ارمنستان روز سهشنبه پنجم مه (۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵) میزبان نخستین نشست دوجانبه خود با اتحادیه اروپا است؛ رویدادی که از آن بهعنوان یک نقطه عطف دیپلماتیک برای این کشور در منطقه قفقاز یاد میشود.
ایروان بهطور رسمی تمایل خود را برای پیوستن به بلوک اتحادیه اروپا اعلام کرده و با احتیاط در حال کاهش پیوندها و وابستگیهای سنتی خود به متحد دیرینهاش، یعنی روسیه، است.
آگهی
آگهی
برگزاری نشست اتحادیه اروپا و ارمنستان در ایروان در حالی انجام میشود که پایتخت ارمنستان روز دوشنبه میزبان هشتمین اجلاس موسوم به «جامعه سیاسی اروپا» (EPC) بود و دهها رهبر اروپایی را برای گفتوگو درباره مسائل دفاعی قاره اروپا و جنگ ایران گرد هم آورد.
در همین حال، نشست دوجانبه روز سهشنبه شاهد امضای یک توافق همکاری در حوزه اتصال ارمنستان به اروپا بود که هدف آن گسترش روابط اقتصادی و تقویت همکاریهای امنیتی میان دو طرف عنوان شده است.
این دو رویداد نشان میدهد ارمنستان در پی حرکت به سمت غرب و رهایی از نفوذ روسیه است. روابط ایروان با مسکو، که سالها حامی و متحد اصلی این کشور محسوب میشد، از سال ۲۰۲۳ و پس از بازپسگیری منطقه قرهباغ از سوی جمهوری آذربایجان و پایان یافتن حاکمیت چند دههای نیروهای جداییطلب ارمنیتبار، بهطور محسوسی رو به تنش گذاشته است.
مقامهای ارمنستان، نیروهای حافظ صلح روسیه مستقر در منطقه را به ناتوانی در متوقف کردن حمله جمهوری آذربایجان متهم کردند. در مقابل، مسکو که همزمان درگیر جنگ اوکراین بود، این اتهامها را رد کرده و اعلام کرد نیروهای روسی اختیار یا ماموریت لازم برای مداخله مستقیم در درگیری را در اختیار نداشتند.
گسترش روابط با اروپا
از آن زمان تاکنون، دولت نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، سیاست نزدیکی بیشتر به کشورهای غربی را دنبال کرده است که با استقبال اتحادیه اروپا مواجه شده است.
مراسم افتتاحیه نشست اتحادیه اروپا و ارمنستان روز سهشنبه با حضور آنتونیو کوشتا، رئیس شورای اروپا، برگزار شد. او در کنار آقای پاشینیان و اورزولا فندرلاین، رئیس کمیسیون اروپا، روی فرش قرمز حضور یافت و گروه موسیقی نظامی مقابل پرچمهای ارمنستان و اتحادیه اروپا در حال اجرای برنامه بود.
خانم فندرلاین در سخنان آغازین خود گفت اروپا آماده است به ارمنستان برای تبدیل شدن به یک کانون (هاب) منطقهای در مسیرهای تجاری جهانی، از جمله از طریق ساخت زیرساختهای فیزیکی، کمک کند.
او گفت: «ما آماده سرمایهگذاری در تولید انرژی محلی و همچنین اتصال شبکههای انرژی در سراسر دریای سیاه هستیم و آمادهایم بخش دیجیتال روبهرشد شما را به بازار دیجیتال اروپا متصل کنیم و موقعیت ارمنستان در قلب این منطقه را به موتور رشد تبدیل کنیم.»
بر اساس بیانیه مشترک دو طرف، توافق تازه همکاری ارمنستان و اتحادیه اروپا در حوزه توسعه زیرساختها و اتصال اقتصادی بر تقویت پیوندهای حملونقل، انرژی و دیجیتال متمرکز خواهد بود. همچنین انتظار میرود سرمایهگذاریهای اتحادیه اروپا در ارمنستان در چارچوب برنامه زیرساختی «دروازه جهانی» به ۲.۵ میلیارد یورو برسد.
گامهای نمادین ارمنستان
ریچارد گیراگوسیان، مدیر مرکز مطالعات منطقهای در ایروان، به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «اتحادیه اروپا، و نه ایالات متحده، توانسته است خلا ناشی از کاهش نفوذ روسیه در ارمنستان را پر کند.»
او توضیح داد: «نقشآفرینی اتحادیه اروپا بسیار سنجیدهتر و سازندهتر از ورود مستقیم ایالات متحده است، زیرا تعامل اروپا در بلندمدت حساسیت و واکنش کمتری از سوی روسیه برمیانگیزد.»
پارلمان ارمنستان در سال ۲۰۲۵ میلادی قانونی را تصویب کرد که بهصورت رسمی تمایل این کشور برای حرکت در مسیر عضویت در اتحادیه اروپا را اعلام میکند.
