هشدارهای ایران در شرایطی مطرح شده که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، از آنچه «کوبندهترین عملیات اقتصادی» علیه ایران خواند، سخن گفته و تهدید کرده است کشورهایی که به تهران «هرگونه مسیر نجاتی» ارائه دهند، با پیامدهای اقتصادی سنگینی روبهرو خواهند شد.
تهران به کشورهایی که قصد دارند در اعمال فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران با واشنگتن همراه شوند، هشدار داده است که در این روند مشارکت نکنند و اگر خلاف آن ثابت شود، از نگاه جمهوری اسلامی «دشمن» تلقی خواهند شد.
آگهی
آگهی
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، روز شنبه با هشدار به این کشورها گفت تهران در برابر اقدام آمریکا «به شکلی زلزلهوار پاسخ» خواهد داد. او همچنین کشورهای همسایه ایران را تهدید کرد که در صورت همراهی با واشنگتن، منافع آنها نیز ممکن است هدف حملات ایران قرار گیرد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
به گفته آقای رضایی، راهبرد تهران در قبال کشورهایی را که قصد دارند در اعمال فشار اقتصادی علیه ایران با آمریکا همراه شوند، در مرحله نخست گفتوگو و تلاش برای ترغیب آنها به فاصله گرفتن از واشنگتن است.
او در ادامه هشدار داد که اگر این تلاشها نتیجه ندهد، ایران ممکن است به اقدام نظامی روی آورد و «منافع آن کشور» را هدف قرار دهد. بر اساس اظهارات آقای رضایی، گزینههایی که تهران برای مقابله با فشار اقتصادی آمریکا مطرح کرده است، در چند محور اصلی قابل بررسی است:
هدف قرار دادن شرکتهای نفتی و اقتصادی
یکی از صریحترین بخشهای اظهارات آقای رضایی، تهدید به هدف قرار دادن شرکتهای آمریکایی فعال در منطقه است. او گفت اگر کشورهای منطقه در اعمال تحریمهای اقتصادی علیه ایران مشارکت کنند، تهران علاوه بر اهداف نظامی، شرکتهای اقتصادی مرتبط با آمریکا در اطراف ایران و دیگر نقاط را نیز هدف قرار خواهد داد.
رضایی مشخص نکرد که کدام شرکتها یا مراکز در صورت تشدید فشار اقتصادی هدف قرار خواهند گرفت. با این حال، فعالیت اقتصادی و سرمایهگذاری شرکتهای آمریکایی در کشورهای حاشیه خلیج فارس، بهویژه عربستان سعودی، قطر و امارات عربی متحده، در سالهای اخیر افزایش یافته است.
او به رسانههای دولتی ایران گفت: «تا امروز، ما فقط پایگاههای نظامی را هدف قرار دادهایم، اما اگر بخواهند تحریمهای اقتصادی علیه ما اعمال کنند، آمریکا شرکتهای نفتی و اقتصادی در اطراف ایران و نقاط دیگر دارد و ما آنها را هدف قرار خواهیم داد.»
به نظر میرسد این هشدار نخستین تهدید تهران در ماههای اخیر برای حمله به شرکتهای آمریکایی و غربی است و تنها موردی است که ایران در آن بهطور مشخص از شرکتهای نفتی نام برده است.
حمله نظامی به شرکتهای نفتی آمریکایی در خاورمیانه احتمالا میتواند موجب نگرانی ترامپ شود؛ چراکه محبوبیت رئیسجمهوری آمریکا در پی افزایش قیمت بنزین ناشی از بسته شدن تنگه هرمز کاهش یافته است.
پیش از این نیز شماری از تاسیسات متعلق به شرکتهای انرژی کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس مورد هدف قرار گذفتهاند.
همزمان، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، سیاستهای اقتصادی واشنگتن در قبال ایران را «نمونه بارز تروریسم اقتصادی برای تنبیه ملتی که بر دفاع از حاکمیت و استقلال خود اصرار دارد» خواند و به شدت به آن حمله کرد.
اسماعیل بقایی بار دیگر تاکید کرد: «محاصره دریایی ایران اقدام متجاوزانه تلقی میشود و هشدار داده شده است که هرگونه همکاری با رفتار غیرقانونی آمریکا پیامدهای ناگواری خواهد داشت.» او تصریح کرد: «ایران هرگز در برابر چنین اقداماتی دست روی دست نخواهد گذاشت.»
