شواهد نشان میدهند پس از آنکه آمریکا و اسرائیل جنگ با ایران را در ۲۸ فوریه آغاز کردند، برخی از سفارتخانهها و کنسولگریهای ایران در کشورهای مختلف با استفاده از حسابهای کاربری خود در شبکههای اجتماعی، درگیر جنگ اطلاعاتی و روانی شدهاند.
برخی از تحلیلگران شبکههای اجتماعی بر این نظرند که حاکمان و هواداران نظام سیاسی ایران در حال استفاده از زبان و ادبیات رایج در شبکههای اجتماعی هستند تا جنگ اطلاعاتی و روانی خود را پیش ببرند. بنا به گفته آنها، هدف مقامهای ایرانی تأثیرگذاری بر نسل جوانی است که بهشدت تحت تأثیر حالوهوای شبکههای اجتماعی قرار دارند.
آگهی
آگهی
اگرچه پیش از این، دونالد ترامپ، رئیس جمهوری بود که از شبکههای اجتماعی به عنوان ابزار جنگ روانی استفاده میکرد و به آن قدرت میبخشید، اما پس از حمله نظامی و سایبری امریکا و اسرائیل به ایران، این تهران بود که تلاش کرد تا کارزارهای دیپلماسی عمومی خلاقانهای را به اجرا گذاشته و در همین چهارچوب نیز روی جامعه مخاطب دونالد ترامپ تأثیر بگذارد.
از همین رو انتشار پستهای سفارتخانهها و کنسولگریهای ایران در شبکههای اجتماعی، بهخصوص شبکه «ایکس» را میتوان در این راستا ارزیابی کرد. پستهای این سفارتخانهها و کنسولگریها به سرعت در فضای مجازی به اشتراک گذاشته شدند.
در این میان سفارتخانههای ایران در کشورهای آفریقایی، بهویژه سفارت تهران در آفریقای جنوبی رهبری این کارزار را بر عهده داشتهاند. اما نمایندگیهای دیپلماتیک جمهوری اسلامی در بعضی کشورهای کوچک مانند سیرالئون نیز محتواهایی در همین زمینه تولید کردهاند.
در روز چهارشنبه که آتشبس میان آمریکا- اسرائیل و ایران برقرار شد، سفارت ایران در آفریقای جنوبی در ایکس نوشت: «به ابرقدرت جدید جهان سلام کنید.» این جمله، کنایهای بود به واشنگتن که به زعم ایران، نتوانسته بود باوجود برتری نظامی چشمگیرش، حاکمان ایران را تغییر دهد یا آنها را بهتسلیم وادار کند.
پیش از این، سفارت تهران در آفریقای جنوبی، در حساب رسمی خود در ایکس، با به چالشکشیدن ادعاهای دونالد ترامپ مبنی بر صلحطلب بودنش، تصویر یک کبوتر کارتونی را در کنار سایه یک جنگنده قرار داده بود.
بهنظر میرسد مقامهای ایران پس از آغاز جنگ به این نتیجه رسیدند که از حسابهای کاربری سفارتخانههای این کشور در کشورهایی که امکان واکنش منفی از سوی دولت میزبان در برابر پستهایشان در شبکههای اجتماعی کم است، استفاده کنند تا بتوانند حمایت افکار عمومی را بهدست آورند. از همین رو آفریقای جنوبی میتوانست یکی از بهترین نمونهها در این زمینه باشد.
دولت آفریقای جنوبی همواره با اشاره به روابط تاریخی خود با ایران، بر اهمیت سیاست عدم تعهدش تأکید میکند.
سفارت ایران در زیمبابوه نیز پس از اینکه دونالد ترامپ در روز عید پاک با انتشار پستی در شبکههای اجتماعی، خواستار بازگشایی تنگه هرمز توسط ایران شد، خطاب به او نوشت: «کلیدها را گم کردهایم.»
البته همه پستهایی که توسط سفارتخانهها و کنسولگریهای ایران در شبکههای اجتماعی منتشر شدهاند، تمسخرآمیز نیستند. سفارت ایران در آفریقای جنوبی با استفاده از هوش مصنوعی، چهره برخی از کودکانی را بازسازی کرد که در پی بمباران مدرسهشان در شهر میناب در جنوب ایران در اوایل حمله نظامی آمریکا- اسرائیل کشته شدند. در این ویدئوها، کودکان درباره آرزوهایشان برای آینده صحبت میکنند.
