در لیسبون، ژوئن فقط ماه جشنهای محلی نیست؛ در این ماه پارک ادوارد هفتم به بزرگترین کتابفروشی کشور تبدیل میشود. ۹۶ سال پس از نخستین دوره در ۱۹۳۰، نمایشگاه کتاب هنوز جمعیت زیادی را جذب میکند و ما رفتیم تا بدانیم چرا.
ساکنان لیسبون این آیین را خوب میشناسند: از اواخر ماه مه تا نیمههای ژوئن، پارک ادوارد هفتم به بزرگترین کتابفروشی کشور تبدیل میشود؛ بهشتی برای هر دوستدار کتاب، با دهها هزار عنوان برای انتخاب. امسال، نمایشگاه کتاب ۳۵۰ غرفه با حضور ۱۲۸ شرکتکننده دارد که در مجموع نماینده حدود ۹۰۰ نشان انتشاراتی هستند.
آگهی
آگهی
به گفته برگزارکنندگان، پنج دوره اخیر نمایشگاه به طور متوسط ۸۵۰ هزار بازدیدکننده داشته است. روزهایی مثل تعطیلی ۴ ژوئن که همزمانی یک روز مرخصی در میانه هفته با هوای خوب بود، بیتردید کمک کرده تا این میانگین امسال هم دوباره حاصل شود یا حتی پشت سر گذاشته شود.
در حالی که صفی طولانی از جوانان با صبر و حوصله منتظر گرفتن امضا و چند کلمه گفتگو با نویسنده آلمانیـامریکایی S.T. Ashman بودند، عدهای دیگر در میدان لِیا پرسه میزدند؛ جایی که نسلها و سبکهای بسیار متفاوتی از نویسندگان، از Hugo Van Der Ding و Rodrigo Guedes de Carvalho تا Daniel Sampaio، Cristina Norton، Fernando Pinto Amaral، Nuno Rogeiro و همچنین نویسنده سرشناس آنگولایی Pepetela، برنده جایزه کاموئش در سال ۱۹۹۷، در هم آمیخته بودند.
Pepetela به یورونیوز میگوید: «هر سال که میگذرد، مردم بیشتری میآیند و این خوب است؛ بسیار هم خوب است، چون میگویند مردم دیگر کتاب نمیخوانند و تعداد خوانندگان رو به کاهش است. تا حدی درست است، اما از طرف دیگر جنبشهایی مقاومتگونه هم وجود دارد، اگر بتوان چنین گفت، و اینجا یکی از نمونههای آن است. این یک جشن است، دقیقا همانگونه که دوست داریم باشد. کتاب خودِ جشن است.»
برای Carla Pais، نویسنده پرتغالی مقیم فرانسه، سفر به پرتغال برای شرکت در نمایشگاه کتاب و رویدادهای دیگر همزمان شده است با انتشار تازهترین رمانش، A Sombra das Árvores no Inverno، که در دوره گذشته جایزه «لِیا» ـ بزرگترین جایزه پرتغال برای کتابهای منتشرنشده ـ برنده شد و کمی پیش از آن نیز کتاب شعرش با عنوان A Brutalidade do Movimento Conjugado را منتشر کرده بود.
کارلا پایش در گفتوگو با Euronews میگوید: «بسیار، آن هم به شکل مثبت، شگفتزده شدهام از دیدن این همه انسان از نسلهای گوناگون، با کودکان، سالمندان، پدرها، مادرها، پدربزرگها، مادربزرگها و فرزندان.» او اضافه میکند: «چندین نسل که در کنار هم قرار میگیرند و فضایی مشترک را تقسیم میکنند که همان شور و شوق برای کتاب و ادبیات است.»
بیتردید اوج روز، حضور نویسنده امریکایی Siri Hustvedt بود برای معرفی نسخه پرتغالی کتاب خاطراتش Fantasmas؛ اثری که در آن بیش از ۴۰ سال زندگی مشترک خود را با یکی از مهمترین نویسندگان دهههای اخیر، Paul Auster، که در سال ۲۰۲۴ درگذشت، بازخوانی میکند. این نشست که توسط خود نویسنده و مترجمش Tânia Ganho، که او نیز نویسنده است، برگزار شد، یکی از شلوغترین برنامههای امسال بود و بسیاری از حاضران به دلیل کمبود صندلی ناچار شدند سرپا بایستند یا روی زمین بنشینند.
