آیا ماهی پرورشی گزینه ای پایدار است؟ بسیاری از مزارع پرورش ماهی هنوز برای خوراک به ماهیان صیدشده وابستهاند، اما جلبکهای رشدکرده روی ضایعات صنعت ویسکی اسکاتلند میتواند این وضعیت را تغییر دهد.
پرورش آبزیان اکنون بزرگترین منبع تامین ماهی برای مصرف انسانی در جهان است و از نظر حجم، صید طبیعی را در سراسر دنیا پشت سر گذاشته است.
آگهی
آگهی
اما این صنعت یک مشکل پنهان دارد: ماهیهای پرورشی، بهویژه سالمون، گوشتخوارند و به اسیدهای چرب امگا-۳ نیاز دارند؛ تقریبا تمام این امگا-۳ از روغن ماهی تامین میشود، روغنی که خود از ماهیان صیدشده در طبیعت استخراج میشود.
داگلاس مارتین، بنیانگذار و مدیرعامل شرکت MiAlgae، به یورونیوز ارث میگوید: «در حال حاضر سقف پایدار آنچه میتوانید از اقیانوسها صید کنید پر شده است. دیگر عملا نمیتوانید ماهی بیشتری از دریاها بگیرید.»
نتیجه، چرخهای است که اعتبار زیستمحیطی ماهیهای پرورشی را تضعیف میکند: هرچه پرورش آبزیان بیشتر گسترش یابد، فشار بیشتری بر ذخایر ماهیان وحشی که همین حالا هم تحت فشارند، وارد میشود.
بازگشت به سرچشمه امگا-۳
راهحل مارتین حرکت به پایینترِ زنجیره غذایی است؛ تا جایی که به ریزجلبکها میرسیم. ماهیهای روغنی خودشان امگا-۳ تولید نمیکنند، بلکه آن را از جلبکهایی که میخورند در بدنشان انباشت میکنند. شرکت MiAlgae این مرحله میانی را کاملا حذف میکند.
مارتین به یورونیوز ارث میگوید: «تولید واقعی امگا-۳ را خود جلبکها انجام میدهند. اگر بتوانید جلبک را تولید کنید و آن جلبک را پرورش دهید، میتوانید امگا-۳ را بهدست آورید بدون آنکه مجبور باشید کل زنجیره غذایی را طی کنید.»
چالش اصلی که سالها پژوهشگران را سردرگم کرده، هزینه بوده است. کشت جلبکها با استفاده از خوراک باکیفیت، در رقابت با روغن ارزانقیمت ماهیِ حاصل از صید در طبیعت، از نظر اقتصادی توجیهپذیر نیست. راهحل MiAlgae استفاده از محصولات جانبی کمارزش صنعتی بهعنوان منبع تغذیه جلبکهاست؛ مشخصا پسماندِ مایعِ حاصل از تقطیر ویسکی اسکاتلندی.
در فرایند تولید ویسکی، نوشیدنیای شبیه آبجو با حدود ۸ درصد الکل بهدست میآید که تقطیرکنندگان الکل آن را استخراج میکنند. ۹۲ درصدِ باقیمانده ـ که هر سال در سراسر اسکاتلند میلیاردها لیتر از آن تولید میشود ـ عمدتا بهعنوان پسماندِ کمارزش دور ریخته میشود.
شرکت MiAlgae این مایع را در مخازن بزرگِ فولادیِ ضدزنگ به سلولهای جلبک تغذیه میدهد و زیستتوده حاصل را برداشت میکند؛ زیستتودهای که جایگزینی مستقیم برای آرد ماهی و روغن ماهی است.
مارتین توضیح میدهد: «این فرایند کمی شبیه آبجوسازی است. تعداد بسیار کمی سلول جلبک را برمیدارید، همه محصولات جانبی ویسکی و چند ماده دیگر را داخل این مخازن بزرگ فولادی میریزید و میگذارید جلبکها از این مواد مغذی تغذیه کنند.»
افزایش مقیاس تولید جلبک خشک
محصول فعلی MiAlgae جلبک خشک است که بستهبندی شده و به تولیدکنندگان خوراک آبزیان و غذای حیوانات خانگی ارسال میشود تا بهعنوان جایگزین مستقیمِ مواد اولیه حاصل از ماهیان وحشی استفاده شود. بخش غذای حیوانات خانگی در حال حاضر بازار اصلی این شرکت است و مشتریان خوراک آبزیان نیز در دستور کار قرار دارند.
این شرکت در حال ساخت نخستین سایت کاملِ تولید تجاری خود است؛ سایتی که به گفته مارتین، سالانه هزاران تن محصول تولید خواهد کرد؛ رقمی قابل توجه، اما هنوز تنها کسری ناچیز از تقاضای جهانی.
او به یورونیوز ارث میگوید: «در دنیای امگا-۳ این یک شروع خوب است، اما در مقیاس جهانی فقط قطرهای در دریاست. بنابراین هنوز ماهیهای زیادی هستند که باید نجاتشان دهیم.»
در زمینه رقابت قیمتی، مارتین اذعان میکند که در مقیاس فعلی، همسطح شدن با قیمت روغن ماهی کار دشواری است، اما مقایسه را بر پایه ارزشِ امگا-۳ تحویلشده در هر واحد توضیح میدهد. او میگوید: «هدف ما این است که از نظر هزینه، با هر روغن ماهیای که در دنیا تولید میشود برابری کنیم.»
شرکت MiAlgae در سال ۲۰۲۴ به مرحله نهایی رقابت جایزه ارثشات راه یافت؛ سکویی که به گفته مارتین، اعتبار شرکت را بهطور چشمگیری افزایش داده است. او میگوید: «داشتن نام جایزه ارثشات در کنار خودمان یک موفقیت بزرگ برای ما بوده است.»
با نزدیک شدن تولید در مقیاس تجاری و افزایش علاقه صنعت، MiAlgae خود را بهعنوان جایگزینی ساختاری برای یکی از ریشهدارترین ـ و در عین حال کمپیداترین ـ مشکلات پایداری در صنعت پرورش آبزیان مطرح میکند.