کانال تلگرامی کنسولگری ایران در حیدرآباد هند نیز با انتشار ویدئو و متنی به زبان انگلیسی نوشت «لگومدیا دروغها و ریاکاریهای آمریکا و اسرائیل را افشا میکند و روایتی واقعی از جنگ علیه ایران ارائه میدهد، کارشان عالی بود.»
در این ویدئوها که با استفاده از هوش مصنوعی ساخته شده، معمولا پیروزی نیروهای ایرانی و تحقیر آمریکاییها مخصوصا شخص دونالد ترامپ نشان داده میشود. این گونه ویدئوها از جمله در یک کانال یوتیوب همرسان میشد که اکنون مسدود شده است.
یوتیوب یک کانال طرفدار ایران به نام «اکسپلوسیو مدیا» را که ویدیوهای لگویی ساختهشده با هوش مصنوعی منتشر میکرد و در آنها دونالد ترامپ را مسخره میکرد، بهدلیل نقض قوانین مربوط به «هرزنامه و فریبکاری» در ۲۷ مارس مسدود کرد.
این گروه که گفته میشود به دولت ایران نزدیک است، در جریان جنگ آمریکا و ایران با ویدیوهای پربازدید مشهور شده بود. با این حال، آنها همچنان در پلتفرمهایی مانند ایکس و تلگرام فعال هستند. اینستاگرام نیز حسابشان را حذف کرده، اما یک حساب دیگر از آنها هنوز فعال است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
این گروه در واکنش به یوتیوب پرسیده است که آیا انیمیشنهای «لگو-استایل» (سبک لگو) آنها واقعا خشونتآمیز محسوب میشود یا نه.
برخی دیگر از سفارتخانههای ایران مانند سفارت ایران در تاجیکستان نیز رویکرد تهاجمی در قبال این جنگ در پیش گرفتند. این سفارتخانه در حساب کاربری خود در ایکس، تصویری را به اشتراک گذاشت که با واکنش تند هواداران آمریکا و اسرائیل مواجه شد.
آنها نوشتند که این پست خیلی خشن است و در آن تهدید به مرگ وجود دارد. برخی از مخالفان جنگ ایران نیز با انتقاد از این پست سفارت ایران در تاجیکستان، نوشتند که هر چه سفارت ایران در آفریقای جنوبی بافته بود را رشته کرده است.
در ویدئویی که این سفارتخانه در ایکس همرسان کرده، یک پویانمایی دیده میشود که در آن عیسی مسیح از پشت سر ترامپ سر میرسد، مشت محکمی به دهان او میکوبد و ترامپ در حالی که دهانش پر از خون است به قعر جهنم سقوط میکند.
این ویدئو با هوش مصنوعی و با استفاده از همان فضا و عناصری ساخته شده که دونالد ترامپ چند روز پیش در تروثسوشال همرسان کرده بود.
آمار بازدید این محتوا ظرف ۲۴ ساعت به بیشتر از ۱۸ میلیون رسید.
در هر حال، به نظر میرسد ایران در جنگ اخیر خواسته است با مخاطب قراردادن جامعه مخاطب دونالد ترامپ، تلاش کند تا با زبان آنها حرف بزند و بر موضوعاتی مانند عملکرد دولت اسرائیل و همچنین پرونده «اپستین» که برای آنها مهم بود، تمرکز کند.
در جنگهای گذشته مانند جنگ ویتنام یا دو جنگ جهانی، کشورهای درگیر در این جنگها سربازان کشور مقابل خود را هدف قرار میدادند، اما اینک در جنگهای مدرن، آنها تلاش میکنند با تأثیر بر شهروندان کشور متخاصم، پیروز جنگ روانی باشند.
بنا به گفته برخی از تحلیلگران شبکههای اجتماعی، ایران و نهادهای مرتبط با این کشور با استفاده از هوش مصنوعی که یکی از ابزارهای مورد استفاده ترامپ بود و همچنان هست، تلاش کردند تا با هدف قرار دادن جامعه مخاطب رئیس جمهور آمریکا، هم بر خود ترامپ فشار وارد کنند و هم افکار عمومی را علیه این جنگ تحریک کنند.
این گروه از تحلیلگران بر این نظرند که ایران با درکی که از دنیای شبکههای اجتماعی بهدست آورده توانسته است در کنار فشاری که هدفمند به اقتصاد آمریکا وارد میکرد، جنگ روانی را نیز پیش برد. اما از سوی دیگر قوانین ضد خشونت به ویژه در کشورهای دموکراتیک، برای این کار محدودیتهایی ایجاد میکند.