پخش زنده از پارکهای ملی و مناطق حفاظت شده در اسپانیا رونق گرفته است. آنچه به عنوان ابزار علمی و آموزشی آغاز شد به شکل تازهای از تفریح دیجیتال تبدیل شدهاست.
تماشای یک سیاهگوش ایبری که از سیهرا مورنا عبور میکند، دنبال کردن زندگی یک لانه پرندگان یا خیره شدن ساعتها به یک چشمانداز طبیعی بدون ترک خانه. وبکمهای طبیعت در اسپانیا رونق گرفتهاند و در حال دگرگون کردن شیوهای هستند که هزاران نفر از آن طریق به حیاتوحش و مناطق حفاظتشده نزدیک میشوند.
آگهی
آگهی
این پدیده تازه نیست اما با پیشرفت فناوری، پخش با کیفیت بالا و دسترسی دائمی از طریق وبسایتها، یوتیوب و شبکههای اجتماعی بیشتر به چشم میآید.
آنچه در آغاز بهعنوان ابزاری برای پایش علمی و آگاهیبخشی محیطزیستی شکل گرفت، امروز به نوعی سرگرمی دیجیتال آرام هم تبدیل شده که میان مشاهده حیاتوحش، آموزش محیطزیست و گردشگری مجازی قرار میگیرد.
در دوران همهگیری کوویدـ۱۹، وزارت انتقال بومشناختی پیشتر بر نقش این دوربینها تاکید کرده بود (منبع به زبان اسپانیایی)؛ بهعنوان راهی برای دنبال کردن «طبیعت زنده و در لحظه بدون خروج از خانه».
سِئنام (مرکز ملی آموزش محیطزیست) که زیرمجموعه سازمان خودمختار پارکهای ملی است، آن زمان توضیح میداد که کافی است به دوربینهای نصبشده از سوی سازمانهای حفاظتی، دانشگاهها، نهادهای عمومی و مراکز پژوهشی وصل شوید تا بتوانید «نبض طبیعت را زنده و در لحظه دنبال کنید» و بهتر با چالشهایی آشنا شوید که پرندگان وحشی در فصل جوجهآوری با آنها روبهرو هستند.
در اسپانیا یکی از جاافتادهترین پروژهها طرح SEO/BirdLife (منبع به زبان اسپانیایی) است که بیش از همه بر پرندگان متمرکز است. این سازمان از سال ۲۰۰۶ دوربینهای زنده را بهکار گرفته تا زندگی گونههای مختلف را به مردم نزدیک کند، زیستشناسی و رفتار آنها را مطالعه کند و طبیعت را «همانگونه که هست» نشان دهد. پخشهای این سازمان رایگان است و برخی از آنها ۲۴ ساعت شبانهروز فعال میماند.
این دوربینها امکان تماشای گونهها و زیستگاههای بسیار متنوعی را میدهند؛ از شاهینهای تیزپر، (منبع به زبان اسپانیایی) پرستوها، لکلکها یا عقابهای چکمهای گرفته تا تالابهایی مانند «تابلاث دایمِیِل» یا مناطقی چون سیهرا د گوآداراما، کابانیِروس، دونیانا یا جزایر آتلانتیک گالیسیا.
SEO/BirdLife توضیح میدهد که دوربینهایش بر اساس دورههای جوجهآوری فعال میشوند و علاوه بر آن پخشهایی از تالابها، سکوهای تغذیه یا لاشهگاهها هم دارد که چندین گونه را میتوان در آنها دید.
فراتر از پرندگان
اما دامنه این پدیده فراتر از پرندگان است. پلتفرمهایی مانند Directo Natura (منبع به زبان اسپانیایی) دامنه توجه را به دیگر حیوانات و مناظر هم گسترش دادهاند؛ با دوربینهای باکیفیت که در زیستگاههای طبیعی نصب شدهاند تا بتوان حیاتوحش را بدون دخالت انسان تماشا کرد.
در وبسایت این پلتفرم آمده است: «با دوربینهای کنترل از راه دور ما میتوانید از نزدیک زندگی حیاتوحش را ببینید بدون آن که مزاحم گونهها شوید.» نبود روایت یا تدوین به نظر میرسد به محبوبیت بسیاری از ویدئوهایش کمک کرده است. مسوولان این پلتفرم میگویند: «بدون فیلمنامه، تدوین یا پستولید، آنچه میبینید طبیعت است، همانطور که هست.»
در میان پربینندهترین پخشهای این پلتفرم، برنامههای ویژه سیاهگوش ایبری (منبع به زبان اسپانیایی) در سیهرا مورنا جای دارد؛ یکی از نمادینترین گونهها در حوزه حفاظت از حیاتوحش در اسپانیا.
نه عجله، نه فیلتر
رمز این پخشهای زنده دقیقا در انتظار کشیدن است. در برابر مصرف سریع ویدئوهای کوتاه، بسیاری از کاربران ساعتها صحنههایی به ظاهر کمتحرک را دنبال میکنند: حیوانی که به آبشخور نزدیک میشود، جفتی که به جوجههایش غذا میدهد، تخمگذاری یا اولین پرواز یک جوجه. (منبع به زبان اسپانیایی)
طبیعت همیشه نمایش فوری ارائه نمیکند و همین کندی بخشی از جذابیت آن است. در اوج عصر مصرف سریع محتوا، موفقیت این پخشها نشان میدهد تماشای طبیعت بدون فیلتر و بدون عجله تا چه اندازه میتواند جذاب باشد.
در کنار اینها، یک جنبه علمی و مشارکت شهروندی هم دیده میشود. SEO/BirdLife میگوید بیش از صد داوطلب در قالب پروژه «بال دادن به تنوعزیستی» (منبع به زبان اسپانیایی) برخی از دوربینها را هر روز دنبال کرده و هزاران ساعت داده درباره خوابیدن روی تخمها، تغذیه، رشد جوجهها و رفتارهای تولیدمثلی گردآوری کردهاند.
با این حال سازمانها یادآوری میکنند که این دوربینها حیوانات وحشی را نشان میدهند که تابع قوانین طبیعت هستند. SEO/BirdLife در بخش پرسشهای متداول خود هشدار میدهد که ممکن است صحنههای دشواری مثل شکار شدن، درگیری یا مرگ دیده شود و این که معمولا مداخلهای صورت نمیگیرد مگر در موارد خاص؛ مثلا وقتی پای یک گونه در معرض خطر یا یک علت غیرطبیعی در میان باشد.
مساله مهم دیگر نصب مسوولانه دوربینها است. SEO/BirdLife میگوید گونهها و مکانها را با دقت انتخاب میکند، تجهیزات را بیرون از دوره جوجهآوری نصب میکند و از سیستمهای استتار یا بزرگنمایی استفاده میکند تا حد امکان کمترین اخلال را در رفتار حیوانات ایجاد کند.
آنچه در یک لانه، جنگل یا آبشخور رخ میدهد دیگر فقط در اختیار پژوهشگران یا طبیعتگردان نیست؛ هر کسی حالا میتواند آن را زنده و مستقیم از خانه دنبال کند.