همزمان با افزایش اضطراب، استرس و افسردگی در جهان، یک نظرسنجی تازه نشان میدهد شمار بیشتری از مردم، با وجود تردیدها، برای دریافت حمایت روانی به چتباتهای هوش مصنوعی روی میآورند.
همزمان با افزایش اضطراب، استرس و افسردگی در جهان، یک نظرسنجی تازه نشان میدهد شمار بیشتری از مردم، با وجود تردیدها، برای دریافت حمایت روانی به چتباتهای هوش مصنوعی روی میآورند.
آگهی
آگهی
بر اساس نتایج یک نظرسنجی جدید که توسط شرکت بیمه درمانی AXA و موسسه تحقیقات بازار IPSOS انجام شده است، بیش از ۶۰ درصد مردم برای دریافت توصیههای مرتبط با سلامت روان از هوش مصنوعی استفاده میکنند، هرچند ۴۵ درصد آنها از پاسخهایی که دریافت میکنند رضایت ندارند.
جدیدترین نسخه گزارش سالانه «سلامت ذهن» نشان میدهد ۶۸ درصد مردم، حتی در سطوح خفیف، ممکن است دچار اضطراب، استرس یا افسردگی باشند. این رقم در میان افراد ۱۸ تا ۲۴ ساله به ۸۵ درصد میرسد.
این مطالعه بر پایه مصاحبه با ۱۹ هزار بزرگسال ۱۸ تا ۷۵ ساله در ۱۸ کشور انجام شده است. پژوهشگران دادهها را در فاصله ۱۲ ژانویه تا ۱۶ فوریه ۲۰۲۶ جمعآوری و تحلیل کردند.
نتایج نشان داد ۴۶ درصد پاسخدهندگان میگویند در حال تقلا هستند یا نوعی افت سلامت روان را تجربه میکنند. رایجترین احساس گزارششده نیز «دلگرفتگی و افسردگی» بود که ۶۵ درصد شرکتکنندگان به آن اشاره کردند.
جوانان بیش از دیگران در معرض آسیب
در میان گروههای سنی مختلف، افراد ۱۸ تا ۲۴ ساله بیشترین میزان مشکلات سلامت روان را گزارش کردهاند. حدود ۴۳ درصد آنها احتمالا با سطوح شدید یا بسیار شدید افسردگی، اضطراب یا استرس روبهرو هستند؛ رقمی که تقریبا دو برابر میانگین جهانی ۲۶ درصد است.
این تحقیق نشان میدهد جوانان در نحوه صحبت درباره سلامت روان، جستوجوی کمک و استفاده از ابزارهای مختلف برای مقابله با مشکلات روانی، الگوهای متفاوتی نسبت به سایر گروههای سنی دارند.
خالد الشاعرانی، رئیس بخش سلامت و پیشگیری AXA، گفت پیگیری وضعیت این نسل در سالهای آینده اهمیت زیادی خواهد داشت.
او به یورونیوز هلث گفت: «بیتردید باید پژوهشهای بیشتری در این زمینه انجام شود، اما تصور این موضوع دشوار نیست که استفاده بیش از حد از صفحهنمایشها و وابستگی بیشتر به فناوری در میان نسل جوان، احساس انزوا و تنهایی را تشدید کند.»
چه عواملی سلامت روان را تضعیف میکنند؟
در این مطالعه، استفاده از صفحهنمایشها و فناوری به عنوان یکی از مهمترین عوامل موثر بر سلامت روان شناسایی شده است.
بر اساس نتایج نظرسنجی، افراد به طور متوسط روزانه ۵.۱ ساعت از صفحهنمایشها استفاده میکنند. این زمان شامل ساعات کاری، تحصیلی یا فعالیتهای آخر هفته نمیشود.
میزان استفاده از صفحهنمایش در کشورهای مختلف تفاوت قابل توجهی دارد؛ از ۶.۴ ساعت در تایلند و فیلیپین تا ۴.۲ ساعت در ژاپن و ۴.۱ ساعت در سوئیس.