استفاده از تنگه هرمز بهعنوان اهرم فشار
مهمترین ابزار فشاری که آقای رضایی به آن اشاره کرد، تنگه هرمز است. او گفت ایران «فعلا تنگه هرمز را بسته» و در حال حاضر با نفت خلیج فارس کاری ندارد، اما در صورت مشارکت کشورهای منطقه در «جنگ اقتصادی» علیه تهران، ممکن است شرایط تغییر کند.
او همچنین گفت تنگه هرمز برای ایران یک اهرم راهبردی در پاسخ به «محاصره اقتصادی» محسوب میشود. او با اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران در خلیج فارس گفت که با توجه به اینکه بیش از نیمی از سواحل پهنه آبی خلیج فارس متعلق به ایران است پس تهران باید مدیریت تنگه هرمز را در اختیار داشته باشد.
همزمان نهاد مدیریت آبراه خلیج فارس» (PGSA)، در ایکس نوشت که صاحبان کالا باید به فهرست بهروزرسانیشده شناورهایی که برای رفتوآمد در خلیج فارس غیرمجاز شناخته شدهاند، مراجعه کنند. این نهاد که با هدف مدیریت این تنگه از سوی ایران تأسیس شده هشدار داده است شناورهایی که مقررات این کشور را برای عبور از تنگه هرمز نقض کنند ممکن است با محدودیتهایی از جمله جریمه، توقیف یا ضبط مواجه شوند.
قرار است روز سه شنبه وزیر خارجه عمان برای رایزنی با مقامات ایران در مورد نحوه مدیریت این آبراه بینالمللی به تهران سفر کند.
تهدید مسیرهای جایگزین صادرات نفت
تهدید رضایی تنها به خود تنگه هرمز محدود نشده و به گفته او، مسیرهای جایگزین انتقال نفت نیز میتوانند هدف قرار گیرند.
رضایی حتی از جلوگیری از خروج «یک قطره نفت» از منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز سخن گفت.
این بخش از اظهارات او میتواند به مسیرهایی مانند تنگه بابالمندب به عنوان دروازه ورودی دریای سرخ، مربوط باشد که در صورت اختلال در تردد از هرمز میتواند برای انتقال بخشی از نفت کشورهای منطقه مورد استفاده قرار گیرد.
عربستان سعودی پس از مسدود شدن تنگه هرمز از این مسیر برای صادرات نفت خود استفاده کرده است.
حملات به شرکتهای فناوری و حملات سایبری
ایران پیش از این برخی منافع آمریکا در منطقه را هدف قرار داده است.
اندکی پس از آغاز جنگ در فوریه، حملاتی پهپادی به چند مرکز داده آمازون در بحرین و امارات نسبت داده شد و تهران شرکتهای فناوری را نیز تهدید کرد.
روزنامه تلگراف نیز روز شنبه گزارش داد هکرهای مرتبط با حکومت ایران در جریان یک حمله سایبری، یک نیروگاه برق در بریتانیا را برای چهار روز از کار انداختهاند.
حمله به تاسیسات نظامی آمریکا در منطقه
ایران از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، به تاسیسات نظامی آمریکا و برخی اماکن غیرنظامی حمله کرده است.
آمریکا در بیش از ۱۲ نقطه در خاورمیانه و شمال آفریقا تأسیسات نظامی دارد و شماری از مهمترین آنها در کشورهای حاشیه خلیج فارس، از جمله بحرین، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی قرار دارند. همچنین هزاران نیروی نظامی آمریکا در نقاط مختلف منطقه، از جمله اردن، مستقر هستند.
در نتیجه، حضور گسترده نظامی آمریکا در منطقه، مجموعهای از اهداف بالقوه را در اختیار ایران قرار میدهد؛ هرچند تهران درباره اینکه در صورت تشدید جنگ اقتصادی دقیقا کدام اهداف را هدف قرار خواهد داد، جزئیات مشخصی ارائه نکرده است.
تشدید تهدیدهای هستهای
رضایی در بخش دیگری از اظهارات خود، حمله نظامی به ایران را عامل افزایش تمایل کشورها به دستیابی به سلاح هستهای دانست و مدعی شد که جنگ علیه ایران نشان داد که داشتن بمب اتم میتواند از دهها جنگنده پیشرفته مانند اف-۳۵ بازدارندگی بیشتری ایجاد کند.
او در عین حال تاکید کرد که ایران همچنان عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) است و به پذیرش پادمانهای بینالمللی و همکاری با بازرسیهای هستهای ادامه میدهد.