حملات پهپادی اوکراین به زیرساخت انرژی روسیه کمبود شدید سوختی ایجاد کرده که کرملین هم آن را پذیرفته؛ در مسکو صفهای سوخت شکل گرفته و روسیه با بازگرداندن بنزین کمکیفیت ممنوعه و بازداشت معترضان شکاف را پر میکند.
روز چهارشنبه در کمتر از سه مورد از هر ده جایگاه سوخت در سراسر روسیه بنزین عرضه میشد؛ تازهترین نشانه از آن که موج دوم کمبود سوخت شدیدتر از موج اول است و برای نخستین بار صفهای طولانی مقابل پمپهای بنزین در مسکو تشکیل شده است.
آگهی
آگهی
اپلیکیشن پایش «گدبنز» روز چهارشنبه در دسترسبودن بنزین را در سطح کشور ۲۸ درصد جایگاهها برآورد کرد؛ این رقم یک هفته پیش ۴۱ درصد بود.
بر اساس دادههای «بنزینمپ» که محدودیتها و قیمتهای سوخت را در سراسر کشور رصد میکند، تا روز شنبه تقریباً در همه مناطق محدودیتهایی برای عرضه سوخت (از جمله سقف حجم فروش به هر مشتری، جیرهبندی مبتنی بر کد کیوآر و طرحهای زوج و فرد پلاک خودرو) اعمال شده بود.
جایگاههای سوخت «گازپروم نفت» در مسکو سقف موقت ۴۰ لیتر برای هر بار سوختگیری تعیین کردند. «تاتنفت» سقف بنزین را ۵۰ لیتر و گازوئیل را ۶۰ لیتر گذاشت. سرویس «سوخت یاندکس» نیز روز چهارشنبه نشان میداد بنزین «ایآی ۹۲» تنها در یک جایگاه از هر ده جایگاه پایتخت موجود است.
این بحران نتیجه مستقیم کارزار مستمر پهپادی کییف علیه زیرساختهای نفتی روسیه است؛ کارزاری که با هدف تضعیف ماشین جنگی این کشور در بحبوحه تهاجم همهجانبه مسکو به اوکراین دنبال میشود. تا اوایل ژوئیه، همه پالایشگاههای بزرگ روسیه دستکم یک بار هدف حمله قرار گرفته بودند.
تنها در دو هفته نخست اوت، نزدیک به دوجین تاسیسات دیگر نیز هدف قرار گرفتند؛ از جمله «یاروسلاونفتاورگسینتز» در یاروسلاول، دو پالایشگاه در باشقیرستان و زیرساختهای صادراتی در بندر اوستلوگا.
نشریه «فوربس» روسیه محاسبه کرده است که پالایشگاههای آسیبدیده اکنون ۵۴ درصد ظرفیت پالایش ملی را تشکیل میدهند. تولید روزانه بنزین در ژوئیه به ۷۵ تا ۸۰ هزار تن کاهش یافت، در حالی که تقاضای تابستانی ۱۱۵ تا ۱۲۰ هزار تن در روز است؛ یعنی کسری روزانه حدود ۳۵ درصد.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، اواخر ژوئیه کمبود سوخت را پذیرفت و آن را «غیر بحرانی» توصیف کرد. او این تعبیر را روز چهارشنبه نیز تکرار کرد.
پوتین گفت: «از چنین حملاتی پیامدهای بحرانی در کار نیست؛ نه تاکنون بوده و نه میتواند باشد. اما این حملات البته به ما آسیب میزنند؛ این امر بدیهی است، ما آن را درک میکنیم، میبینیم و میدانیم.»
اختلاف بر سر واردات بحران را تشدید کرده است
جایگاه روسیه به عنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان نیز این کشور را از کمبودها مصون نگذاشته است.
