پس از ماهها قطعی، محدودیت و اختلال گسترده، اینترنت در ایران سرانجام تا حد زیادی دوباره برقرار شده است؛ اتفاقی که بسیاری از کاربران و صاحبان کسبوکارهای آنلاین از آن استقبال کردهاند.
با این حال، گزارشها و تجربه کاربران نشان میدهد شرایط اینترنت هنوز با وضعیت پیش از جنگ فاصله دارد و بسیاری از محدودیتها همچنان پابرجاست.
آگهی
آگهی
هر چند که کاربران در شهرهای مختلف ایران از بازگشت تدریجی دسترسی به اینترنت بینالمللی خبر میدهند و بسیاری از سرویسهایی که در هفتههای گذشته از دسترس خارج شده بودند، دوباره فعال شدهاند و ارتباط با خارج کشور نیز نسبت به دوران قطعی کامل بهتر شده اما همزمان، کندی سرعت اینترنت، اختلال در ویپیانها، محدودیت برخی اپلیکیشنها و ناپایداری اتصال و قطع و وصلهای مکرر همچنان ادامه دارد.
از اعتراضات تا جنگ؛ اینترنت چگونه قطع شد؟
جمهوری اسلامی سالهاست دسترسی به بسیاری از شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای جهانی مانند یوتیوب، ایکس و اینستاگرام را محدود کرده است. با این حال، تا پیش از جنگ، بیشتر کاربران ایرانی با استفاده از ویپیانها و ابزارهای دور زدن فیلترینگ، همچنان به اینترنت آزاد دسترسی داشتند.
اما وضعیت از زمستان گذشته تغییر کرد. حکومت ایران ابتدا در جریان اعتراضات ضدحکومتی دیماه، محدودیتهای گستردهای روی اینترنت اعمال کرد. آن محدودیتها پس از مدتی تا حدی کاهش یافت، اما همزمان با آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اواخر فوریه، حکومت بار دیگر اینترنت را تقریبا بهطور کامل قطع کرد.
در روزهای ابتدایی جنگ، ارتباط بخش بزرگی از ایران با اینترنت جهانی عملا از بین رفت. دسترسی به شبکههای اجتماعی، پیامرسانها و حتی بسیاری از وبسایتهای خارجی مختل شد و میلیونها نفر برای روزها امکان تماس عادی با خارج کشور را از دست دادند.
خانوادههایی که از هم بیخبر ماندند
یکی از مهمترین پیامدهای قطعی اینترنت، قطع ارتباط میان ایرانیان داخل و خارج کشور بود. بسیاری از خانوادهها برای روزها یا حتی هفتهها نتوانستند با نزدیکان خود تماس بگیرند و همین مساله نگرانی و اضطراب زیادی ایجاد کرد.
در هفتههای گذشته، بسیاری از ایرانیان خارج کشور در شبکههای اجتماعی نوشته بودند که تنها راه دریافت خبر از خانوادههایشان، تماسهای کوتاه و پراکنده یا پیامهایی بود که با تأخیر زیاد ارسال میشد.
برخی کاربران میگویند حتی پس از وصل شدن دوباره اینترنت نیز کیفیت ارتباط همچنان پایین است و تماسهای اینترنتی به سختی برقرار میشود.
اقتصاد آنلاین؛ قربانی خاموشی دیجیتال
قطع اینترنت فقط یک بحران ارتباطی نبود؛ بلکه ضربه سنگینی به اقتصاد آنلاین ایران وارد کرد. هزاران فروشگاه اینترنتی، تولیدکننده محتوا، فریلنسر، استارتاپ و کسبوکار دیجیتال عملا بخش بزرگی از درآمد خود را از دست دادند.
بسیاری از صاحبان مشاغل اینترنتی میگویند حتی چند روز قطعی اینترنت میتواند کسبوکار آنها را نابود کند؛ چه برسد به هفتهها اختلال و محدودیت گسترده.
«راستین»، دانشجوی علوم کامپیوتر در تهران در این خصوص به خبرگزاری آسوشیتدپرس میگوید: «این صد درصد اتفاق مثبتی است. بازار آنلاین واقعا تشنه این است که به وضعیت قبلی برگردد. اما این فشارها و محدودیتهایی که مدام تکرار میشود، آسیب جدی به کسبوکارهای اینترنتی میزند. زندگی خیلی از مردم به اینترنت وابسته است و هر بار این محدودیتها شرایط را سختتر میکند.»
به گفته برخی کارشناسان، جنگ و قطع اینترنت فشار تازهای بر اقتصادی وارد کرد که پیش از آن هم با تورم، تحریم و رکود گسترده روبهرو بود.
اینترنت وصل شده، اما محدودیتها باقی ماندهاند
هرچند مقامهای ایرانی از «بازگشت وضعیت عادی» صحبت میکنند، اما بسیاری از کاربران میگویند اینترنت همچنان به شکل عادی کار نمیکند.
اختلال در ویپیانها یکی از اصلیترین مشکلات کاربران است. در حالی که بسیاری از شبکههای اجتماعی و سرویسهای جهانی همچنان فیلتر هستند، کاربران میگویند ابزارهای عبور از فیلترینگ نسبت به قبل بسیار ناپایدارتر و ضعیفتر شدهاند.
برخی کاربران همچنین از کاهش سرعت اینترنت، اختلال در آپلود و دانلود فایلها، مشکل در تماسهای تصویری و قطعیهای پراکنده خبر میدهند.
«پانتهآ»، یک دانشجوی دیگر رشته علوم کامپیوتر در تهران به آسوشیتدپرس گفت: «خیلی خوشحالم که اینترنت دارد برمیگردد، چون کسبوکارها میتوانند دوباره به حالت عادی برگردند. من خودم مدتی فروشگاه آنلاین داشتم و محصول میفروختم، قطعا این موضوع به ما کمک میکند. فقط مشکل اصلی سانسور است؛ اگر برای آن یک راهحل درست پیدا شود، خیلی از مشکلات حل میشود.»
نگرانی از تکرار دوباره قطعیها
در کنار خوشحالی از بازگشت اینترنت، بسیاری از کاربران نگراناند که این وضعیت دوباره تکرار شود. تجربه سالهای گذشته نشان داده که اینترنت در ایران بهشدت تحت تاثیر تحولات سیاسی و امنیتی قرار دارد و در دورههای بحران، حکومت بهسرعت به سمت محدودسازی یا قطع ارتباطات میرود.
کارشناسان حوزه فناوری میگویند آنچه در ماههای اخیر رخ داد، بار دیگر نشان داد اینترنت در ایران دیگر فقط یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه بخشی حیاتی از زندگی روزمره و اقتصاد کشور محسوب میشود؛ موضوعی که باعث شده هر دوره قطعی یا اختلال، مستقیما بر زندگی میلیونها نفر اثر بگذارد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
با وجود بازگشت نسبی اینترنت، بسیاری از کاربران هنوز احساس میکنند زندگی دیجیتال در ایران به وضعیت عادی بازنگشته است؛ اینترنت وصل شده، اما بیاعتمادی و نگرانی از خاموشی دوباره همچنان پابرجاست.