزشی اعلام‌شده برابر با ۸٫۶ میلیارد یورو. بدهی اعلام‌شده از ۱٫۴ به ۶٫۱ میلیارد یورو رسیده و تامین مالی پروژه نیمی از معاملات را تشکیل می‌دهد.
فشار بر «پروژه‌های شبح»
کمیسیون اروپا اکنون به‌طور صریح این مشکل را شناسایی کرده است. در رهنمودهای مربوط به اتصال به شبکه که در دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، درخواست‌های سوداگرانه و پروژه‌هایی را که به بلوغ نمی‌رسند یکی از عوامل تشکیل صف‌ها می‌داند.
در این سند به انحصار ظرفیت شبکه، درخواست‌های متعدد برای یک پروژه واحد و حتی مواردی اشاره می‌شود که در آنها اتصال فقط با هدف فروش بعدی حقوق آن مسدود می‌شود.
از جمله تدابیر مقابله‌ای، تدوین معیارهایی بر پایه بلوغ پروژه‌ها، تعیین ضرب‌الاجل‌ها، جریمه‌ها و سپرده‌های مالی است که در صورت عملی نشدن سرمایه‌گذاری ممکن است از دست برود.
ایتالیا؛ مقررات تازه برای مقابله با اشباع شبکه
ایتالیا از هم‌اکنون شروع به اصلاح مسیر کرده است. مصوبه بولته در فوریه ۲۰۲۶ اصلاحی را برای مقابله با «اشباع مجازی» شبکه به اجرا گذاشت: ظرفیت باید به‌طور قطعی به پروژه‌های دارای مجوز اختصاص یابد و برخی اتصال‌هایی که به ابتکار طرح‌های هنوز ناپخته گرفته شده‌اند می‌تواند لغو شود.
آیین‌نامه اجرایی وزارت محیط زیست و امنیت انرژی (MASE) در ۸ سپتامبر امضا شد اما هنوز آخرین مرحله مقررات‌گذاری از سوی آره‌را باقی مانده است.
تناقض در این است که این سختگیری پس از سال‌هایی اعمال می‌شود که طی آنها بروکسل و دولت‌های ملی تلاش کرده‌اند دقیقاً همان رویه‌هایی را تسریع کنند که اکنون باید گزینشی‌تر هم بشود.
دستورالعمل RED III مهلت‌های کوتاه‌تری برای بسیاری از مجوزها تعیین کرده و مسیرهای سریع برای انرژی‌های تجدیدپذیر و ذخیره‌سازی متصل به تاسیسات پیش‌بینی کرده است؛ در ایتالیا نیز در گذر زمان رویه‌ها برای BESSهای مستقل ساده‌تر شده است.
پروژه‌های انرژی؛ تسهیل به معنای ساده شدن همه چیز نیست
اندریتزی می‌گوید: «این کار عظیمی است. حتی برای تنها ۴ یا ۵ مگاوات، از هزاران سند صحبت می‌کنیم.»
اما هزینه لازم برای توسعه پروژه همچنان کسری از هزینه ساخت تاسیسات است، در حالی که یک پروژه دارای مجوز می‌تواند خود صاحب ارزش شود و واگذار گردد.
اینجاست که دومین تناقض شکل می‌گیرد. برای پاکسازی صف‌ها، مقام‌ها می‌توانند خواستار ضمانت‌های مالی بزرگ‌تر و شواهدی از بلوغ پروژه شوند. اما در این صورت حفظ یک موقعیت برای سال‌های طولانی برای توسعه‌دهندگان کوچک دشوارتر می‌شود، در حالی که شرکت‌های خدمات برق، صندوق‌ها و گروه‌های بزرگ سرمایه لازم را در اختیار دارند.
بنابراین مبارزه با سوداگری می‌تواند به تمرکز بیشتر بازار هم دامن بزند.
رقابت بر سر زمین برای تجدیدپذیرها، BESS و مراکز داده
در نهایت این رقابت مالی دوباره به زمین می‌رسد. تاسیسات خورشیدی، اگروفوتوولتائیک، بادی و BESS به‌دنبال زمین و اتصال می‌گردند و در همین حال مراکز داده نیز به‌سرعت تقاضای بالقوه خود از شبکه را افزایش می‌دهند.
CREA متوسط ارزش اراضی کشاورزی ایتالیا را در ۲۰۲۴ حدود ۲۲۴۰۰ یورو در هر هکتار برآورد می‌کند و از تاثیر گسترش تاسیسات تجدیدپذیر بر قیمت‌ها خبر می‌دهد؛ در برخی موارد پیشنهادهای مربوط به نیروگاه‌های خورشیدی در حدود ۶۰ هزار یورو برای هر هکتار مستند شده است.
به‌گفته اندریتزی، اراضی کشاورزی در شمال ایتالیا که ممکن است ۱۵ تا ۲۵ هزار یورو در هر هکتار ارزش داشته باشد، وقتی برای توسعه انرژی جذاب می‌شود به سطح درخواست‌هایی در حدود ۹۰ تا ۱۰۰ هزار یورو می‌رسد.
زیرا در بازار جدید انرژی، ارزش یک قطعه زمین دیگر فقط به آنچه روی آن رشد می‌کند وابسته نیست؛ به این هم بستگی دارد که چه میزان انرژی می‌تواند از کنار آن عبور کند و تا چه حد امکان دارد امروز برای فردا در سامانه برق، موقعیتی روی آن رزرو شود.
واژگان ذخیره‌سازی؛ تعاریفی که باید بدانید
GW (گیگاوات) - واحد اندازه‌گیری توان است، یعنی این‌که باتری با چه سرعتی می‌تواند انرژی را جذب یا به شبکه برگرداند.
GWh (گیگاوات‌ساعت) - واحد اندازه‌گیری ظرفیت است، یعنی این‌که باتری چه مقدار انرژی می‌تواند ذخیره کند. سامانه‌ای با توان ۱ گیگاوات که می‌تواند این توان را به‌مدت چهار ساعت تحویل دهد، ظرفیتی برابر با ۴ گیگاوات‌ساعت دارد.
آربیتراژ - سازوکاری است که در آن باتری زمانی شارژ می‌شود که برق ارزان است یا حتی قیمت منفی می‌شود و سپس انرژی هنگامی فروخته می‌شود که قیمت بالا رفته است.
مِرچنت - به درآمدهایی اشاره دارد که مستقیماً در معرض نوسان‌های بازار برق است، بدون آنکه قرارداد، بازدهی ثابت تضمین کرده باشد.
تولینگ - عملیاتی است که در آن یک بازیگر برای استفاده از ظرفیت باتری طبق قرارداد مبلغی می‌پردازد. مالک باتری از این طریق به بخشی از درآمد قابل پیش‌بینی دست می‌یابد.
پمپاژ برق‌آبی - نوعی ذخیره‌سازی است که در آن از برق مازاد برای پمپاژ دوباره آب از مخزن پایین به مخزن بالا استفاده می‌شود. سپس آب از میان توربین‌ها سقوط می‌کند و انرژی جدید تولید می‌شود.