هزاران نفر که در پریشتینا به امید تبرئه جمع شده بودند، پس از محکوم شدن رئیسجمهور پیشین کوزوو به قتل، شکنجه و بازداشت غیرقانونی توسط دادگاه تخصصی کوزوو در سکوت متفرق شدند و بعدتر گروهی از آنها بیرون نمایندگی اتحادیه اروپا با پلیس ضدشورش درگیر شدند.
حکم دادگاه ویژه کوزوو که با حمایت جامعه بینالمللی فعالیت میکند و براساس آن رئیسجمهور پیشین، هاشم تاچی، به دلیل ارتکاب جنایت جنگی به ۲۵ سال زندان محکوم شد، روز چهارشنبه در میان بیشتر شهروندان کوزوو موجی از شوک و خشم برانگیخت.
آگهی
آگهی
قضات دادگاه تخصصی کوزوو در لاهه، تاچی و سه تن دیگر از رهبران پیشین ارتش آزادیبخش کوزوو (KLA) را به دلیل بازداشتهای غیرقانونی، شکنجه، قتل و رفتار بیرحمانه در جریان جنگ ۱۹۹۸ تا ۱۹۹۹ برای استقلال از صربستان مجرم شناختند.
با این حال، برای بسیاری از آلبانیاییهای کوزوو، تاچی و همپروندهایهایش همچنان بهطور گسترده به عنوان قهرمانان جنبش استقلال ستوده میشوند و خشم نهفته آنها خطر آن را داشت که به شورشهای گسترده تبدیل شود.
در پریشتینا، گروهی از جوانان به سوی مقر ماموریت حاکمیت قانون اتحادیه اروپا در کوزوو (EULEX) راهپیمایی کردند و در حالی که پرچمهای ارتش آزادیبخش کوزوو را در دست داشتند نام این گروه چریکی را شعار میدادند.
برخی از آنها با پلیس ضد شورش درگیر شدند و به سوی ساختمان سنگ پرتاب کردند. گروه کوچکی تا شب چهارشنبه در مقابل ساختمان ماموریت اتحادیه اروپا ماندند، مسیر ترافیک را بستند و دستور پلیس برای باز کردن جاده و پراکنده شدن را نادیده گرفتند.
این گروه در نهایت به فرودگاه پریشتینا رفت تا از فرزندان تاچی و وزلی، اوندریت تاچی و کلستور وزلی، پس از بازگشت آنها از جلسه صدور حکم استقبال کند.
در لاهه، تظاهرکنندگان خشمگینی که در نزدیکی دادگاه تجمع کرده بودند برای مدت کوتاهی با پلیس درگیر شدند و برخی از آنها در حالی روی یک خودروی پلیس بالا رفتند که ماموران تلاش میکردند آنها را از ساختمان دادگاه دور نگه دارند.
پلیس برای متفرق کردن جمعیت از خودرو آبپاش استفاده کرد.
پیشتر در روز چهارشنبه، هزاران نفر در پایتخت، پریشتینا، گرد هم آمدند تا رای دادگاه را روی یک صفحه بزرگ تماشا کنند.
با اعلام حکم، سکوتی سنگین بر حاضران حاکم شد و بسیاری را که پس از هفتهها آمادگی حامیان تاچی برای احتمال تبرئه او انتظار دیگری داشتند، آشکارا در بهت فرو برد.
طاهر بیتیچی، بازنشستهای که در میان جمعیتی بود که پس از پایان جلسه به سرعت متفرق شد، گفت: «این روند درباره عدالت نبود، درباره سیاست بود.»
«بیعدالتی غیرقابل قبول»
این محاکمه در کشور حدود ۱.۶ میلیونی بالکان غربی بهشدت جنجالی باقی مانده است. آلبین کورتی، نخستوزیر کوزوو، این رای را «مجازاتی بزرگ و زیانبار» توصیف کرد و خواستار شد که در مرحله تجدیدنظر «اصلاح» شود.
کورتی در پیامی در فیسبوک نوشت: «این نتایج ناعادلانه است، اما نهایی نیست و در مرحله تجدیدنظر مورد بازبینی قرار خواهد گرفت.»
او افزود: «دلیل شکلگیری ارتش آزادیبخش کوزوو نه قابل مجازات است و نه میتوان آن را لکهدار کرد.»
تاچی به همراه دیگر چهرههای ارشد پیشین ارتش آزادیبخش کوزوو، یاکوپ کراسنیکی، رجب سلیمی و قدری وزلی، محاکمه و محکوم شد. کراسنیکی به ۲۵ سال، سلیمی به ۱۳ سال و وزلی به ۱۸ سال زندان محکوم شدند.
