در جریان ساخت بزرگترین تونل راه اهن جهان بین اتریش و ایتالیا، سنگها و نخالههای سنگی به شکل پایدار مدیریت و دفع میشوند.
با سنگهای خرد شده آلپ چه باید کرد؟ میلیونها متر مکعب نخاله سنگ را چطور میتوان طوری دفع کرد که طبیعت تقریبا چیزی از آن احساس نکند؟ اصلا میشود تونل را به روشی کماثر بر محیط زیست ساخت؟ خبرنگار ما هانس فون در بریله برای یورونیوز ارث راهی دره پاداستر شده است؛ جستوجویی میدانی در تییرول.
آگهی
آگهی
همراه سباستیان رایمان و آندریاس آمبروزی در حرکت هستم. هر دو لباسهای ایمنی محکم به تن دارند. آنها در یکی از بزرگترین کارگاههای ساختمانی اروپا کار میکنند؛ پروژه چند میلیارد یورویی تونل پایه برنر.
در جادههای ناهموار کارگاه، رایمان و آمبروزی مرا به دره پاداستر میبرند. این دره اگر از横 مقطع نگاهش میکردید، زمانی شبیه حرف V تیز بود. حالا اما بیشتر به یک U گرد میماند. دگرگونی این دره کوهستانی در آلپ اتریش، از شکافی تنگ با شیبهای تند و مقطع V به درهای باز با پروفیل U ملایم، حاصل جابهجایی صفحات تکتونیکی در ۵۰ میلیون سال پیش نیست، کار دست انسان است. چون در اعماق پایین، در قلب کوه، ماشینهای غولپیکر حفاری تونل در حال پیشروی عرضی زیر آلپ هستند. اینجا طولانیترین تونل ریلی جهان ساخته میشود و آوار بهدستآمده از خرد کردن سنگها بالاخره باید جایی انباشته شود.
تبدیل V به U: دره آلپی با مقطع V به درهای دپو شده با مقطع U تبدیل میشود.تبدیل V به U: دره آلپی با مقطع V به درهای دپو شده با مقطع U تبدیل میشود.
مهندسان، زمینشناسان و طراحان منظر، «دره جدید» پاداستر را روی کاغذ طراحی کرده و تا جزئیترین نکات را از قبل برنامهریزی کردهاند. حدود ده سال پیش کارها آغاز شد. امروز دره به کویری از سنگ شبیه است. اما قرار است ده سال دیگر دوباره چشماندازی شکوفا از طبیعت آلپی در اینجا شکل بگیرد. شرکت بهرهبردار تونل پایه برنر وعده داده است بازگردانی الگوی طبیعت در اینجا به شکلی نمونه و قابل الگوبرداری برای اروپا و سراسر جهان انجام شود.
خوشرو، با وجود سه هرم خوفو
برای درک این که اینجا چه حجم عظیمی از سنگ و نخاله جابهجا و دپو میشود، مقایسه با دوران باستان بد نیست. قوه تجسم خوبی دارید؟ پس شروع کنیم: هرم خوفو در مصر را در نظر بگیرید (با نزدیک به ۱۴۷ متر ارتفاع، بلندترین هرم جهان). یا بهتر است سه هرم خوفو را یکجا تصور کنید. بعد (در ذهن خودتان) هر سه هرم را در یک آسیاب غولآسا بریزید تا آنها را خرد کند؛ نتیجهاش انبوه نخاله سنگیای است که سباستیان رایمان و همکارانش باید آن را با حداقل آسیب به محیط زیست مدیریت و دپو کنند. سه برابر هرم خوفو، و رایمان هنوز سر حال و خوشاخلاق است. چطور؟
سباستیان رایمان مدیر پروژه و از جمله مسئول قطعه ساختمانی H53، یعنی بخش حفاری تونل میان فونْس و برنر است. «هرمهای خوفو»ی آلپی از نخاله سنگ را البته میتوان با نگاهی فنی و خشک به واحد متر مکعب ترجمه کرد. رایمان، مدیر پروژه، کلاه ایمنیاش را روی پیشانی جابهجا میکند و میگوید: «اینجا یک کارگاه عظیم داریم با حجم دپوی ۷.۷ میلیون متر مکعب مصالحِ حاصل از حفاری.» این از نظر حجم، بزرگترین دپوی آوار حفاری در اتحادیه اروپا است.