Paulo Santos، ۵۴ ساله، کارمند ارشد بخش دولتی و از خوانندگان پرشور آثار استر و هوسوت، نمیخواست فرصت گفتوگوی هرچند کوتاه با نویسنده را از دست بدهد. او در حاشیه مراسم به یورونیوز میگوید: «سیری یکی از حلقههایی است که استر را، جدا از آثار گستردهاش، همچنان در ذهن ما زنده نگه میدارد. پس از درگذشت استر، احساس کردم باید آثار سیری را هم بیشتر کشف کنم، گرچه این روند هنوز در آغاز راه است و تا کنون تنها یک کتاب از او، Elegia para um Americano را خواندهام. استر نویسندهای است که سالهاست همراهم است و فضای ادبی آثارش برایم جذاب است و تقریبا همه نوشتههایش را یک بار و حتی چند بار خواندهام. در نوشتههای سیری هم نقاط تماسی میبینم؛ نوعی نوشتن که خاطره، هویت و تامل را در هم میآمیزد.»
نمایشگاه کتاب لیسبون که امسال به دوره ۹۶ خود رسیده، از سوی انجمن پرتغالی ناشران و کتابفروشان (APEL) به ریاست Miguel Pauseiro برگزار میشود. پوزیرو در گفتوگو با یورونیوز میگوید: «همیشه کسی هست که میگوید فروشش نسبت به سال گذشته کمتر شده و کسان دیگری هستند که میگویند بیشتر فروختهاند. اما برای ما مهم این است که اینجا لحظهای برای جشن و بزرگداشت کتاب باشد تا کتاب در زندگی ما به جایگاهی مرکزی برسد.»
با این حال مدیریتی که اپل بر عهده دارد، بیحاشیه نمانده است. پس از دادخواستی که از سوی DNL Convergência (منبع به زبان پرتغالی)، یک گروه نشر کوچک که علاوه بر برندهای خود، پخش کتابهای چند ناشر مستقل کوچک دیگر را نیز بر عهده دارد، در اعتراض به حذف اعلامشده از دوره امسال منتشر شد، انتقادها بالا گرفت.
فضای گستردهای که چهار گروه بزرگ نشر ـ Leya، Porto Editora، Penguin و Presença ـ اشغال کردهاند از چشم بازدیدکنندگان پنهان نمیماند. پوزیرو در پاسخ به این انتقادها، با یادآوری این که برخی از این گروهها حدود ۱۵ نشان نشر را در بر میگیرند، میگوید: «تضمین میکنم که گروههای بزرگ، همان طور که نامیده میشوند، حضورشان در نمایشگاه کتاب لیسبون کمتر از سهم واقعیشان در بازار است؛ چه از نظر فروش و چه از نظر تعداد عناوین منتشرشده.»
او میافزاید: «ما بیشتر میخواهیم، این را میتوانم با قاطعیت بگویم. میخواهیم ناشران بیشتری در نمایشگاه حضور داشته باشند، میخواهیم نویسندگان بیشتری حاضر شوند، میخواهیم عناوین بیشتری عرضه شود. اما باید شرایط را فراهم کنیم. نمایشگاه کتاب از نظر ظرفیت ساختاری، در حد اشغال پارک ادوارد هفتم، به نقطه اوج خود نزدیک میشود و این امر اپل را ناگزیر میکند دست به انتخاب بزند و خود ناشران نیز ناچار شوند انتخاب کنند. در حال حاضر اینجا رویدادهایی داریم که بیش از ۱۱۰۰ نویسنده را نمایندگی میکند؛ بنابراین کمبود تنوعی در کار نیست.»
امسال پنج شرکتکننده جدید به نمایشگاه کتاب پیوستهاند.
در میان ثبتنامکنندگان دوره ۲۰۲۵، چهار ناشر ثبتنام خود را تمدید نکردهاند و درخواست غرفه شش ناشر دیگر رد شده است؛ سه ناشر به این دلیل که عمدتا بازی و محصولات دیگری میفروشند که اساسا کتاب نیست و سه ناشر دیگر به دلایلی که رئیس اپل نخواست باز کند. درباره این موارد، که شامل DNL Convergência نیز میشود، پوزیرو تاکید میکند که هیچ کدورتی در کار نیست: «هیچ تندیای نیست، هیچ خصومتی نیست، هیچ دلخوریای نیست. در آینده خواهیم دید چگونه میتوان این شرکتکنندگان را دوباره، در چارچوب معیارها و قواعد نمایشگاه کتاب لیسبون، به جمع آورد.»
نمایشگاه کتاب لیسبون تا یکشنبه، ۱۴ ژوئن ادامه دارد.