سطح پایین و طولانی آب باعث شده چندین صنعت اروپایی از جمله پالایش نفت، نیروگاههای هستهای و صنایع شیمیایی به دلیل کمبود مواد اولیه و آب خنککننده ناچار به کاهش تولید شوند.
اروپا در سالهای اخیر با موجهای گرمای هرچه شدیدتری روبهرو بوده است و در چند ماه گذشته با مجموعهای از رویدادهای بسیار افراطی مرتبط با گرما، از جمله خشکسالی و آتشسوزیهای جنگلی در سراسر اسپانیا، فرانسه، ایتالیا و سایر نقاط، دستوپنجه نرم کرده است.
آگهی
آگهی
اما پیامد دیگری نیز در بخشهای دیگر اروپا در حال ظاهر شدن است؛ جایی که آبراههای کلیدی مانند راین و دانوب به سطحهای استثنایی پایین رسیدهاند و در بعضی نقاط رکوردهای تاریخی را شکستهاند.
این وضعیت میتواند حملونقل بار را به طور قابل توجهی دشوار کند و احتمالا کشتیها را ناچار کند با ظرفیت کمتر حرکت کنند، به گونهای که در بخشهایی از این مسیرها فعالیت کشتیرانی تجاری تقریبا متوقف شود یا اپراتورها را وادار کند به گزینههای جایگزین و پرهزینهتر روی بیاورند.
در نتیجه، صنایع بزرگ اروپایی از جمله پالایش نفت و صنایع شیمیایی ممکن است با اختلالهای جدی روبهرو شوند.
خشک شدن آبراهها چگونه میتواند بر صنایع کلیدی اروپا اثر بگذارد؟
یکی از اصلیترین شیوههایی که سطح پایین آب بر صنایع اروپایی اثر میگذارد این است که اجازه نمیدهد کشتیهای باری محمولههای خود را به طور کامل حمل کنند. اپراتورها مجبور میشوند بار را بین چند کشتی تقسیم کنند یا بخشی از محموله را به جاده و ریل منتقل کنند.
نقطه سنجش کلیدی در کائوب، در رود راین، زیر سطح بحرانی ۳۰ سانتیمتر سقوط کرده است. بنا بر گزارش ICIS (منبع به زبان انگلیسی) این رقم در اواخر ژوئیه امسال به ۲۷ سانتیمتر رسید و پیشبینی شده است که باز هم کاهش یابد. این عدد مربوط به ترازسنج کائوب است، نه عمق کل رودخانه یا عمق کانال قابل کشتیرانی.
راین حدود ۱۲۳۰ کیلومتر، معادل ۷۶۵ مایل، از آلپ سوئیس سرچشمه میگیرد و از میان یا در امتداد سوئیس، لیختناشتاین، اتریش، آلمان، فرانسه و هلند میگذرد و در نهایت به دریای شمال میریزد؛ مسیری که آن را به شریان حیاتی حملونقل، گردشگری و صنعت در این مناطق تبدیل کرده است.
سطح پایین آب به شدت کشتیرانی در راین را مختل کرده است؛ مالکان کشتی به شرکت اطلاعات بازار کالای آرگوس گفتهاند که تا ۲۷ ژوئیه بیشتر شناورهای داخلی قادر به عبور از گلوگاه کائوب نبودهاند. حجم محموله کشتیهایی که هنوز میتوانند این مسیر را طی کنند به شدت محدود شده و همین امر کرایه حمل را به سطحهای رکوردی رسانده است. آرگوس در گزارشی که روز چهارشنبه منتشر شد نوشت: «در عمل، راین بالا و رودخانه ماین اکنون عملا از قطب تجاری آمستردام-روتردام-آنتورپ (آرا) جدا شدهاند.»
در صنایع شیمیایی و پتروشیمی، کاهش عمق قابل کشتیرانی باعث محدود شدن تحویل مواد اولیه حیاتی مانند نفتای سبک و گاز مایع (الپیجی) از بنادر دریای شمال به کارخانههای واقع در داخل خشکی شده است.
شرکت اطلاعات کالایی آیسیس گزارش داد که لیوندل بسل به دلیل اختلال در تحویل خوراک ناشی از کاهش سطح آب، در تامین بوتادین از کارخانه وِسلینگ خود فورس ماژور اعلام کرده است. به نوشته همین رسانه، شرکت BASF نیز که برای حملونقل به این رودخانه متکی است، احتمال اعلام فورس ماژور یا کمبود برخی محصولات را مطرح کرده است.
سامانههای خنکسازی صنعتی و حمل بار در دانوب هم تحت تاثیر قرار گرفتهاند
افزایش دمای آب کارایی سامانههای خنکسازی صنعتی را نیز کاهش داده و فشار عملیاتی را بیشتر کرده است؛ موضوعی که برای نیروگاههای هستهای و حرارتی اهمیت ویژهای دارد.