در اینجا ۷.۷ میلیون متر مکعب آوار حاصل از کارگاه زیرزمینی تونل به کف درهای تازه تبدیل میشود.در اینجا ۷.۷ میلیون متر مکعب آوار حاصل از کارگاه زیرزمینی تونل به کف درهای تازه تبدیل میشود.
رایمان به یاد میآورد: «چند ماه داشتیم که چهار دستگاه حفار تونل به طور همزمان در زیر زمین در حال پیشروی بودند. در آن دوره، هر ماه بیش از ۲۵۰ هزار متر مکعب مصالح حفاری از زیر زمین به سطح منتقل میشد و اینجا در دپو، به سازه دره جدید اضافه میگردید. این هم از نظر تدارکاتی و هم از نظر نیروی انسانی تلاشی غولآسا است، اما واقعا بودن در چنین پروژهای لذتبخش است.»
حضور در این پروژه واقعا لذتبخش است!مدیر کارگاه بیبیتی
۳۰ کیلومتر نوار نقاله، مستقیم از دل کوه
اما آیا این که میلیونها متر مکعب سنگ خرد شده از عمیقترین بخشهای کوه به دره پاداستر منتقل شود، برای ساکنان منطقه، محیط زیست و تراز کربنی پروژه بار سنگینی نیست؟ ماشینهای حفاری تونل که بیوقفه کار میکنند، ۲۴ ساعت شبانهروز در دل رشتهکوه پیش میروند و با دندانهای فولادی سر حفار خود، تن تن سنگ را از آلپ میکَنند: گنیس مرکزی، شیل بوندنر، کوارتزفیلیت و انواع دیگر.
ماشینهای عظیم حفاری تونل، در دل آلپ پیش میروند.ماشینهای عظیم حفاری تونل، در دل آلپ پیش میروند.
رایمان، مدیر پروژه، لبخند میزند و بعد با رضایت به لوله فلزی غولپیکری اشاره میکند که در آفتاب برق میزند و تا جایی که چشم کار میکند، در امتداد دیواره طولی دره کشیده شده است. این مار فلزی نقرهایرنگ در واقع فقط بخش انتهایی یک سامانه نوار نقاله عظیم است؛ و سند عینی این که میتوان دپوی نخاله سنگ را تقریبا بدون تردد کامیونهای سنگین اداره کرد.
رایمان توضیح میدهد: «در قطعه H53 این مجموعه عظیم نوار نقاله را نصب کردهایم. طول آن بسته به پیشرفت کار در زیر زمین تغییر میکند؛ گاهی چند کیلومتر به آن اضافه میشود و گاهی کوتاهتر میشود. در بیشترین حالت، طول نوار نقاله ۳۰ کیلومتر بوده است.»
نوار نقالهای به طول ۳۰ کیلومتر نخاله سنگ را از دل کوه به دره پاداستر میآورد.نوار نقالهای به طول ۳۰ کیلومتر نخاله سنگ را از دل کوه به دره پاداستر میآورد.
تصمیم برای استفاده از نوار نقاله بخشی از طرح زیستمحیطی پروژه است. خود دره پاداستر خالی از سکنه است، اما در فاصله نه چندان دور، شهرک اشتایناخ ام برنر و روستاهای دیگری قرار دارند. برای مردم آنجا غیرقابل تحمل بود اگر هر روز، سالها، صد کامیون حامل سنگ از خیابان اصلی روستا عبور میکرد. بنابراین یک تونل دسترسی اضافی حفر شد؛ مسیری مستقیم و اختصاصی میان دره دپو و کارگاه زیرزمینی تونل در اعماق کوه.
گروههای کاری زیرزمینی از طریق رمپی چهار کیلومتری به کارگاه عظیم تونل پایه برنر در زیر زمین رفت و آمد میکنند. در امتداد عمودی، این رمپ چند صد متر به پایین میرود. اما برای نخاله سنگی که از اعماق بالا میآید، مسیر به کمک نوار نقالههایی که تا دورن قلپ کوه کشیده شدهاند، به سمت بالا، به سوی نور و به دره پاداستر است.