حدود ۶۶ درصد پاسخدهندگان گفتند استفاده از صفحهنمایشها دستکم تا حد متوسط بر زندگی روزمره آنها تاثیر گذاشته و کیفیت خواب، تمرکز و میزان فعالیت بدنی آنها را تحت تاثیر قرار داده است. ۳۹ درصد نیز این تاثیر را «بسیار شدید» توصیف کردند.
سوفی مورین، مدیر حساب بخش امور عمومی IPSOS، به یورونیوز هلث گفت: «مردم اذعان میکنند که استفاده از صفحهنمایش جنبههای مختلف زندگی آنها را تحت تاثیر قرار داده و بیش از یکسوم آنها میگویند این موضوع باعث افزایش انزوای اجتماعی شده است.»
فناوری؛ بخشی از مشکل یا بخشی از راهحل؟
این مطالعه چند مانع اصلی در مسیر دسترسی به خدمات سلامت روان را شناسایی کرده است؛ از جمله هزینههای درمان و محدودیت زمانی.
الشاعرانی گفت: «نگرانکننده این است که در میان افرادی که با مشکلات سلامت روان مواجه هستند، ۴۳ درصد میگویند در ۱۲ ماه گذشته هیچ کمک حرفهای دریافت نکردهاند.»
او افزود: «بسیاری از آنها اصلا به دنبال کمک نرفتهاند، زیرا هنوز بیش از یکچهارم افراد معتقدند مشکلاتشان نیازی به مداخله پزشکی ندارد.»
در کنار مراجعه به متخصصان، مردم بیش از پیش به راهکارهای خودمراقبتی روی آوردهاند؛ از جمله فعالیت بدنی، ارتباط با خانواده و دوستان و استفاده از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی.
حدود ۶۳ درصد شرکتکنندگان گفتند برای طرح پرسشهای مرتبط با سلامت روان از ابزارهایی مانند «چتجیپیتی» و دیگر چتباتهای هوش مصنوعی استفاده کردهاند.
نزدیک به ۳۸ درصد نیز اظهار کردند که به پلتفرمهای هوش مصنوعی بیش از متخصصان سلامت روان اعتماد دارند. با این حال، بیشتر کاربران این ابزارها گفتهاند از پاسخهایی که دریافت میکنند رضایت کامل ندارند.
الشاعرانی در عین حال هشدار داد که نباید هوش مصنوعی را به طور کامل عامل آسیب به سلامت روان دانست.
او گفت: «بسیار مهم است که هوش مصنوعی را پدیدهای کاملا زیانبار برای سلامت روان توصیف نکنیم.»
به گفته او، یکی از مزیتهای اصلی این ابزارها دسترسی دائمی و رایگان آنهاست.
او افزود: «وقتی ساعت ۱۱ شب یا یک بامداد تنها در اتاق خود هستید و حال خوبی ندارید، هوش مصنوعی روی تلفن همراهتان در دسترس است.»
با این حال، او تاکید کرد استفاده از چتباتهای عمومی با دریافت کمک حرفهای تفاوت دارد.
الشاعرانی گفت: «اگر از چتجیپیتی یا جمینای استفاده میکنید، اینها مدلهای عمومی هوش مصنوعی هستند که برای ارائه خدمات سلامت روان طراحی نشدهاند. این شبیه صحبت با دوستی است که اطلاعاتی درباره موضوع دارد، نه گفتوگو با یک پزشک.»
او هشدار داد که پاسخهای ظاهرا دقیق نیز گاهی میتوانند اضطراب کاربران را تشدید کنند.
به گفته او، پلتفرمهای هوش مصنوعی باید سازوکارهای حفاظتی لازم را برای شناسایی نشانههای هشداردهنده و ارجاع کاربران به متخصصان سلامت روان در اختیار داشته باشند.