اقتصاددانان میگویند با فروکش تورم مواد غذایی در منطقه یورو، موج گرمای شدید تابستان امسال اکنون تهدیدی بزرگتر برای قیمتهای سوپرمارکت در سال آینده نسبت به جنگ اخیر ایران است، چون خسارت برداشتها ممکن است اثر رو به کاهش گرانی نفت و کود را جبران کند.
تورم مواد غذایی سرانجام در سراسر منطقه یورو رو به کاهش گذاشته و پس از سالها افزایش هزینه خرید خوراکی، تا حدی به خانوارها نفس راحتی داده است.
آگهی
آگهی
اما اقتصاددانان هشدار میدهند این فرجه ممکن است دوام نداشته باشد.
به جای جنگ اخیر ایران، اکنون گرمای بیسابقه تابستان امسال به عنوان بزرگترین ریسک برای قیمت مواد غذایی در سال آینده ظاهر شده است؛ خشکسالی و موجهای گرما برداشت محصول را در اروپا و فراتر از آن تهدید میکند.
توماش دووراک، اقتصاددان ارشد موسسه آکسفورد اکونومیکس، در گزارشی تازه گفت: «ما بر این باوریم که موجهای گرمای تابستان امسال سال آینده محرک قویتری برای افزایش قیمت مواد غذایی خواهند بود تا جنگ.»
این هشدار در حالی مطرح میشود که اوایل سال نگرانیهایی وجود داشت مبنی بر اینکه افزایش قیمت نفت و کود، که بر اثر درگیری میان اسرائیل و ایران به راه افتاد، به سرعت خود را در قفسه فروشگاهها نشان دهد.
این نگرانیها با عقبنشینی قیمت نفت و کود پس از برقراری آتشبس فروکش کرده است. اقتصاددانان میگویند شوکهای جهانی در بازار کالاهای اساسی معمولا حدود یک سال طول میکشد تا به مصرفکننده برسد؛ به این معنا که جهش قیمتی ابتدای سال هنوز هم میتواند در سال ۲۰۲۷ اندکی فشار افزایشی بر قیمت مواد غذایی وارد کند.
اقتصاددانان آکسفورد اکونومیکس و دویچهبانک انتظار دارند تورم قیمت مواد غذایی سال آینده دوباره بالا برود، زیرا قیمتهای بالاتر کالاهای اساسی به تدریج در زنجیره تامین غذا منعکس میشود.
هزینههای بالاتر انرژی و کود از دو مسیر اصلی به قیمت مواد غذایی منتقل میشود. نخست آنکه در سراسر زنجیره تامین غذا، از تراکتورها و حملونقل گرفته تا فرآوری، بستهبندی و سردخانه، از انرژی استفاده میشود و این موضوع هزینه تولید را بالا میبرد. دوم آنکه قیمت کود همراه با هزینه گاز طبیعی افزایش مییابد و مخارج کشاورزان را سنگینتر میکند. این هزینهها با فاصله زمانی به قفسه فروشگاهها میرسد؛ قیمت انرژی میتواند ظرف چند هفته بر قیمت کود اثر بگذارد، اما کاهش مصرف کود یا تغییر در الگوی کشت معمولا تنها بعد از برداشت بعدی باعث افزایش قیمت مواد غذایی میشود.
آکسفورد اکونومیکس برآورد میکند ترکیب اثر قیمتهای بالاتر نفت، کود و کالاهای کشاورزی میتواند در یک سال آینده حدود ۰٫۵ واحد درصد به تورم مواد غذایی در منطقه یورو اضافه کند. انتظار میرود این اثر به تدریج شکل بگیرد و ابتدا بر مواد غذایی تازه و سپس بر محصولات فرآوریشده اثر بگذارد.
با این حال، ابهام بزرگتر اکنون به وضعیت هوا برمیگردد. دمای بالا و خشکسالی میتواند بازده محصولات را کاهش دهد و قیمت میوه، سبزی، غلات و دیگر محصولات کشاورزی را بالا ببرد. آکسفورد اکونومیکس تخمین میزند تنها اثر عوامل جوی میتواند سال آینده تا یک واحد درصد به تورم مواد غذایی اضافه کند و به این ترتیب تورم مواد غذایی در منطقه یورو را در سال ۲۰۲۷ به حدود ۳ درصد برساند.
برآورد این موسسه نشان میدهد تنها اثر آبوهوا میتواند سال آینده تا یک واحد درصد به تورم مواد غذایی اضافه کند.
اقتصاددانان دویچهبانک دریافتهاند که با وجود کاهش قیمت نفت و کود از اوج قبلی، شوک قیمتی کالاها در ماههای مارس تا ژوئن هنوز میتواند در یک سال آینده قیمت مواد غذایی را در بریتانیا حدود ۱٫۳ درصد و در منطقه یورو ۰٫۸ درصد بالا ببرد. این امر به طور تقریبی ۰٫۱ تا ۰٫۱۵ واحد درصد به تورم کل اضافه میکند.
چرا تورم مواد غذایی هنوز در حال کاهش است
تورم مواد غذایی در منطقه یورو بر اساس برآورد سریع یورواستات از ۲٫۵ درصد در دسامبر ۲۰۲۵ به ۱٫۶ درصد در ژوئن ۲۰۲۶ کاهش یافته است. این رقم پایینترین میزان تورم هماهنگ مواد غذایی از میانه سال ۲۰۲۱ تاکنون به شمار میرود.
