به گزارش والاستریت ژورنال به نقل از یک مقام دولت آمریکا، دونالد ترامپ توافق هستهای با عربستان سعودی را برای بررسی به کنگره ارائه کرده است. با این حال، او از شرط لحظهآخری خود، یعنی عادیسازی روابط ریاض با اسرائیل، عقبنشینی نکرده است.
انتظار میرود این اقدام بحثهای فشردهای را میان قانونگذاران درباره چگونگی تقویت صنعت هستهای آمریکا و همزمان جلوگیری از گسترش سلاحهای کشتار جمعی در خاورمیانه به راه بیندازد.
آگهی
آگهی
مقامات دولت آقای ترامپ ماه گذشته اعلام کردند که این توافق ۳۰ ساله ضمن کنار زدن رقبای خارجی، نقشی محوری برای شرکتهای آمریکایی در توسعه زیرساختهای هستهای عربستان سعودی در نظر میگیرد.
با این حال، این توافق به دلیل آنکه ممکن است راه را برای غنیسازی اورانیوم در خاک عربستان سعودی هموار کند، جنجالبرانگیز شده است.
بر اساس قوانین آمریکا، این توافق باید برای بررسی به کنگره ارائه شود. متن توافق روز دوشنبه در اختیار قانونگذاران قرار گرفت و جلوگیری از اجرای آن برای آنها دشوار خواهد بود، زیرا این کار مستلزم تصویب قطعنامهای مشترک و کسب اکثریت دوسوم آرا برای عبور از وتوی احتمالی رئیسجمهوری است.
عربستان سعودی در سال ۲۰۱۷ پروژهای را برای شناسایی و ارزیابی منابع اورانیوم و توریم آغاز کرد. برآوردهای مقدماتی مقامات سعودی در آن زمان از وجود حدود ۶۰ هزار تن سنگ اورانیوم حکایت داشت و ریاض از برنامه خود برای بهرهبرداری از این منابع خبر داد.
مقامات سعودی استدلال کردهاند که این کشور باید با بهرهبرداری از این ذخایر، صنعت هستهای غیرنظامی خود را توسعه دهد. به گفته آنها، این اقدام امکان صادرات سهم بیشتری از تولید نفت عربستان سعودی را فراهم میکند و درآمدهای این کشور را افزایش میدهد.
در چارچوب این توافق، مقامات آمریکایی و سعودی مطالعهای دوساله انجام خواهند داد تا امکانپذیری تجاری ساخت تأسیسات غنیسازی اورانیوم در عربستان سعودی بهدست شرکتهای آمریکایی را بررسی کنند.
اگر نتیجه این مطالعه نشان دهد که غنیسازی در داخل این کشور توجیه دارد، شرکتهای آمریکایی این تأسیسات را بر اساس ترتیباتی خواهند ساخت که مانع انتقال فناوریهای حساس به سعودیها میشود.
به گفته مقامات دولت آقای ترامپ، حضور آمریکا تضمینکننده صلحآمیز باقی ماندن برنامه هستهای عربستان سعودی خواهد بود. اما منتقدان استدلال میکنند که این اقدام به گسترش فناوری هستهای در خاورمیانه پرتنش دامن خواهد زد.
آندریا استریکر از اندیشکده «بنیاد دفاع از دموکراسیها» گفت: «کنگره باید با توافقی که راه را برای غنیسازی اورانیوم در خاک عربستان سعودی، حتی در تأسیساتی تحت مدیریت آمریکا، باز میکند، مخالفت کند، زیرا چنین اقدامی به سیاست چنددههای منع اشاعه آمریکا، که هدف آن جلوگیری از گسترش فناوری حساس تولید سوخت هستهای بوده است، پایان خواهد داد.»
شرط سیاسی آقای ترامپ مبنی بر عادیسازی روابط عربستان سعودی با اسرائیل از طریق پیوستن به پیمان ابراهیم، مانع تازهای در مسیر اجرای توافق هستهای ایجاد کرده است. رئیسجمهوری آمریکا ماه گذشته، پس از مذاکره و امضای این توافق، این شرط را اعلام کرد و همچنان بر آن پافشاری میکند.
یک مقام دولت آمریکا گفت: «موضع رئیسجمهوری تغییر نکرده است و این توافق تنها در صورتی پیش خواهد رفت که عربستان سعودی به پیمان ابراهیم بپیوندد.»
پیمان ابراهیم در سال ۲۰۲۰ با میانجیگری آمریکا شکل گرفت و ایالات متحده، اسرائیل، امارات متحده عربی و بحرین آن را امضا کردند.
در دوره ریاستجمهوری جو بایدن به نظر میرسید عربستان سعودی در چارچوب توافقی بزرگ، که پیمان دفاعی با آمریکا و همکاری در زمینه برنامه هستهای غیرنظامی را نیز شامل میشد، به عادیسازی روابط با اسرائیل نزدیک شده بود.
اما پس از حمله حماس به اسرائیل در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ و عملیات نظامی متعاقب اسرائیل در غزه، عربستان سعودی از این مسیر عقبنشینی کرد.