صنایع نفت و انرژی این منطقه با عوارض سنگین مربوط به کمآبی و افزایش نرخ حمل برای انتقال دیزل و فرآوردههای نفتی به سمت بالادست رودخانه روبهرو شدهاند؛ وضعیتی که توزیع سوخت در مناطق داخلی را تهدید میکند. نیروگاههای زغالسنگسوز نیز به دلیل کاهش جدی ظرفیت بارگیری شناورها برای تامین سوخت با مشکل مواجه شدهاند.
صنایع فولاد و تولیدات سنگین نیز از این وضعیت در امان نماندهاند. غول صنعتی تییسنکروپ تولید کورههای بلند در مجتمع دویسبورگ خود را کمی کاهش داده است، زیرا بارجهایی که مواد اولیه حمل میکنند برای عبور از نقاط کمعمق گلوگاهی مانند کائوب با مشکل روبهرو شدهاند. این شرکت صنعتی همچنین عملیات بارجهای متعلق به خود را متوقف کرده و شناورهای کمعمق اجاره کرده است، هرچند اعلام کرده که تحویل به مشتریان در معرض خطر نیست.
ظرفیت شبکههای ریلی و جادهای اطراف از پیش محدود بوده است و همین باعث میشود نتوانند ظرفیتی را که از دست رفتن بارجها ایجاد کرده به طور کامل جبران کنند. این موضوع خطر بروز اختلالهای اقتصادی بیشتر را افزایش داده، بهویژه از آن جهت که انتظار نمیرود سطح آب در کوتاهمدت بهبود قابل توجهی پیدا کند.
به همین ترتیب، رود دانوب که از میان یا در امتداد ده کشور از جمله آلمان، اتریش، اسلواکی، مجارستان، کرواسی، صربستان، بلغارستان، رومانی، مولداوی و اوکراین جریان دارد، در ژوئیه امسال با سطح آبی روبهرو بوده که از نظر تاریخی کمسابقه است.
به دلیل تداوم دمای بالا و نبود بارندگی، سطح دانوب در بوداپست ساعت ۱۰ صبح به وقت مرکز اروپا روز پنجشنبه به قرائت بیسابقه ۲۳ سانتیمتر رسید؛ یعنی ۱۰ سانتیمتر کمتر از رکورد قبلی در سال ۲۰۱۸. بنا بر اعلام سرویس رسمی پایش آب مجارستان، این رقم ارتفاع سطح آب را نسبت به یک نقطه مرجع ثابت محلی نشان میدهد و بیانگر عمق فیزیکی رودخانه نیست. این نهاد پیشبینی کرده است که سطح آب در روزهای آینده باز هم کاهش یابد.
وزارت ساختوساز و حملونقل مجارستان در آخرین بهروزرسانی خود روز سهشنبه اعلام کرد که بیشتر کشتیهای باری در بخش مجارستانی دانوب متوقف شدهاند و آنهایی که همچنان فعالیت میکنند فقط ۱۰ تا ۲۰ درصد ظرفیت معمول خود بار حمل میکنند. حدود ۱۵ کشتی هتلی نیز زمینگیر شدهاند.
اختلالها در طول رودخانه یکنواخت نیست. خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داده است که در برخی مناطق آسیبدیده، کشتیرانی باری کاملا متوقف شده، در حالی که در بخشهای دیگر کشتیها با محمولههایی به شدت کمتر به کار خود ادامه میدهند. برای مثال در صربستان، بارجها و تانکرها تنها حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد ظرفیت معمول خود را حمل میکنند.
نخستین تاثیرات بر تامین انرژی در مجارستان و رومانی
سطح پایین آب باعث شده نیروگاه هستهای پاکش در مجارستان توان تولید خود را کاهش دهد و بنا بر اعلام شرکت بهرهبردار MVM یکی از چهار رآکتور خود را از مدار خارج کند. رسانههای مجارستانی گزارش دادهاند که این نخستین بار است که یک بلوک کامل در این نیروگاه هستهای خاموش میشود. این خاموشی همراه با کاهشهای قبلی، تولید نیروگاه را به حدود ۶۰ درصد ظرفیت اسمی رسانده است.
به طور مشابه، شرکت دولتی تولیدکننده برق هستهای رومانی، نوکلئار الکتریکا، روز سهشنبه به دلیل آنچه «سطح بسیار پایین و کمسابقه دانوب» توصیف کرده، واحد ۱ نیروگاه چرناوودا را از مدار خارج کرد. وزارت انرژی رومانی اعلام کرد که واحد ۲ نیز بامداد پنجشنبه از شبکه جدا خواهد شد و برای نخستین بار هر دو رآکتور به طور همزمان به دلیل پایین بودن سطح آب متوقف میشوند.