نوار نقاله به جای تردد کامیونهای سنگین، تا حد زیادی فشار بر ساکنان روستاها و شهرهای اطراف را کم میکند.نوار نقاله به جای تردد کامیونهای سنگین، تا حد زیادی فشار بر ساکنان روستاها و شهرهای اطراف را کم میکند.
رودخانه کوهستانی به زودی برمیگردد
رایمان هم تایید میکند: «بله، این واقعا یک کارگاه غولآسا است.» او خودش هم هر بار دوباره از ابعاد این دپوی فوقبزرگ متحیر میشود. از رودخانه پاداسترباخ که سالها پیش از این، در این دره فرعی دنج و دورافتاده دره وپپ جریان داشت، دیگر چیزی نمیبینم. آمبروزی، همکار رایمان، هم میپذیرد: «فعلا اینجا یک کویر سنگی خاکستری است.» اما این دو متخصص کلاهبهسر، اطمینان خاطر میدهند که پاداسترباخ ناپدید نشده و فقط برای مدتی کوتاه به مسیر دیگری منتقل شده است.
برای این کار، تونل انحرافی ویژهای به طول ۱۵۰۰ متر ساخته شد تا بستر موقتی رودخانه پاداسترباخ باشد. این انحراف مسیر، شرطی الزامآور در مجوزهای زیستمحیطی بود؛ وگرنه اجازه ایجاد این دپوی عظیم در اینجا داده نمیشد. افزون بر این، این انحراف فقط موقتی است.
حالا به ارتفاعات بالای دره رسیدهایم. زیر پای ما، دپوی عظیم به طول ۱۴۰۰ متر کل دره پاداستر را پر کرده است. رایمان، مدیر پروژه، به پایین دره اشاره میکند و میگوید: «آنجا بستر جدید رودخانه در حال ساخته شدن است.» این سازه فعلا در میان بستر خاکستری دپو، به صورت خطوط منحنی و موجدار خودنمایی میکند.
برای رودخانه کوهستانی دره پاداستر، بستر جدیدی ساخته میشود.برای رودخانه کوهستانی دره پاداستر، بستر جدیدی ساخته میشود.
کف دره حدود ۸۰ متر بالاتر آمده است
به محض آن که کار حفاری در اعماق کوه به پایان برسد، ماشینهای حفاری متوقف شوند و نوار نقالهها جمعآوری شوند، لایهای ضخیم از خاک سطحی روی دپوی سنگی پخش میشود. زمین، کف «دره جدید» را میپوشاند و روی آن درختان و درختچهها کاشته خواهد شد.
سپس رودخانه پاداسترباخ به بستر تازهساخته خود بازمیگردد. برنامهریزی شده است که ترکیبی از جنگل کوهستانی، مراتع و پهنههای جبرانی زیستمحیطی در دره ایجاد شود. بازگردانی طبیعت احتمالا از سال آینده آغاز خواهد شد.
آمبروزی، همکار رایمان، با لبخند میگوید: «یعنی ما نه تنها یک تونل عظیم حفر کردهایم، بلکه در واقع یک دره تازه هم ساختهایم.» رایمان، مدیر پروژه، تایید میکند: «بله، یک دره جدید؛ دره قدیمی را حدود ۷۰ تا نزدیک ۸۰ متر پر کردهایم.» کف دره امروز، بسیار بالاتر از گذشته قرار دارد. رایمان ادامه میدهد: «اما دره، دره باقی میماند؛ فقط درهای دیگرگونه خواهد بود.»
کف دره پاداستر در آلپ تییرول ۸۰ متر بالاتر آمده است.کف دره پاداستر در آلپ تییرول ۸۰ متر بالاتر آمده است.
