ابولا یکی از خطرناکترین و مرگبارترین بیماریهای ویروسی در جهان است؛ بیماری نادری که نخستین بار دهه ۱۹۷۰ در آفریقا شناسایی شد و در بسیاری از موارد جان مبتلایان را میگیرد. این بیماری چطور چیست و چرا سازمان بهداشت جهانی نسبت به شیوع آن هشدار داده؟
سازمان بهداشت جهانی در روزهای گذشته با هشدار درباره گسترش ابولا در جمهوری دموکراتیک کنگو و اوگاندا، شیوع این بیماری را یک وضعیت اضطراری بهداشتی در سطح جهانی اعلام کرده است. مقامات بهداشتی میگویند صدها مورد مشکوک ابتلا و دهها مورد مرگ در این مناطق گزارش شده است.
آگهی
آگهی
ابولا یکی از مرگبارترین بیماریهای ویروسی شناختهشده در جهان است؛ بیماریای نادر اما بسیار خطرناک که اغلب با تب شدید و خونریزی همراه میشود و در بسیاری از موارد جان مبتلایان را میگیرد. میانگین نرخ مرگومیر این بیماری حدود ۵۰ درصد برآورد شده است.
ویروس ابولا نخستین بار سال ۱۹۷۶ و پس از دو همهگیری همزمان در سودان و جمهوری دموکراتیک کنگو شناسایی شد. نام این ویروس از رودخانه «ابولا» گرفته شده که در نزدیکی یکی از نخستین کانونهای شیوع بیماری قرار داشت.
از آن زمان تاکنون چندین موج بزرگ شیوع ابولا در کشورهای آفریقایی رخ داده است. مرگبارترین همهگیری ثبتشده این بیماری بین سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶ در گینه، لیبریا و سیرالئون اتفاق افتاد؛ جایی که حدود ۲۹ هزار نفر به این ویروس مبتلا شدند و دستکم ۱۱ هزار و ۳۰۰ نفر جان باختند.
ویروس چگونه منتقل میشود؟
ویروس ابولا میتواند از طریق تماس مستقیم با خون و ترشحات بدن حیوانات آلوده به انسان منتقل شود. شکار حیوانات وحشی یا مصرف گوشت آنها از راههای انتقال این ویروس به شمار میرود.
این ویروس همچنین میتواند از فردی به فرد دیگر از طریق تماس مستقیم با خون و ترشحات بدن مانند بزاق یا استفراغ فرد مبتلا و از راه تماس با اشیا و سطوح آلوده منتقل شود.
فرد مبتلا از زمان ظاهر شدن نخستین علائم، ناقل بیماری میشود و با پیشرفت بیماری احتمال انتقال ویروس بیشتر میشود. اجساد قربانیان نیز تا چند روز همچنان بسیار واگیردار باقی میمانند و به همین دلیل مراسم تدفین و تماس مستقیم با پیکر فرد جانباخته میتواند خطر انتقال بیماری را افزایش دهد.
افرادی که بهبود پیدا میکنند معمولا دیگر ناقل بیماری نیستند هرچند ویروس ممکن است ماهها در مایع منی باقی بماند. گزارشهایی از انتقال جنسی ویروس حتی بیش از یک سال پس از بهبودی نیز ثبت شده است.
دانشمندان معتقدند خفاشهای میوهخوار میزبان طبیعی ویروس این بیماری هستند.
علائم بیماری چیست؟
دوره نهفتگی بیماری بین چهار تا ۲۱ روز متغیر است اما در بیشتر موارد علائم بین پنج تا ۱۲ روز پس از ابتلا ظاهر میشوند.
بیماری معمولا با علائمی شبیه آنفلوانزا آغاز میشود؛ تب ناگهانی بالای ۳۸ درجه، ضعف شدید، درد عضلانی، سردرد و گلودرد از نخستین نشانههای بیماری هستند.
پس از آن علائمی مانند استفراغ، اسهال، ضایعات پوستی و آسیب به کلیهها و کبد ظاهر میشود و در برخی موارد خونریزی داخلی و خارجی نیز رخ میدهد. در بعضی بیماران رفتارهای تهاجمی نیز دیده میشود که میتواند نشانه درگیر شدن سیستم عصبی مرکزی باشد.
شدت علائم و وضعیت بیماری در بیماران مختلف متفاوت است اما پزشکان میگویند رسیدگی و درمان سریع میتواند شانس زنده ماندن بیماران را افزایش دهد.
تشخیص قطعی تنها از طریق آزمایشهای تخصصی انجام میشود. آزمایش «آرتی پیسیآر» که مواد ژنتیکی ویروس را شناسایی میکند مهمترین روش تشخیص ابولا به شمار میرود.
این بیماری چطور درمان میشود؟
همهگیریهای سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶ و همچنین ۲۰۱۸ تا ۲۰۱۹ باعث شد روشهای درمان و مراقبت از بیماران مبتلا به ابولا پیشرفت کند و سازمان جهانی بهداشت دستورالعملهایی برای درمان بیماران منتشر کند.
پزشکان میگویند بیماران باید تحت مراقبتهای ویژه از جمله کنترل میزان مواد معدنی و قند خون، درمان عفونتهای همزمان قرار بگیرند و در صورت اختلال در عملکرد اندامهای حیاتی سریع به آن رسیدگی شود. به گفته پزشکان این اقدامات میتواند شانس زنده ماندن بیماران را افزایش دهد.
علاوه بر این دو داروی مبتنی بر پادتن به نامهای «امایبی ۱۱۴» و «رگن ئیبی ۳» نیز برای کاهش مرگومیر بیماران استفاده میشوند. پزشکان میگویند این داروها باید هرچه سریعتر پس از تشخیص بیماری و در همان مراحل اولیه به بیمار داده شوند.
چگونه میتوان از بیماری پیشگیری کرد؟
مهمترین راههای پیشگیری از ابولا کاهش تماس با حیوانات آلوده و پرهیز از تماس مستقیم با افراد مبتلاست.
از آنجا که اجساد قربانیان تا چند روز همچنان ناقل ویروس باقی میمانند مقامات بهداشتی میگویند در مراسم تدفین نیز باید از تماس مستقیم با پیکر جانباختگان پرهیز شود.
در حال حاضر دو واکسن «اروِبو» و «زابدنو و موابیا» برای مقابله با گونه اصلی ویروس ابولا تایید شدهاند. واکسن «اروِبو» بیشتر برای افرادی توصیه میشود که در مناطق شیوع بیماری در معرض خطر بالای ابتلا قرار دارند.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
با این حال این واکسنها هنوز بهصورت گسترده در برنامههای واکسیناسیون عمومی استفاده نمیشوند و تحقیقات برای تولید واکسن علیه گونههای دیگر ویروس همچنان ادامه دارد.