پخش زنده از پارکهای ملی و مناطق حفاظتشده در اسپانیا رونق گرفته است. آنچه به عنوان ابزاری علمی و آموزشی آغاز شد، اکنون به شکل تازهای از تفریح دیجیتال بدل شده است.
تماشای یک سیاهگوش ایبری که از سیرا مورنا میگذرد، دنبال کردن زندگی یک لانه پرندگان یا خیره شدن ساعتها به یک چشمانداز طبیعی بدون بیرون رفتن از خانه**؛ وبکمهای طبیعت این روزها در اسپانیا رونق گرفتهاند** و در حال دگرگون کردن شیوه ارتباط هزاران نفر با حیاتوحش و مناطق حفاظتشده هستند.
آگهی
آگهی
این پدیده تازه نیست، اما با بهبود فناوری، پخش با کیفیت بالا و دسترسی دائمی از طریق وبسایتها، یوتیوب و شبکههای اجتماعی دیدهشدن بیشتری پیدا کرده است.
آنچه در آغاز به عنوان ابزاری برای پایش علمی و اطلاعرسانی محیطزیستی به دنیا آمد، امروز به شکلی از تفریح دیجیتال آرام بدل شده است؛ جایی میان مشاهده حیاتوحش، آموزش محیطزیست و گردشگری مجازی.
در دوران همهگیری کووید ۱۹، وزارت انتقال بومشناختی پیشتر بر نقش این دوربینها تاکید کرده بود (منبع به زبان اسپانیایی) و آنها را راهی برای دنبالکردن «طبیعت زنده و مستقیم بدون خارجشدن از خانه» توصیف کرده بود.
مرکز ملی آموزش محیطزیست (CENEAM) که زیر نظر سازمان خودگردان پارکهای ملی فعالیت میکند، آن زمان تاکید میکرد که کافی است به دوربینهایی که از سوی سازمانهای حفاظتی، دانشگاهها، نهادهای عمومی و مراکز پژوهشی نصب شدهاند وصل شوید تا بتوانید «نبض طبیعت را زنده و مستقیم دنبال کنید» و بهتر با چالشهایی که پرندگان وحشی در دوران زادآوری با آن روبهرو میشوند آشنا شوید.
در اسپانیا یکی از جاافتادهترین پروژهها، طرح SEO/BirdLife (منبع به زبان اسپانیایی) است که تمرکز اصلی آن بر پرندگان است. این سازمان از سال ۲۰۰۶ از دوربینهای زنده استفاده میکند تا زندگی گونههای مختلف را به عموم نشان دهد، زیستشناسی و رفتار آنها را مطالعه کند و طبیعت را «همانگونه که هست» به تصویر بکشد. پخشهای این سازمان رایگان است و بعضی از آنها ۲۴ ساعت شبانهروز فعال میماند.
این دوربینها امکان تماشای گونهها و زیستگاههای بسیار متنوعی را میدهند؛ از شاهینهای بحری، (منبع به زبان اسپانیایی) بادخورکها، لکلکها یا عقابهای بوت گرفته تا تالابهایی چون «لاس تابلاث دایمل» یا مناطقی مانند سیهرا دِ گوآداراما، کابانیهروس، دونیانا یا جزایر آتلانتیک گالیسیا.
این سازمان توضیح میدهد که دوربینهایش بر اساس دورههای زادآوری فعال میشوند و این که پخشهایی نیز از تالابها، آبشخورها یا لاشهخوارگاهها انجام میشود که در آنها میتوان چندین گونه را دید.
فراتر از پرندگان
اما این پدیده فقط به پرندگان محدود نمیشود. پلتفرمهایی مانند Directo Natura (منبع به زبان اسپانیایی) دامنه توجه را به سایر جانوران و چشماندازها هم گسترش دادهاند و با نصب دوربینهای با کیفیت بالا در زیستگاههای طبیعی، امکان تماشای حیاتوحش بدون مزاحمت را فراهم کردهاند.
در وبسایت Directo Natura آمده است که «با دوربینهای کنترل از راه دور ما میتوانید از نزدیک زندگی حیاتوحش را بدون آزار دادن گونهها ببینید.» نبود روایتگری یا تدوین نیز ظاهرا به محبوبیت بسیاری از ویدئوهای این پلتفرم کمک کرده است؛ خودشان تاکید میکنند: «بدون فیلمنامه، مونتاژ یا پستولید، آنچه میبینید طبیعت است، همانگونه که هست.»
از جمله پربینندهترین پخشهای این پلتفرم، ویدئوهای مربوط به سیاهگوش ایبری (منبع به زبان اسپانیایی) در سیرا مورنا است؛ یکی از نمادینترین گونههای حفاظتی در اسپانیا.
بیعجله و بیفیلتر...
رمز جذابیت این پخشها دقیقا در انتظار است. در برابر مصرف سریع ویدئوهای کوتاه، بسیاری از کاربران ساعتها صحنههایی به ظاهر ناچیز را دنبال میکنند: حیوانی که به آبشخور نزدیک میشود، یک جفت که به جوجههایش غذا میدهد، تخمگذاری یا نخستین پرواز یک جوجه (منبع به زبان اسپانیایی).
طبیعت همیشه نمایش فوری ارائه نمیدهد و همین کندی بخشی از جذابیت آن است. در میانه عصر مصرف شتابزده محتوا، موفقیت این پخشها نشان میدهد که تماشای طبیعت بدون فیلتر و بدون عجله همچنان برای مخاطبان جذاب است.
در این میان، وجه علمی و مشارکت شهروندی هم پررنگ است. SEO/BirdLife میگوید بیش از صد داوطلب در قالب پروژه «بال دادن به تنوع زیستی» (منبع به زبان اسپانیایی) به صورت روزانه برخی دوربینها را زیر نظر داشتهاند و هزاران ساعت داده درباره جوجهکشی، تغذیه، رشد جوجهها یا رفتار تولیدمثلی گردآوری کردهاند.
با این حال سازمانها یادآوری میکنند که این دوربینها حیوانات وحشی را نشان میدهند که تابع قوانین طبیعتاند. در بخش پرسشهای متداول، SEO/BirdLife هشدار میدهد که ممکن است صحنههای دشواری مانند شکار شدن، درگیری یا مرگ دیده شود و این که مداخله همیشه صورت نمیگیرد، مگر در موارد مشخص؛ برای مثال وقتی گونهای در خطر است یا عامل دخیل، طبیعی نیست.
نکته مهم دیگر، نصب مسئولانه تجهیزات است. SEO/BirdLife تاکید میکند که گونهها و مکانها را با دقت انتخاب میکند، تجهیزات را خارج از دوره زادآوری در محل میگذارد و از سیستمهای استتارشده یا دارای زوم استفاده میکند تا کمترین اختلال را در رفتار حیوانات ایجاد کند.
آنچه در یک لانه، جنگل یا آبشخور رخ میدهد دیگر تنها در دسترس پژوهشگران یا طبیعتگردان نیست؛ هر کسی اکنون میتواند آن را زنده و از خانه دنبال کند.