مسکو در ژوئیه برای حفاظت از عرضه داخلی، صادرات بنزین و گازوئیل را ممنوع کرد. روسیه سوخت مورد نیاز خود را با قطار از بلاروس، قزاقستان و برای نخستین بار از مراکش وارد میکند؛ محمولههایی که بین ژانویه و ژوئیه حجم آنها از بلاروس ۲۵ برابر شده است. در قالب یکی از این محمولهها، حدود ۳۰ هزار تن بنزین «ایآی ۹۲» تامینشده از سوی «لوکاویل» در بندر طنجه بارگیری و به مورمانسک ارسال شد.
بخش زیادی از سوخت وارداتی هنوز به دست مصرفکنندگان نرسیده است. به گفته منابع صنعتی روس که به پورتال «اینفوتک» نقل شدهاند، حجم قابل توجهی از بنزین هندی و مراکشی در مورمانسک متوقف مانده، زیرا تامینکنندگان برای هر تن بین ۱۱۰ تا ۱۳۰ هزار روبل میخواهند، در حالی که نهاد تنظیمگر دولتی قیمت کمتر از ۷۸ هزار روبل را مطالبه میکند**.**
در سپتامبر و همزمان با انجام تعمیرات برنامهریزیشده در پالایشگاه نووپولوتسک بلاروس، کمبود بیشتری در عرضه انتظار میرود.
بلاروس در ژوئیه رکورد ۲۱۲ هزار تن بنزین و ۱۶۲ هزار تن گازوئیل به روسیه صادر کرد. این کشور اکنون نفت خام روسیه را بر اساس قراردادهای فرآوری دریافت میکند و مهمترین منبع خارجی سوخت برای مسکو به شمار میرود. دو پالایشگاه بلاروس، نووپولوتسک و موزیر، در مجموع ظرفیتی حدود ۲ میلیون تن در سال برای صادرات دارند؛ ظرفیتی که تنها کسری از نیاز روسیه را پوشش میدهد.
بر اساس دادههای رسمی، قیمت خردهفروشی بنزین در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به طور متوسط ۷٫۴ درصد افزایش یافت و به حدود ۷۰ روبل برای هر لیتر رسید و قیمت گازوئیل نیز بیش از ۱۲ درصد بالا رفت. ساکنان برخی مناطق میگویند قیمت هر لیتر از ۱۰۰ روبل (۱٫۰۲ یورو) عبور کرده است.
کرملین به سازمان فدرال ضدانحصار دستور داده است کنترل قیمت را تشدید کند؛ این نهاد روز چهارشنبه اعلام کرد ۴۱ پرونده تخلف علیه شرکتهای نفتی گشوده است.
این بحران روسیه را واداشته است تا دوباره انواعی از سوخت را که در دهه ۲۰۱۰ ممنوع شده بود، به بازار بازگرداند. دولت روز ۵ اوت تولید، واردات و فروش بنزینهای استاندارد یورو ۲، یورو ۳ و یورو ۴ را برای مدت نزدیک به یک سال مجاز کرد.
سوختهای پرگوگرد با استانداردی پایینتر از یورو ۵ میتواند به موتورهای مدرن آسیب بزند و سطح آلودگی هوا را به طور قابل توجهی افزایش دهد. دادوستد این انواع سوخت از روز سهشنبه در بورس سنپترزبورگ آغاز شد.
همزمان، مقامها افرادی را که به طور علنی از کمبودها شکایت کردهاند تحت پیگرد قرار میدهند.
در ولگوگراد، مقامها پنج شهروند را پس از آن بازداشت کردند که آنها پیام ویدیویی برای الکساندر باستریکین، رئیس کمیته تحقیق روسیه، ضبط کرده و در آن شکایت کرده بودند که مقامهای رسمی بدون محدودیت سوختگیری میکنند، در حالی که رانندگان عادی با جیرهبندی روبهرو هستند.
یکی از آنها به پنج روز بازداشت اداری محکوم شد و دیگری جریمه شد. یک ساکن شهر پرم که برای دسترسی به بنزین دست به تحصن یکنفره زده بود نیز جریمه شد.