شاخصهای پیشرو نشان میدهد تورم قیمت مواد غذایی ممکن است تا پایان سال در سطوح پایین باقی بماند. این کاهش به برداشت پرحجم غلات در سال ۲۰۲۵ و مازاد عرضه شیر خام که قیمت محصولات لبنی را پایین آورده، کمک کرده است.
شوکهای جهانی پیشین نیز فروکش کرده است؛ پس از جهش قیمت در سال ۲۰۲۵، بازارهای شکلات، کاکائو و قهوه به ثبات نسبی رسیدهاند. همزمان، قیمت روغن زیتون همچنان از اوجهای تاریخی سال ۲۰۲۲ پایین میآید و هزینه کمتر انرژی، هزینههای فرآوری مواد غذایی را کاهش داده است.
آکسفورد اکونومیکس انتظار دارد این عوامل در ماههای پیش رو تورم مواد غذایی را پایین نگه دارد و پیشبینی خود از تورم غذا، الکل و دخانیات در سال ۲۰۲۶ را به ۲٫۱ درصد کاهش داده است. این موسسه در گزارش خود مینویسد: «با این حال معتقدیم تورم قیمت مواد غذایی همچنان در مسیر شتابگیری قرار دارد، فقط با وقفهای طولانیتر از آنچه پیشتر فرض کرده بودیم.»
اقتصاددانان دویچهبانک نیز به کاهش فشارهای قیمتی اشاره میکنند. بازارهای آتی نشان میدهد قیمت انرژی در ماههای آینده به تدریج پایین میآید و قیمتهای جهانی غذا و کود تا حد زیادی تثبیت شده است. قیمتهای درب مزرعه و عمدهفروشی نیز همچنان از تورم ملایم مواد غذایی حکایت دارد.
با این حال آنها هشدار میدهند تشدید دوباره تنشهای ژئوپولیتیک میتواند این روند را معکوس کند.
چرا موجهای گرمای تابستان امسال میتواند قیمت غذا را سال آینده بالا ببرد
موجهای گرمای تابستان امسال و شرایط غیرمعمول گرم و خشک ممکن است اثری بزرگتر از خود شوک قیمتی کالاها بر قیمت مواد غذایی داشته باشد. آسیب به محصولات کشاورزی هماکنون اجتنابناپذیر تلقی میشود و موجهای گرمای بعدی میتواند برداشت محصول را بیش از این کاهش دهد و تورم مواد غذایی را در سال ۲۰۲۷ بالاتر ببرد.
یک پدیده قوی النینو نیز ممکن است شدت گرفتن این وضعیتهای جوی افراطی را رقم زده باشد و خطر اختلالهای بیشتر را افزایش دهد.
آکسفورد اکونومیکس افزود: «اثر منفی شرایط جوی میتواند به دلیل النینوی بهویژه قوی امسال باز هم تشدید شود. برآورد ما این است که این عامل تا یک واحد درصد به تورم مواد غذایی سال آینده اضافه خواهد کرد و پیشبینی تورم مواد غذایی در سال ۲۰۲۷ را به حدود ۳ درصد افزایش خواهیم داد.»
پیشبینی میشود جهش مورد انتظار قیمتها در نیمه نخست سال ۲۰۲۷ خود را نشان دهد و سپس در نیمه دوم سال به تدریج فروکش کند.
هزینه بلندمدت موجهای گرما
آکسفورد اکونومیکس به یک گزارش پژوهشی بانک مرکزی اروپا در سال ۲۰۲۳ استناد میکند که نشان میدهد افزایش دما در گذر زمان به طور مستمر قیمت مواد غذایی و در نتیجه تورم کلی را بالا میبرد و این اثر بر مواد غذایی قویتر از دیگر بخشها است. این پژوهش همچنین حاکی است که دمای بالاتر میتواند تا ۱۲ ماه پس از شوک اولیه آبوهوایی بر تورم تاثیر بگذارد.
این گزارش پژوهشی بانک مرکزی اروپا برآورد میکند که تا سال ۲۰۳۵، گرمایش جهانی میتواند میانگین سالانه تورم مواد غذایی در جهان را بسته به سناریوی اقلیمی بین ۰٫۹۲ تا ۳٫۲۳ واحد درصد افزایش دهد. این مطالعه همچنین نشان میدهد موج گرمای سال ۲۰۲۲ اروپا تورم مواد غذایی در سراسر این قاره را ۰٫۶۷ واحد درصد و تورم مواد غذایی در منطقه یورو را ۰٫۷۸ واحد درصد بالا برده است؛ اثربخشترین افزایشها در جنوب اروپا ثبت شده است.
اما موجهای گرمای آینده میتواند اثر بسیار بزرگتری بر قیمت غذا داشته باشد. در شرایط ادامه روند گرمتر شدن هوا، تاثیر تورمی تابستانهای بسیار داغ افزایش مییابد. برآورد بانک مرکزی اروپا این است که اگر موج گرمایی مشابه سال ۲۰۲۲ در شرایط اقلیمی سال ۲۰۳۵ رخ دهد، تورم مواد غذایی در اروپا را حدود یک واحد درصد بالا میبرد، در حالی که این اثر امروز ۰٫۶۷ واحد درصد است. پژوهشگران استدلال میکنند که با گرمتر شدن اقلیم، محصولات کشاورزی در برابر تنش حرارتی آسیبپذیرتر میشود و به این ترتیب همان موج گرما احتمالا به افت بیشتر برداشت محصول و فشار قویتر بر قیمت مواد غذایی منجر خواهد شد.