مقامات آمریکایی اعلام کردند که تفاهمنامه پایان جنگ میان تهران و واشنگتن روز یکشنبه بهصورت الکترونیکی امضا شد. اما متن این توافق هنوز منتشر نشده و این امر گمانهزنیها درباره مفاد آن را به اوج رسانده است. یکی از مسائل کلیدی، میزان منافع مالی است که بلافاصله پس از امضای این توافق عاید ایران میشود.
در دو روز گذشته، گمانهزنیهای زیادی درباره منابع مالی که متعاقب امضای توافق با آمریکا در اختیار ایران قرار میگیرد مطرحشده است؛ از آزادی میلیاردها دلار داراییهای مسدودشده گرفته تا تشکیل صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری «بازسازی و توسعه». با این حال، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا بارها تاکید کرده است که آمریکا هیچ پولی در اختیار ایران قرار نمیدهد.
آگهی
آگهی
سرویس انگلیسی العربیه روز سهشنبه مدعی شد به نسخهای از متن این توافق دست یافته است. در بند ۷ این متن ادعایی آمده است: «آمریکا متعهد میشود به همراه شرکای منطقهای خود، طرحی جامع و مورد توافق دو طرف برای بازسازی و توسعه اقتصادی ایران ایجاد کند و در عین حال، تامین مالی دستکم ۳۰۰ میلیارد دلار را تضمین کند.»
این متن تاکید کرده است که سازوکار این طرح به عنوان بخشی از توافق نهایی ظرف ۶۰ روز تدوین خواهد شد. خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی ضمن تایید وعده مطرحشده برای ایجاد این صندوق سرمایهگذاری، تاکید کرد که این صندوق خصوصی خواهد بود و صرفا پس از حصول توافق نهایی و نه تفاهمنامه کنونی، ایجاد و اجرایی خواهد شد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا عصر سهشنبه در گفتگو با مگین کلی گفت: «حتی اگر ایران به تمام تعهدات خود در توافق پایبند باشد، یک پنی از منابع مالی آمریکا در اختیار ایران قرار نخواهد گرفت.»
آقای ونس همچنین گفت: «بیایید بگوییم امارات عربی متحده که یکی از بهترین متحدان ما در منطقه بوده است، میخواهد در یک نیروگاه هستهای در ایران سرمایهگذاری کند. بدون این که ما تحریمهایی را که در مورد دسترسی ایران به نظام مالی جهانی اعمال کردهایم، لغو کنیم، آنها نمیتوانند این کار را انجام دهند.»
او افزود: «حالا، تا وقتی که ایرانیها رفتارشان را تغییر ندهند، آیا اماراتیها در ایران سرمایهگذاری میکنند؟ یا آمریکا به آنها چنین اجازهای میدهد؟ نه.»
دونالد ترامپ نیز که برای شرکت در اجلاس گروه هفت به فرانسه سفر کرده است، گزارشهایی مبنی بر اینکه آمریکا قرار است در ایران سرمایهگذاری مالی کند را رد کرد و آن را «مسخره» خواند.
او گفت: «ما هیچ پولی سرمایهگذاری نمیکنیم. هیچ تعهدی برای سرمایهگذاری هیچ پولی در ایران نداریم. البته اگر روزی بخواهم کاری انجام دهم یا شخص دیگری بخواهد کاری انجام دهد، حق انجام آن را داریم.»
معافیتهای تحریمی و فروش نفت
اما مهمترین بخش متن ادعایی العربیه درباره منافع مالی حاصله از این توافق برای تهران، بندهای ۱۳، ۱۴ و ۱۵ است.
در بند سیزدهم آمده است: «آمریکا متعهد میشود که بلافاصله پس از امضای این تفاهمنامه و تا زمان لغو تحریمها، وزارت خزانهداری آمریکا معافیتهایی را برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و مشتقات آنها و همه خدمات مرتبط از جمله خدمات بانکی، بیمه، حملونقل و موارد مشابه صادر کند.»