این خاموشیها فشار بر تامین برق منطقهای را افزایش داده است. بر اساس دادههای شرکت انتقال برق ماویر که خبرگزاری ملی مجارستان MTI به آنها استناد کرده، مجارستان کسری تولید را با ترکیبی از واردات و تولید داخلی برق با نیروگاههای گازسوز جبران میکند. وزارت انرژی رومانی نیز گفته است که از مدار خارج شدن هر دو رآکتور وابستگی این کشور به واردات برق را بیشتر کرده و به گفته خبرگزاری رویترز همین امر فشار بیشتری بر قیمتهای برق وارد میکند.
حمل سوخت در صربستان نیز تحت تاثیر قرار گرفته است. دوبراوکا جدویچ هندانوویچ، وزیر انرژی صربستان، اعلام کرد که این کشور در ماه ژوئیه تنها ۲۵ درصد از واردات برنامهریزیشده سوخت خود را دریافت کرده، زیرا سطح پایین دانوب تحویل سوخت با بارج را محدود کرده است. دولت سپس به شرکتهای انرژی اجازه داد برای حفظ عرضه، از ذخایر عملیاتی سوخت استفاده کنند.
سطح پایین آب همچنین بر کشاورزی نیز اثر گذاشته و حمل غلات و آبیاری را در صربستان، از جمله در منطقه کشاورزی شمالی وُیوودینا، مختل کرده است. در رومانی، مقامها آبیاری را محدود کردهاند، زیرا جریان دانوب به پایینترین سطح از سال ۱۹۹۶ رسیده است و کشتیرانی در این رودخانه نیز تا حدی مختل شده است.
برای مقابله با کاهش سطح آب چه اقدامهایی ممکن است؟
یکی از بزرگترین چالشها در راین و بخشهایی از دانوب این است که بستر آنها سنگی است و امکان لایروبی گسترده آن به سادگی وجود ندارد.
بنابراین مقابله با سطح پایین آب نیازمند ترکیبی از اقدامهای مهندسی، فناورانه و لجستیکی است تا حرکت کشتیهای باری تداوم یابد.
مقامهای آلمانی از هماکنون پروژهای به نام «بهینهسازی آبخور بار در بخش میانی راین» را برنامهریزی کردهاند که هدف آن افزایش عمق کانال کشتیرانی به میزان ۲۰ سانتیمتر در گلوگاههای بحرانی میان ماینتس و زانکت گوار، از جمله کائوب، است. همچنین تغییر در دیوارههای رودخانه و سایر موانع میتواند حجم بیشتری از آب را به کانال کشتیرانی هدایت کند و به حفظ عمق کافی کمک کند.
نوسازی و ارتقای آببندها و سدهای کانالی موجود میتواند در بخشهای تنظیمشده رودخانهها، در دورههای خشکسالی شدید، به تنظیم نگهداشت آب در بالادست کمک کند.
طراحی و فناوری کشتیها نیز میتواند با استفاده از شناورهای کمآبخور با این شرایط سازگار شود. شرکتهایی مانند HGK Shipping و BASF هماکنون از کشتیهای ویژه آب کم استفاده میکنند یا در حال توسعه آنها هستند؛ شناورهایی که قادرند در عمقهای کمتر رودخانه نیز محمولههای قابل توجهی حمل کنند.
استفاده از مواد سبکتر مانند فولاد با استحکام بالا میتواند با کاهش وزن خالی کشتی، این طراحیها را پشتیبانی کند و امکان حمل بار بیشتر را در زمان پایین بودن سطح آب فراهم کند.
در بخش زنجیره تامین و لجستیک، جابهجایی محموله میان شیوههای مختلف حملونقل، برای نمونه انتقال کالاهای حساس به زمان به شبکههای ریلی یا جادهای هنگام کاهش ظرفیت رودخانهها، میتواند به حفظ جریان نسبتا روان عملیات کمک کند.
ساخت انبارهای بزرگتر در بنادر داخلی به شرکتها امکان میدهد مواد اولیه را در فصلهای پرآب ذخیره کنند. استفاده از شبکهای از شناورهای کوچکتر و کمعمق به جای بارجهای بسیار بزرگ نیز میتواند وزن محموله را در میان چند کشتی توزیع کند.
مجارستان روز پنجشنبه پس از آن که آستانههای خشکسالی در ۶۶ مورد از ۸۴ ناحیه مدیریت آب این کشور عبور شد، وضعیت اضطراری خشکسالی اعلام کرد؛ به گفته وزیر محیط زیست، لازلو گایدوش.
لازلو گایدوش به نقل از وبسایت خبری مجارستانی تلوکس افزود: «این یعنی کارشناسان اداره مدیریت آب در ۷۴ درصد خاک کشور در بالاترین سطح هشدار، اقدامهای مقابله با خشکسالی را اجرا خواهند کرد.»