دو کشور بر فهرست ۱۰ شهر آلودهترین و پاکترین اروپا چیرگی دارند.
یک گزارش تازه نشان میدهد مردم فنلاند از پاکترین هوای اروپا نفس میکشند و این کشور بیشترین تعداد شهر با سطح ایمن آلودگی هوا را در خود جای داده است.
آگهی
آگهی
با این حال، در مجموع این کشور نتوانسته به رهنمودهای سازمان جهانی بهداشت برای سطوح ایمن ذرات معلق ریز PM2.5 برسد.
بر اساس گزارش 2025 گزارش جهانی کیفیت هوا (منبع به زبان انگلیسی) شرکت آیکیوایر، در سال 2025 تنها سه کشور اروپایی در چارچوب این رهنمودهای آلودگی هوا قرار داشتند: استونی، ایسلند و آندورا.
در حالی که در برخی مناطق جهان دسترسی به دادههای لحظهای کیفیت هوا وجود ندارد، اروپا یکی از جامعترین مناطق از نظر پایش کیفیت هوا در جهان به شمار میرود.
این گزارش 2هزار و 303 شهر را در 43 کشور اروپایی بررسی کرده است؛ 163 شهر بیشتر از سال 2024. از این میان، در 1هزار و 182 شهر میانگین سالانه غلظت PM2.5 افزایش یافته و 886 شهر کاهش را گزارش کردهاند. تنها 104 شهر اروپایی در محدوده ایمن ذرات معلق ریز از نظر سازمان جهانی بهداشت قرار گرفتهاند.
فنلاند با 25 شهر که زیر سطح رهنمود قرار دارند در صدر فهرست است، پس از آن سوئد با 15 شهر و اسپانیا با 12 شهر قرار دارند.
در این گزارش، تعریف «شهر» هم مناطق کلانشهری و هم مراکز شهری مشخصی را در بر میگیرد که مجهز به حسگرهای کیفیت هوا با دادهبرداری منظم در طول سال هستند.
آلودهترین شهرهای اروپا کجا هستند؟
هشت کشور بوسنی و هرزگوین، مقدونیه شمالی، صربستان، ترکیه، مولداوی، رومانی، مونتهنگرو و لهستان غلظت PM2.5 بالاتر از 15 میکروگرم در هر متر مکعب (µg/m³) را گزارش کردهاند و آلودهترین کشورها در اروپا به شمار میروند. این رقم بسیار بالاتر از سطح ایمن 5µg/m³ مورد نظر سازمان جهانی بهداشت است.
با این حال، بخش زیادی از آلودهترین شهرهای این منطقه در ترکیه قرار دارند؛ کشوری که در این گزارش در چارچوب منطقه وسیعتر اروپا طبقهبندی شده است. علت این وضعیت ترکیبی از اتکای شدید به سوختهای فسیلی، ترافیک سنگین، انتشارهای صنعتی و شرایط جوی است که آلایندهها را در نزدیکی سطح زمین به دام میاندازد.
ایغدیر با میانگین سطح PM2.5 برابر با 64.4µg/m³ در سال 2025 در صدر این فهرست و در جایگاهی نهچندان قابلافتخار قرار گرفت. بوجا، دیگر شهر ترکیه، با 51.5µg/m³ در رتبه دوم ایستاد. سه شهر دیگر این کشور نیز در میان ده شهر اول بودند: گودکلی (رتبه چهارم)، قونیه (رتبه ششم) و دوزجه (رتبه هشتم).
نووی پازار در صربستان با سطح PM2.5 برابر با 34.1µg/m³ در جایگاه سوم قرار داشت. در بوسنی و هرزگوین، پریدور در رتبه پنجم، گورازده در رتبه هفتم و گراتسانیتسا در رتبه نهم بودند و شهر چاچاک در صربستان دهتایی اول را کامل کرد.
بسیاری از این شهرها منابع آلودگی مشترکی دارند: نیروگاههای زغالسنگی، گرمایش خانگی با زغالسنگ و چوب کمکیفیت در بخاریهای ناکارآمد و ترافیک سنگین. این مشکلات با ساختار جغرافیایی و شرایط جوی که آلایندهها را نزدیک سطح زمین نگه میدارد تشدید میشود.
پاکترین شهرهای اروپا کجا هستند؟
در سوی دیگر طیف، فنلاند نیمی از ده رتبه برتر پاکترین شهرها را به خود اختصاص داده است. جزیره اوتو با سطح PM2.5 تنها 1.3µg/m³ در رتبه نخست قرار گرفت، موونیو در جایگاه دوم، کیتیلا در رتبه سوم، رانوا در پنجم و نیوالا در رتبه دهم بودند.
علاوه بر جغرافیای مناسب و تراکم جمعیتی پایین که به این موفقیت کمک میکند، کنترل سختگیرانه انتشارها و سهم بالای انرژیهای تجدیدپذیر (بیش از 54 درصد) در فنلاند عوامل اصلی این وضعیت به شمار میروند.
شهر سندگردی در ایسلند با سطح 2.2µg/m³ در جایگاه چهارم قرار داشت، بردکالن در سوئد ششم بود، فارو در پرتغال در رتبه هشتم قرار گرفت و آلفتانِس در ایسلند نهم شد.
چگونه در برابر PM2.5 از خود محافظت کنیم؟
ذرات PM2.5 آنقدر ریز هستند که میتوانند وارد ریهها و سپس جریان خون شوند. تحقیقات این ذرات را با خطرهایی برای سلامت از جمله مشکلات تنفسی، بیماریهای قلبیعروقی و بیماریهای بلندمدتی مانند سرطان مرتبط دانسته است.
اگر در منطقهای با آلودگی شدید هوا زندگی میکنید، میتوانید با رصد لحظهای سطح آلودگی از طریق اپلیکیشنهایی مانند IQAir و AirVisual از خود محافظت کنید. هنگام اوج گرفتن آلودگی، توصیه میشود در خانه بمانید و درها و پنجرهها را بسته نگه دارید.
سامانههای تهویه مطبوع (گرمایش، تهویه و سرمایش) باید روی حالت چرخش داخلی تنظیم شوند. تصفیهکنندههای هوا نیز میتوانند به فیلتر کردن ذرات، گازها و سایر آلایندهها کمک کنند.
اگر مجبورید بیرون بروید، بهتر است ماسک KN95 بزنید؛ ماسکی که میتواند ذرات بسیار ریز معلق در هوا، از جمله ویروسها و گرد و غبار را فیلتر کند.