نجات ارکیدهها
اما آیا واقعا میتوان همه چیز را در این زیستبومهای حساس آلپی، درست مثل قبل بازسازی کرد؟ بسیاری از کارشناسان میگویند تا حد زیادی بله. سیاستمداران تییرول بر رعایت بالاترین استانداردها پافشاری کردند؛ نه فقط در دره پاداستر، بلکه در سایر بخشهای کارگاه تونل ریلی فرامرزی میان اتریش و ایتالیا، یعنی میان شمال و جنوب اروپا. ارزیابی اثرات زیستمحیطی بسیار گسترده و زمانبری انجام شد؛ کاری که در پروژههایی با این ابعاد در اتحادیه اروپا حالا دیگر بدیهی است. در مجموع باید حدود ۳۵۰ شرط و الزام مرتبط با حفاظت از طبیعت رعایت شود.
برخی اقدامات پیشگیرانه، پیش و همزمان با کارهای ساختمانی اجرا شده است. اگر به عقب برگردیم، پیش از آغاز کار باید فهرستی جامع از وضعیت موجود خاک و پوشش گیاهی، جریانهای آب و جنگل، و نیز فلور و فون منطقه تهیه میشد. چه گونههای جانوری در دره پاداستر زندگی میکنند؟ چه نوع گیاهانی، از جمله گونههای احتمالا نادر، اینجا رشد میکنند؟ زمینشناسان، تکتک مترهای مربع کف دره را نقشهبرداری کردند. زیستشناسان و جانورشناسان، این کاسه دره تنگ را وجب به وجب پیمودند، گونهها را شناسایی و تعداد جانوران و گیاهان را ثبت کردند.
نتیجه این بود که چمنزار کمحاصل این دره آلپی، میزبان یک قطعه مرتع ارکیده به مساحت ۲۵۰ متر مربع بود. نخستین اقدام حفاظتی این بود که این زیستگاه کوچک ارزشمند، پیش از آغاز کارهای ساختمانی با موفقیت «جابهجا» شد. ارکیدههای کمیاب به محلی دیگر منتقل شدند و حالا در پهنهای جبرانی با همان مساحت در حال شکوفاییاند.
اینجا پیشتر چمنزار ارکیده بود. پیش از آغاز ساخت و ساز، این گیاهان کمیاب با موفقیت به محل دیگری منتقل شدند.اینجا پیشتر چمنزار ارکیده بود. پیش از آغاز ساخت و ساز، این گیاهان کمیاب با موفقیت به محل دیگری منتقل شدند.
اسبابکشی خفاشهای گوشدراز قهوهای
و بعد نوبت نگرانی درباره «گوشدراز قهوهای» رسید. تا به حال اسمش به گوشتان خورده بود؟ گوشدراز قهوهای (Plecotus auritus) از خانواده خفاشهای صافبینی (Vespertilionidae) یکی از ۲۴ گونه خفاش در تییرول است. برخی از این گونهها در منطقه آلپ اهمیت حفاظتی ویژهای دارند. سرشماری خفاشها در دره پاداستر، حضور هفت گونه را ثبت کرد که یکی از آنها همین گوشدراز قهوهای بود. این گونه در فهرست سرخ اتریش «غیر در معرض خطر» طبقهبندی شده است، اما در عین حال به موجب کنوانسیون برن درباره حفاظت گونهها و نیز دستورالعمل زیستگاه-فلورا-فون اتحادیه اروپا (۹۲/۴۳/EWG) مورد حفاظت است؛ قوانینی که مشخصا بر تامین «وضعیت حفاظتی مطلوب» برای گونه تاکید دارند.
پس از این سرشماری گسترده، در منطقه وسیع پیرامون دپو، تعداد زیادی جعبه آشیانه نصب شد؛ از یک سو با فاصله کافی از سطح دپو و از سوی دیگر به اندازهای نزدیک که گوشدرازهای قهوهای بتوانند این «پیشنهاد اسبابکشی» را پیدا کنند و بپذیرند. این کار برای شکارچیان شبزی حشرات که به سامانه سونار طبیعی مجهز هستند، مشکل چندانی نیست؛ کارشناسان میگویند خفاشها در تغییر محل استراحت معمولا انعطافپذیر و کمدردسرند.
قرار پیکنیک در دل سبزی طبیعت
مدیریت بستر رودخانه، نجات ارکیدهها، جابهجایی خفاشها، جنگلکاری دوباره و بازگردانی طبیعت: در دره پاداستر اقدامات زیادی انجام شده و میشود تا اثرات این دخالت عظیم عمرانی بر چرخه طبیعی و تعادل اکولوژیک کاهش یابد.