والاستریت ژورنال نیز در گزارشی به نقل از منابع آگاه، وجود چنین بندی را در توافق تایید کرد و نوشت که بند مربوط به معافیت از تحریمهای فروش نفت، بلافاصله پس از امضای توافق در این هفته اجرایی میشود و خدمات ضروری برای تسهیل این فروشها، از جمله خدمات بانکی، حملونقل و بیمه را نیز در بر میگیرد.
بنابر اعلام شرکت اطلاعات دریایی «تانکرترکرز» (TankerTrackers)، ایران پس از حصول توافق با آمریکا و پایان محاصره دریایی، برای نخستین بار در دو ماه گذشته موفق شد محمولههای نفتی صادر کند.
به گفته این شرکت، دستکم دو ابرنفتکش متعلق به «شرکت ملی نفتکش ایران» که مجموعا حامل ۳.۸ میلیون بشکه نفت خام بودند، از خط محاصره دریایی آمریکا عبور کردند.
به گزارش والاستریت ژورنال به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی، اگرچه ایران از همان ابتدا از معافیتهای تحریمی برای فروش نفت برخوردار خواهد شد، اما ادامه این معافیتها به عملکرد ایران در برابر مطالبات آمریکا درباره مسائلی مانند بازگشایی تنگه هرمز و برنامه هستهایاش بستگی خواهد داشت. با این حال، تهران همچنان بلافاصله به میلیاردها دلار داراییها مسدودشده خود دسترسی نخواهد یافت.
در بند چهاردهم متن ادعایی العربیه آمده است: «آمریکا متعهد میشود که با توجه به پیشرفت مذاکرات به سوی توافق نهایی، داراییها و منابع مالی مسدودشده یا محدودشده ایران آزاد و بهطور کامل در دسترس قرار گیرد.»
بنابر بند پانزدهم این متن، این منابع، چه در حساب اصلی نگهداری شوند و چه منتقل شده باشند، برای هرگونه پرداخت به ذینفع نهایی که بانک مرکزی ایران تعیین کند استفاده خواهند شد و بهطور کامل قابل استفاده خواهند بود. آمریکا متعهد میشود همه مجوزها و پروانههای لازم را بر این اساس صادر کند.
آقای ونس روز سهشنبه گفت: «اگر ایران به تامین مالی حزبالله ادامه دهد، ما اجازه نخواهیم داد انبوهی از داراییهای آزادشده به دست ایرانیها برسد.»
به گفته فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد «موسسه واشنگتن»، اجازه دادن به ایران برای صادرات نفت، واگذاری نقطهای کلیدی در اهرم فشار آمریکاست، با این حال، کاخ سفید احتمالا احساس میکرد که برای بازگشایی تنگه هرمز ناگزیر از کنار گذاشتن آن است.
آقای ندیمی گفت: «کاخ سفید فکر میکند این نوع مشوقها برای واداشتن ایران به امتیازدهی ضروری است و در غیر این صورت، ادامه مذاکرات از سوی ایران بسیار دشوار خواهد بود.»
او با این حال افزود که تا زمانی که آمریکا تجهیزات نظامی خود را در منطقه حفظ کند، میتواند محاصره صادرات نفت ایران را مجددا اعمال کند.
به گزارش والاستریت ژورنال، مساله امتیازهای مالی برای ایران از حساسترین بخشهای تلاش آقای ترامپ برای پایان دادن به جنگ است.
دونالد ترامپ بارها از باراک اوباما به دلیل انتقال پول نقد به ایران پس از اجراییشدن برجام انتقاد کرده است. با این حال، دادن اجازه فروش نفت میتواند راهی قابلقبولتر برای ارائه امتیاز مالی به ایران باشد.
به گفته سیما شاین، مقام ارشد پیشین موساد و پژوهشگر «موسسه مطالعات امنیت ملی» در تلآویو، این اقدام به واشنگتن اجازه میدهد مشوق اقتصادی ملموسی به ایران بدهد که به کاهش قیمت جهانی انرژی نیز کمک خواهد کرد.
به گفته خانم شاین، این توافق در هر حال شامل لغو محاصره بنادر ایران از سوی آمریکا بود و ایران احتمالا پس از آن عملیات گسترده قاچاق نفت خود را از سر میگرفت.
خانم شاین گفت: «بهتر است آن را قانونی کرد و از آن بهره برد.»