دونالد ترامپ بار دیگر روز چهارشنبه ۱۵ ژوئیه موضع خود را در قبال تحولات لبنان تکرار کرد و از اسرائیل خواست که از جنوب لبنان خارج شود. او گفت که باید موضوع «حزبالله» را به احمد شرع، رئیس جمهور سوریه سپرد. زیرا او میتواند به شیوهای متفاوت از اسرائیل، این مساله را «حل و فصل» کند.
رئیس جمهوری آمریکا پیش از این نیز چندین بار تمایل خود را برای سپردن «مسئله حزبالله» به سوریه ابراز کرده بود؛ از جمله هفته گذشته در جریان یک تماس تلفنی با بنیامین نتانیاهو، خواستار آن شده بود که اسرائیل نیروهایش را هم از مناطق مرزی سوریه و هم جنوب لبنان خارج کند.
آگهی
آگهی
ارتش اسرائیل از زمان فروپاشی رژیم اسد در دسامبر ۲۰۲۴ میلادی، در مناطق مرزی سوریه مستقر شده و هدف از این کار را تامین امنیت خود اعلام کرده است. اسرائیل در جنوب لبنان نیز یک منطقه امنیتی خودخوانده با هدف دور نگه داشتن نیروهای حزبالله از مرز ایجاد کرده است؛ حضوری که تلآویو میگوید برای جلوگیری از وقوع حمله دیگری مشابه حمله ۷ اکتبر ضروری است.
اصرار ترامپ و انکارهای نتانیاهو و احمد شرع
تماس تلفنی ترامپ با نتانیاهو، یک روز پس از دیدارش با احمد شرع در حاشیه اجلاس ناتو در ترکیه انجام شد.
اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی مینویسد که ترامپ در جریان این گفتگوی تلفنی، به نتانیاهو گفته است که حضور ارتش اسرائیل در خاک سوریه تنشآفرین است و افزوده است: «آنها نمیخواهند شما آنجا باشید. شما باید نیروهایتان را خارج کنید.» او افزوده که همین موضوع در مورد لبنان نیز صادق است.
اما نتانیاهو حاضر به تن دادن به خواستههای ترامپ نیست و تلاشهای چندماهه دولت آمریکا برای رسیدن به یک توافق امنیتی جدید بین اسرائیل و سوریه (که یکی از مفاد آن خروج نیروهای اسرائیلی از مناطق مرزی است) بینتیجه بوده است.
در موضوع لبنان نیز پیشرفت قابل توجهی در فعالیتهای دیپلماتیک دیده نمیشود. ترامپ در حالی اصرار به واگذاری «مساله حزبالله» به سوریها دارد که دولت جدید دمشق تمایلی برای این کار نشان نمیدهد.
دمشق بارها اعلام کرده که علیرغم فشارهای آمریکا، قصد مداخله نظامی در لبنان را ندارد.
اسعد شیبانی، وزیر خارجه سوریه نیز در سفرش به لبنان در ۴ ژوئیه به جوزف عون، رئیس جمهوری این کشور اطمینان داد که میخواهد «ابهام ناشی از گزارشهای مربوط به مداخله نظامی احتمالی سوریه در لبنان را برطرف کند» و اینکه «سوریه هیچ قصدی برای انجام چنین کاری ندارد».
تمرکز سوریه بر بازسازی و دوری از جنگ
شورشیان سابق که اکنون دولت سوریه را اداره میکنند، برای سالها علیه حزبالله میجنگیدند زیرا این گروه در جریان جنگ داخلی سوریه، نیروهایی را برای حمایت از بشار اسد میفرستاد.
دولت سوریه همچنین در ماههای اخیر بارها از دستگیری هستههای منتسب به گروه حزبالله در خاک خود خبر داده است. از اواخر سال ۲۰۲۴ میلادی نیز مسیرهای تدارکاتی حزبالله را که از خاک سوریه میگذشت، قطع کرده است و مقامات دمشق میگویند تا کنون چندین تلاش برای قاچاق سلاح به لبنان را خنثی کردند.
ایران مدتها با حمایت اسد از طریق سوریه به حزبالله سلاح میرساند، با این وجود حاکمان جدید این کشور که با آرمانهای منطقهای ایران همسو نیستند، این جریان را متوقف کردند.