دره پاداستر بین ارتفاع ۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد و تا بلندیهای آلپ تییرول امتداد مییابد. در این منطقه مسیرهای پیادهروی فراوانی وجود دارد. پس از پایان کارهای ساختمانی و تکمیل بازگردانی طبیعت در دره، انتظار میرود گردشگری دوباره رونق بگیرد. حالا نیاز به صبر و زمان است تا این زخم خاکستری و سیاهِ انباشته از نخاله سنگ دوباره التیام پیدا کند؛ با کمک فعال جنگلداران، طراحان منظر، مهندسان، هیدرولوگها، زمینشناسان، معماران منظر و البته خود طبیعت.
ده سال دیگر اینجا یک پیکنیک راحت و صمیمی خواهیم داشت.سخنگوی بیبیتی
آمبروزی، همکار رایمان، پیشنهادی میدهد: «میدانی چیست سباستیان؟ ده سال دیگر دوباره به اینجا برمیگردیم. مسیر پیادهروی را میآییم، سعی میکنیم همین نقطه را دوباره پیدا کنیم و اینجا یک اسنک سنتی با گوشت دودی بخوریم.» دور چشمان رایمان، که با این قرار پیکنیک در دل سبزی موافق است، چینهای خنده نقش میبندد و میگوید: «حتما؛ این کار را میکنیم. ده سال دیگر اینجا یک زیستبوم بکر خواهد بود و دیگر هیچکس باور نخواهد کرد که زمانی یک کارگاه عظیم ساختمانی اینجا بوده است.»
آندریاس آمبروزی و سباستیان رایمان قرار میگذارند ده سال دیگر، وقتی بازگردانی طبیعت کامل شده باشد، برای پیکنیک به این فضای سبز برگردند.آندریاس آمبروزی و سباستیان رایمان قرار میگذارند ده سال دیگر، وقتی بازگردانی طبیعت کامل شده باشد، برای پیکنیک به این فضای سبز برگردند.
پیوست
دره پاداستر تنها یکی از دهها اقدام بازگردانی طبیعت و جبران زیستمحیطی است که در ارتباط با بزرگترین کارگاه ساختمانی اروپا، یعنی تونل پایه برنر، انجام میشود. در مجموع، در ایتالیا و اتریش ۲۱.۵ میلیون متر مکعب آوار حفاری انباشته خواهد شد (معادل هشت هرم خوفو). بخشی از این حجم برای تولید بتن دوباره استفاده میشود و بقیه در دپوهای پاداستر، آهرنتال، امپاس، گنائن و هینترریگر توزیع میشود. همه این پهنهها بدون استثنا بازکاشت یا بازگردانی طبیعی خواهند شد.
مجموعه تالابهای جنگلی تانتگرت به عنوان یکی از حدود ۲۰۰ اقدام جبرانی زیستمحیطی، احیا شده است. تنها در قلمرو اتریش، ۱۴۰ هکتار پهنه جبرانی برنامهریزی شده است. علاوه بر این، برای ماهیها پلکانهای عبوری ساخته میشود (مثلا در رود گشنیتسباخ)، آستانههای بتنی در بستر رودها برداشته میشود (در رود زیل در اینسبروک)، تالابها و مسیرهای آموزشی زمینشناسی و نیز مسیرهای پیادهروی و گردش ایجاد میشود. در فرانْتْسنْزفسته، روی زمینهایی که زمانی کارگاه ساختمانی بود، ۵۰ هزار نهال و گیاه کاشته شده است.
با این حال هنوز برای جمعبندی نهایی زود است. هرچند برخی از طرحهای بازکاشت و بازگردانی طبیعت را میتوان همین امروز هم موفقیتآمیز دانست، اما در بخشهایی دیگر، مانند دره پاداستر، عملیات ترمیم طبیعت تازه آغاز شده است. با این همه، یک چیز روشن است: همکاری نزدیک نهادهای ناظر (مانند دولت منطقهای تییرول)، کارشناسان مستقل و شرکت بهرهبردار کارگاه تونل پایه برنر باعث شده است که حفاظت از طبیعت در آلپ جدی گرفته شود.