دادگاه اعلام کرد آنها «بهطور چشمگیر» در تحقق هدف جنایتکارانه مشترکی که متوجه مخالفان فرضی اهداف سیاسی و نظامی ارتش آزادیبخش کوزوو بود، نقش داشتهاند.
هر چهار نفر از اتهام ارتکاب جنایت علیه بشریت تبرئه شدند و میتوانند به این حکم اعتراض کنند.
در طول روند تجدیدنظر، تاچی و دیگر متهمان همچنان در لاهه در بازداشت خواهند ماند. تاچی با یک محاکمه دوم هم روبهرو است که مربوط به اتهام کارشکنی در روند عدالت در همین پرونده است و دادستانها برای آن تقاضای حکم ۶ سال زندان کردهاند.
این سیاستمدار ۵۸ ساله در پی صدور کیفرخواست در سال ۲۰۲۰ از سمت ریاستجمهوری کنارهگیری کرد و خود را به دادگاه تسلیم کرد. او از آن زمان در لاهه در بازداشت است و مدت بازداشتش در مدت محکومیت محاسبه میشود.
تاچی پس از جنگ به چهرهای مرکزی در عرصه سیاسی کوزوو تبدیل شد و در اعلام استقلال این کشور در سال ۲۰۰۸ نقشی کلیدی ایفا کرد.
در جریان محاکمه، تصاویر این سیاستمدار ۵۸ ساله که پیشتر نخستوزیر و وزیر امور خارجه هم بوده است، بهطور مرتب روی بیلبوردهای بزرگ در نقاط مختلف کشور به نمایش گذاشته میشد و حامیان او تجمعهایی را برای درخواست تبرئهاش سازماندهی کردند.
قتلها و ضرب و جرحهای شدید
اگرچه این دادگاه در هلند مستقر است و قضات بینالمللی در آن خدمت میکنند، اما دادگاه تخصصی کوزوو براساس قوانین این کشور و با ماموریت مشخص رسیدگی به جرایم منتسب به اعضای ارتش آزادیبخش کوزوو در دوران جنگ تشکیل شده است.
این دادگاه از همان آغاز بهشدت نامحبوب بود و استفاده آن از مدارکی که از بلگراد تامین شده، اتهام جانبداری سیاسی را بیش از پیش دامن زده است.
با این حال، ماموریت این دادگاه مورد حمایت جدی متحدان بینالمللی کوزوو است و این نهاد پیش از این نیز چند نفر را به دلیل جرایم ارتکابی در دوران جنگ محکوم کرده است.
چارلز اسمیت، قاضی دادگاه، هنگام قرائت رای گفت «ابعاد و ماهیت» جرایم این مردان «بسیار جدی» است و شامل ۹۶ مورد قتل آلبانیاییها، صربها و رومها میشود که برخی از آنها رقبای سیاسی متهمان بودند.
اسمیت افزود: «قربانیان قتل در این پرونده با شلیک گلوله کشته شدهاند و برخی دیگر در نتیجه ضرب و جرحهای شدید جان خود را از دست دادهاند.»
او گفت دادگاه اعلام کرده است که اجساد بسیاری از قربانیان در وضعیتی پیدا شده که خود مصداق هتک حرمت بیشتر نسبت به کرامت انسانی آنها بوده است.
این جرایم بین آوریل ۱۹۹۸ و ژوئن ۱۹۹۹، در جریان و بلافاصله پس از جنگ کوزوو ارتکاب یافته است؛ جنگی که حدود ۱۳ هزار کشته برجای گذاشت و با مداخله ناتو که به خروج نیروهای صرب از این سرزمین انجامید، پایان یافت.
بلگراد نیز از حکم روز چهارشنبه خشنود نبود، البته به دلایلی دیگر.
الکساندر وچیچ، رئیسجمهور صربستان، روز پنجشنبه با انتقاد از دادگاه به دلیل آنچه بیتوجهی به جرایم ارتکابی علیه غیرنظامیان صرب و «جانبداری علیه صربها» خواند، گفت در این لحظه «نه دلیلی برای شادی داریم و نه برای سوگواری».
وچیچ در توضیح بیشتر به خبرنگاران گفت: «همانطور که گفتم، در شش موردی که مربوط به سختترین و مهمترین جنایتها یعنی جرایم علیه بشریت بود، آنها مجرم شناخته نشدند.»
او افزود: «حکم میتواند لازمالاجرا باشد یا نباشد، برای ما تفاوتی ندارد؛ صربها همیشه مجرم جنگی خواهند بود و دیگران همیشه آزادکننده و قهرمان تلقی میشوند و هر امتیازی به دیگران داده میشود، جز به صربها.»
تاچی در طول روند دادرسی همواره بر بیگناهی خود تاکید کرده است و در ماه اوت در گفتوگویی با یکی از رسانههای کوزوو گفته بود انتظار تبرئه کامل را دارد.