در یکی از آخرین تلاشها برای مقابله با تسلیح حزبالله، سوریه روز پنجشنبه ۱۶ ژوئیه اعلام کرد که از قاچاق محموله بزرگی از سلاحهای پیشرفته که قرار بود از عراق برای حزبالله لبنان ارسال شود و از خاک سوریه عبور کند، جلوگیری کرده است.
با این وجود دمشق اکنون میگوید که بازسازی این کشور «خسته از جنگ» را در اولویت قرار داده و قصد ورود به هیچ درگیری منطقهای دیگری ندارد.
احمد شرع، پس از سقوط رژیم اسد در سوریه، به اسرائیل اطمینان داد که دولت جدید سوریه، کشور یهود را تهدید نخواهد کرد و به ایران اجازه نخواهد داد که دوباره در سوریه مستقر شود.
اسرائیل نیز تمایل خود را برای داشتن «روابط صحیح» با رژیم جدید اعلام کرد.
رویکرد جدید سوریه در قبال لبنان
یک تحلیل منتشر شده از سوی اندیشکده «شورای خاورمیانه در امور جهانی» حاکی از آن است که رهبری سوریه، مسیر جدیدی را برگزیده است که شامل اولویت دادن به ثبات داخلی، جذب سرمایهگذاری و ادغام مجدد سوریه در حوزههای عربی و منطقهای است.
احمد شرع پیامهایی را به بیروت و سایر کشورهای منطقه فرستاد و بازگشت به هرگونه نقش نظامی یا امنیتی در لبنان را (که رژیم اسد از سال ۱۹۷۶ تا ۲۰۰۵ در اختیار داشت) رد کرد. دفتر جوزف عون، رئیس جمهور لبنان تایید کرد که احمد شرع به او اطمینان داده که سوریه در امور داخلی لبنان مداخله نخواهد کرد.
احمد شرع همچنین بطور مستقیم قدرتهای غربی اعلام کرد که سوریه پس از سالها جنگ داخلی، دیگر وارد درگیریهایی که ممکن است منجر به ویرانی بیشتر شود، نخواهد شد و ترجیح میدهد بر بازسازی و ثبات تمرکز کند.
دولت او نیز از لفاظیهای انتقامجویانه علیه نیروهایی که مدتها در کنار رژیم اسد و علیه آنها جنگیده بودند (از جمله حزبالله) خودداری کرده است.
سفر اخیر شیبانی به بیروت، نشاندهنده تغییر قابل توجه رویکرد این کشور در قبال لبنان بود و دیدار او با نبیه بری، رئیس پارلمان لبنان با توجه به رابطه تاریخی او با حزبالله، نوعی اعلام آمادگی دولت سوریه برای تعامل با حزبالله توصیف شد.
تحلیلی که از این دیدار شد این بود که دمشق آماده است اختلافات را به جای طولانی کردن، مدیریت کند و از تعامل با هیچ بازیگر لبنانی امتناع نخواهد کرد، مشروط بر اینکه این تعامل به منافع هر دو ملت خدمت کند.
ایجاد رابطه نهتنها با دولت بلکه با جوامع مختلف تشکیل دهنده لبنان نیز در همین چهارچوب تعریف میشود و به نظر میرسد سوریه سعی دارد از هرگونه اقدام امنیتی یا نظامی که ممکن است بوی «قیمومت» بدهد (که مشخصه دههها روابط بین دو کشور بوده)، دوری کند.
شیبانی در جریان سفر خود و در راستای تقویت روابط کشورش با جناحهای سیاسی مختلف لبنان، با رهبران احزاب مسیحی سوریه نیز دیدار کرد و این رهبران اعلام کردند که اگرچه در جریان حکومت اسد هزاران کشته دادند، اما «از نماینده سوریه جدید استقبال میکنند».
با این حال، اصرار دمشق بر «دوری از جنگ و درگیری» با توجه به کارنامه دو ساله دولت جدید سوریه (که حوادثی همچون حمله به مناطق کردنشین روژاوا، درگیریهای خونین علیه جوامع دروزیها و جامعه علویان سوریه در آن ثبت شده)، همچنان محل پرسش است و تردیدهایی را درباره میزان پایبندی دولت به این رویکرد ادعایی ایجاد کرده است.