اکسیوس در گزارش تازه خود که در آن به بررسی درگیریهای نظامی جدید در تنگه هرمز پرداخته، خبر داده که «خط تماس مستقیم» تلفنی میان ارتش آمریکا و سپاه پاسداران که بخشی از تفاهمنامه اخیر بوده تا روز شنبه راه نیفتاده است. سپاه پیشتر راهاندازی این خط مستقیم را «دروغ محض» خوانده و آن را تکذیب کرده بود.
طی روزهای گذشته تنش میان آمریکا و ایران با تبادل حملههایی در روز شنبه شدت گرفته است. دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی تروت سوشال تهدید کرد که ممکن است جنگ را از سر بگیرد و کار را تمام کند. اهمیت این موضوع در آن است که بمباران متقابل دو کشور، آتشبس «شکننده» را دوباره در هالهای از ابهام قرار داده است.
آگهی
آگهی
اکسیوس در گزارش خود با عنوان «آتشبس آمریکا و ایران در آستانه فروپاشی» است به وضعیت تفاهم اولیه پس از حملههای اخیر در منطقه میپردازد.
در این گزارش آمده « یکی از دلایل اصلی درگیریهای دوباره، تفاوت در تفسیر تفاهمنامهای است که ۱۰ روز پیش برای پایان دادن به جنگ امضا شد؛ بهویژه در موضوعی که به تنگه هرمز مربوط میشود.»
در ایجاد خط تماس مستقیم
در بخشی از گزارش اکسیوس آمده «به عنوان بخشی از تفاهمنامه، ایران متعهد شد تمام تلاش خود را برای عبور امن کشتیهای تجاری از تنگه به کار گیرد و در مقابل، آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو کرد.»
در جریان مذاکرات هفته گذشته در سوئیس، هیات آمریکایی به ریاست جیدیونس معاون رئیسجمهوری با ایران توافق کرد که یک «خط تماس ویژه» میان ارتش آمریکا و سپاه پاسداران برای هماهنگی ترافیک در تنگه ایجاد شود. به گزارش اکسیوس «تا روز شنبه این خط تماس همچنان عملیاتی نشده بود و وضعیت با ادعای دوباره ایران مبنی بر لزوم هماهنگی کشتیها برای عبور، رو به وخامت گذاشت.»
تکذیب راهاندازی خط تماس ویژه از سوی سخنگوی سپاه پاسداران
این بخش از گزارش رسانه آمریکایی در حالی بار دیگر بر گنجانده شدن ایجاد این خط ویژه میان ارتش آمریکا و سپاه تاکید کرده که سخنگوی سپاه پاسداران پیشتر هرگونه توافق بر سر راهاندازی این خط مستقیم را تکذیب کرده بود.
سردار محبی، سخنگوی سپاه پاسداران در فضای مجازی نوشته بود «به دنبال ادعاهای مقامهای آمریکایی مبنی بر برقرار شدن خط مستقیم بین ایران و آمریکا در خصوص تنگه هرمز، اعلام میشود این موضوع دروغ محض بوده و به شدت تکذیب میشود؛ این اتفاق نیفتاده و نخواهد افتاد.»
تایید راهاندازی کانال ارتباطی از سوی رسانه ملی جمهوری اسلامی
با این حال پرس تی وی که زیر نظر سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران اداره میشود چند روز پیش خبر داد که «بر اساس بیانیه پایانی مذاکرات سوئیس، یک خط ارتباطی بین ایران و آمریکا در تنگه هرمز ایجاد شده است تا از حوادثی که میتواند منجر به تشدید تنش نظامی شود، جلوگیری شود.»
یک منبع به پرس تیوی گفته بود «طبق بیانیه پایانی که پس از مذاکرات هفته گذشته در زوریخ توسط دو میانجی صادر شد، این کانال برای جلوگیری از حوادث در این آبراه استراتژیک که ممکن است منجر به درگیری نظامی شود و اجرای مفاد ماده پنج تفاهمنامه اسلامآباد ایجاد شده است.»
حملات متقابل و تهدید ترامپ
شنبه شب ارتش آمریکا در پاسخ به حمله صبح همان روز به یک نفتکش تجاری، اهدافی را در ایران بمباران کرد. این دومین موج حملات آمریکا در ۲۴ ساعت گذشته بود. طبق اعلام سپاه پاسداران، ایران در پاسخ به این حملات، پایگاههای آمریکا در کویت و بحرین را هدف حملات پهپادی و موشکی قرار داد. رسانههای دولتی ایران به نقل از سپاه پاسداران تهدید کردند که حملات شدیدی علیه کشتیها در تنگه هرمز انجام خواهند داد که این امر احتمال توقف روند صلح را افزایش داده است. پیش از آن در روز شنبه، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد که سپاه پاسداران یک پهپاد تهاجمی را به سمت نفتکش پانامایی کیکو که حامل بیش از ۲ میلیون بشکه نفت خام بود، پرتاب کرد. سنتکام در بیانیهای اعلام کرد که هواپیماهای آمریکا زیرساختهای نظارت نظامی، سیستمهای ارتباطی، سایتهای پدافند هوایی، انبارهای پهپاد و قابلیتهای مینگذاری ایران را هدف قرار دادند.
«کاری نکنید که جمهوری اسلامی دیگر وجود نداشته باشد»
«ترامپ در پستی در تروتسوشال ضمن تایید این حملهها تهدید کرد که «ممکن است زمانی برسد که دیگر نتوانیم خویشتنداری کنیم و مجبور شویم کاری را که با موفقیت چشمگیر آغاز کردیم، از طریق نظامی به پایان برسانیم. اگر چنین شود، جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت.»
در بخشی از گزارش اکسیوس آمده «با تشدید روزانه اوضاع، مشخص نیست که دور بعدی مذاکرات تیمهای فنی ایران و آمریکا که برای سهشنبه در سوئیس برنامهریزی شده بود، برگزار خواهد شد یا خیر.»
با وجود گزارشهایی درباره رایزنیها در سوئیس برای بررسی ایجاد یک «کانال ارتباط ویژه» با هدف مدیریت تنشها و کاهش خطر درگیری در تنگه هرمز، تاکنون هیچ سازوکار مستقیم و عملیاتی میان سپاه پاسداران و فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) بهطور رسمی اعلام نشده است.
در نتیجه، اینطور به نظر میرسد که نبود یک مجرای ارتباطی نظامی مستقیم همچنان یکی از مهمترین عوامل افزایش خطر محاسبه اشتباه در خلیج فارس به شمار میرود؛ وضعیتی که میتواند در صورت بروز هرگونه حادثه یا تنش میدانی، روند حفظ آتشبس و پیشبرد مذاکرات را با چالشهای جدی مواجه کند.