چرا پروژه مشترک ساخت جنگنده آلمان و فرانسه شکست خورد؟

پس از ماه‌ها مذاکرات فشرده و به تعویق‌های مکرر، آلمان و فرانسه روز دوشنبه به طور رسمی به همکاری خود در پروژه «سیستم هوایی مبارزه آینده» (FCAS) پایان دادند.

آگهی

آگهی

بر اساس اعلام کاخ الیزه، مقامات آلمانی به این نتیجه رسیده‌اند که اعمال فشار بیشتر بر شرکت‌های دفاعی درگیر در این پروژه دیگر امکان‌پذیر نیست. این تصمیم به سال‌ها تلاش برای توسعه یک جنگنده اروپایی نسل جدید پایان می‌دهد.

پروژه FCAS به عنوان بلندپروازانه‌ترین طرح دفاعی تاریخ اروپا شناخته می‌شد. این ابرپروژه در سال ۲۰۱۷ توسط امانوئل ماکرون، رئیس جمهوری فرانسه و آنگلا مرکل، صدراعظم وقت آلمان در پاریس پایه‌گذاری شد و قرار بود هسته اصلی قدرت هوایی اروپا را برای دهه‌های آینده تشکیل دهد.

محور اصلی این برنامه، یک جنگنده جت تحت عنوان «سیستم تسلیحاتی نسل جدید» (NGWS) بود که برای عملیات هم‌زمان در کنار پهپادهای بدون سرنشین و اتصال به یک شبکه ابری جنگ دیجیتال طراحی شده بود. مقامات رسمی، هزینه این پروژه شبکه محور را بین ۸۰ تا ۱۰۰ میلیارد یورو برآورد کرده بودند.

اما این همکاری بی‌نظیرتسلیحاتی چگونه شکست خورد؟

سامانه آینده نبرد هوایی

علت اصلی فروپاشی این پروژه، اختلافات فزاینده و شدید میان دو غول صنایع دفاعی یعنی شرکت‌های «ایرباس» و «داسو» بود. طبق طرح‌های اولیه، شرکت فرانسوی داسو (سازنده جنگنده‌های میراژ و رافال) قرار بود رهبری توسعه خودِ جنگنده را بر عهده بگیرد و ایرباس (گروه هوافضای فرانسوی-آلمانی که هر دو کشور حدود ۱۰ درصد از سهام آن را در اختیار دارند) مسئولیت پهپادهای همراه را عهده‌دار شود. اسپانیا نیز سهم اقلیتی در این شرکت دارد.

با این حال، اختلافات بر سر کنترل برنامه، دسترسی به فناوری‌های حساس و مالکیت معنوی به سرعت بالا گرفت. بر اساس گزارش شبکه رسانه‌ای ZDF آلمان، اریک تراپیر، مدیرعامل داسو تمایلی به اشتراک‌گذاری داده‌های حساس و حق اختراعات با ایرباس نداشت. اختلافات کلیدی این پروژه را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:

• نزاع بر سر رهبری پروژه: داسو معتقد بود به عنوان پیمانکار اصلی جنگنده باید هدایت کل فرآیند را در دست داشته باشد، در حالی که ایرباس تمایلی به پذیرش یک نقش پیرو و زیرمجموعه نداشت. داسو استدلال می‌کرد که تخصص توسعه یک هواپیمای رزمی را «از سیر تا پیاز» داراست، اما ایرباس بر یک شراکت متوازن‌تر تأکید می‌کرد.
• تفاوت در نیازهای نظامی ارتش‌ها: فرانسه خواستار جنگنده‌ای با قابلیت حمل تسلیحات هسته‌ای و امکان برخاستن از روی ناوهای هواپیمابر بود تا نیازهای راهبردی نیروهای مسلح خود را پوشش دهد؛ اما آلمان نیازی به این دو قابلیت نمی‌دید.

این اختلافات در اوایل سال جاری (۲۰۲۶) با پیشنهاد گیوم فوری، مدیرعامل ایرباس مبنی بر توسعه دو نسخه مجزا از این جنگنده وارد فاز جدیدی شد. این پیشنهاد به جای حل مسئله، تنش‌ها را عمیق‌تر کرد تا جایی که در ماه مارس، مدیرعامل داسو در مصاحبه با روزنامه لوموند، ایرباس را به تضعیف برنامه متهم کرد و گفت: «ایرباس دیگر تمایلی به همکاری با داسو ندارد.K

سرنوشت بخش‌های دیگر پروژه و گام‌های بعدی

اگرچه توسعه خودِ جنگنده متوقف شده است، اما بخش‌های دیگری از این برنامه بزرگ پابرجا خواهد ماند. به گفته منابع دولتی، کار روی «ابر جنگی» (Combat Cloud) شبکه‌ای که قرار است پهپادها، حسگرها و سیستم‌های هوش مصنوعی را به هم متصل کرده و داده‌های میدان نبرد را به صورت آنی پردازش کند/ ادامه خواهد یافت.

در پی این تحولات، انتظار می‌رود ایرباس گزینه‌های جایگزین برای همکاری را بررسی کند. منابع صنعتی به شرکت دفاعی سوئدی «ساب» (Saab AB) و همچنین پروژه مشترک جنگنده بریتانیا، ژاپن و ایتالیا به عنوان مسیرهای احتمالی همکاری آینده اشاره می‌کنند. در مقابل، پیش‌بینی می‌شود داسو به صورت مستقل کار روی جانشین جنگنده رافال را پیش ببرد.

فروپاشی پروژه FCAS نشان‌دهنده دشواری‌های هماهنگ‌کردن پروژه‌های بزرگ خرید نظامی فراتر از منافع ملی و صنعتی است. اکنون توجه مراجع دیپلماتیک به مجموعه محدودتری از پروژه‌های دفاعی مشترک معطوف خواهد شد؛ انتظار می‌رود در شورای وزیران بعدی فرانسه و آلمان که در ماه ژوئیه در آلمان برگزار می‌شود، دو دولت یک برنامه کاری مشترک را با تمرکز بر پروژه‌هایی که هر دو طرف آن‌ها را دست‌یافتنی و دارای ارزش راهبردی می‌دانند، تدوین کنند.