با وجود این تحولات، آقای گیراگوسیان تاکید کرد نشست روز سهشنبه بیش از آنکه گامی مستقیم در مسیر نامزدی عضویت ارمنستان در اتحادیه اروپا باشد، بر تعمیق روابط موجود میان دو طرف متمرکز است. او در این زمینه به توافق جامع و تقویتشده مشارکت اشاره کرد که از زمان اجرایی شدن کامل در سال ۲۰۲۱ مبنای روابط ارمنستان و اتحادیه اروپا بوده است.
او افزود: «اهمیت اصلی این نشست بیش از هر چیز در پیام نمادینی نهفته است که برای روسیه ارسال میکند.»
ارمنستان در ادامه، مجموعهای از اقدامات نمادین دیگر را نیز انجام داده است. این کشور در سال ۲۰۲۳ به دیوان کیفری بینالمللی پیوست که با واکنش تند مسکو مواجه شد و روسیه آن را «حرکتی غیردوستانه» خواند. دیوان کیفری بینالمللی پیشتر برای ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، به اتهام مسئولیت شخصی در انتقال اجباری و ربایش کودکان از اوکراین حکم بازداشت صادر کرده بود.
ارمنستان همچنین در سال ۲۰۲۴ میلادی نیز مشارکت خود در «سازمان پیمان امنیت جمعی» تحت رهبری مسکو، را متوقف کرد.
با این حال، ارمنستان همچنان عضو «اتحادیه اقتصادی اوراسیا» (EEU) به رهبری روسیه، باقی مانده است؛ بازاری مشترک که امکان جابهجایی آزاد کالا، سرمایه و نیروی کار را فراهم میکند. این سازمان همچنین شامل بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان است و آقای پوتین بهصراحت هزینههای انتخاب میان این دو مسیر را روشن کرده است.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
آقای پوتین در گفتوگو با پاشینیان در مسکو در اوایل سال جاری میلادی هشدار داد که ارمنستان نمیتواند همزمان عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا و اتحادیه اروپا باشد و یادآور شد ایروان در حال حاضر گاز طبیعی روسیه را با قیمتی بسیار پایینتر از نرخهای بازار اروپا دریافت میکند. آقای پاشینیان این ناسازگاری را پذیرفت، اما گفت ارمنستان فعلا میتواند عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا را با تعمیق همکاری با اتحادیه اروپا ترکیب کند.
آقای پاشینیان که از سال ۲۰۱۸ میلادی در مقام نخستوزیری حضور دارد و در آستانه انتخابات پارلمانی ژوئن قرار گرفته، احتمالا از جایگاه و توجه بینالمللی حاصل از نشستهای اروپایی سود سیاسی خواهد برد. آقای گیراگوسیان معتقد است دولت او به احتمال زیاد عمدتا به دلیل ضعف مخالفان و ناتوانی آنها در ارائه برنامهای معتبر، بار دیگر انتخاب خواهد شد.
با این حال، آقای گیراگوسیان هشدار داد که تحلیل سیاست خارجی ارمنستان صرفا در قالب فاصله گرفتن از روسیه و نزدیک شدن به غرب، تصویری ناقص و سادهسازیشده ارائه میدهد.
او گفت: «ارمنستان همچنین در حال عبور از الگوی بازی صفر و یکیِ سیاه و سفید است»، و به سرمایهگذاری دیپلماتیک قابل توجه این کشور در آسیا، از جمله با ژاپن، کره جنوبی و چین، اشاره کرد. او افزود: «موضوع جایگزینی روسیه با غرب نیست. این رویکرد بسیار نوآورانهتر و بسیار پیچیدهتر است.»
افزایش تنشهای دیپلماتیک در آستانه نشست
این نشست همچنین در شرایطی برگزار میشود که تنشهای دیپلماتیک میان جمهوری آذربایجان و اتحادیه اروپا افزایش یافته است. وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان هفته گذشته سفیر اتحادیه اروپا را احضار کرد تا نسبت به قطعنامه پارلمان اروپا که خواستار آزادی اسرای جنگی ارمنی و منتقد نحوه رفتار با ارامنه در قرهباغ بود، اعتراض کند.
در ادامه این تنشها، نمایندگان پارلمان جمهوری آذربایجان به تعلیق کامل همکاری با پارلمان اروپا رأی دادند.
الهام علیاف، رئیس جمهوری جمهوری آذربایجان نیز که از طریق ارتباط ویدئویی در کنفرانس جامعه سیاسی اروپا روز دوشنبه سخنرانی میکرد، پارلمان اروپا و مجمع پارلمانی شورای اروپا (PACE) را به دلیل تحریم هیات جمهوری آذربایجان، به «استانداردهای دوگانه» متهم کرد.
همزمان، در بیرون محل برگزاری نشست جامعه سیاسی اروپا که تحت تدابیر امنیتی شدید قرار داشت، تجمعهای اعتراضی برگزار شد. معترضان با در دست داشتن تصاویر زندانیان ارمنی بازداشتشده در جمهوری آذربایجان، خواستار توجه به وضعیت آنها شدند.