پس از آنکه فرماندهی نظامی و راس تشکیلات حزبالله لبنان در پی حمله گسترده و بیسابقه اسرائیل در سال ۲۰۲۴ به یکباره فروپاشید، سپاه پاسداران ایران وارد عمل شد تا متحد خود را برای رویارویی بعدی با اسرائیل بازسازی کند.
به گفته منابع آگاه، این بازسازی که پس از کشته شدن حسن نصرالله، رهبر شبهنظامیان شیعی، فرماندهان ارشد و نیز هزاران تن از نیروهای این گروه صورت گرفت، مسیر جنگ کنونی حزبالله را هموار کرد.
آگهی
آگهی
دو منبع مطلع از فعالیتهای سپاه پاسداران اعلام کردند که این نهاد پس از نابودی گسترده ساختار فرماندهی نظامی حزبالله در سال ۲۰۲۴ توسط اسرائیل، با اعزام افسران خود برای پرکردن خلأهای فرماندهی، بازسازی سازمانی این گروه را آغاز کرد و طرحهایی را برای جنگی که اکنون در حمایت از تهران در جریان است، به اجرا درآورد.
این بازسازی اساسی، نخستین تجربه در نوع خود برای حزبالله محسوب میشود؛ گروهی شیعه مذهب که سال ۱۹۸۲ با آموزش و تامین مالی سپاه شکل گرفت. چنین مداخله مستقیمی نشاندهنده رویکرد فعال و مستقیم تهران پس از ضربات مهلک جنگ ۲۰۲۴، از جمله ترور حسن نصرالله و سایر فرماندهان ارشد است.
به گفته منابع یادشده، سرمایهگذاری ایران ثمربخش بود؛ بهگونهای که حزبالله در مدتزمانی نسبتا کوتاه توانست دوباره روی پای خود بایستد و در پی حملات آمریکا و اسرائیل، در کنار تهران وارد میدان نبرد خاورمیانه شود.
ایمن مهنا، تحلیلگر لبنانی در این خصوص میگوید: «لبنان به صحنه جنگ میان اسرائیل و ایران تبدیل شده است.»
آموزش مجدد و بازآرایی فرماندهی
خبرگزاری رویترز اوایل ماه مارس گزارش داد که حزبالله وقوع جنگی دیگر را اجتنابناپذیر میدانست و ماهها صرف آمادهسازی خود برای آن کرده بود. این گزارش با استناد به اظهارات شش منبع که نخواستند نامشان فاش شود و همچنین یک کارشناس مسائل حزبالله، ابعاد نقش سپاه پاسداران در این آمادهسازیها را روشن میسازد.
به گفته دو منبع مطلع، سپاه پاسداران که از زمان تاسیس حزبالله ارتباط عمیقی با آن داشته است، افسرانی را برای آموزش مجدد نیروهای این گروه و نظارت بر روند تسلیح دوباره آن به لبنان اعزام کرد.
این منابع افزودند که افسران سپاه همچنین ساختارهای فرماندهی حزبالله را که سازمان اطلاعات اسرائیل در آن نفوذ کرده بود و همین امر باعث هدف قرارگرفت بسیاری از رهبران حزبالله شد، بازطراحی کردند.
یک سخنگوی ارتش اسرائیل ۱۲ مارس اظهار داشت بهرغم خساراتی که اسرائیل طی سه سال گذشته به حزبالله وارد کرده، این گروه همچنان یک نیروی موثر و خطرناک است.
از آغاز ورود حزبالله به درگیری منطقهای جاری در دوم مارس، این گروه صدها موشک به سمت اسرائیل شلیک کرده است. این اقدام منجر به حملات هوایی و زمینی اسرائیل علیه لبنان شد؛ حملاتی که تاکنون به کشتهشدن بیش از هزار نفر در این کشور انجامیده است.
در حال حاضر، نیروهای حزبالله در حال نبرد با سربازان اسرائیلی هستند که بخشهایی از مناطق جنوبی لبنان را به تصرف خود درآوردهاند. با این حال، هنوز مشخص نیست که حزبالله در صورت وقوع یک تهاجم همهجانبه و کامل از سوی اسرائیل، چه عملکردی از خود نشان خواهد داد.
بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائيل ماه ژانویه گذشته گفته بود که حزبالله با حمایت ایران در حال تلاش برای تسلیح مجدد و بازسازی زیرساختهای خود است.
حذف ساختار سلسلهمراتبی
بر اساس اظهارات دو منبع آگاه، افسران سپاه پاسداران که مأموریت کمک به بازیابی حزبالله را بر عهده داشتند، مدت کوتاهی پس از برقراری آتشبس در نوامبر ۲۰۲۴ وارد لبنان شدند و در حالی که حملات اسرائیل همچنان ادامه داشت، کار خود را آغاز کردند.
یکی از این منابع گفت که این اعزام شامل حدود ۱۰۰ افسر نظامی بوده است.
تغییراتِ اِعمالشده به دستور افسران سپاه، شامل جایگزینی یک ساختار فرماندهیِ سلسلهمراتبی با یک الگوی غیرمتمرکز و متشکل از واحدهایی کوچک بود که اطلاعات محدودی از عملیاتهای یکدیگر دارند؛ روشی که به حفظ پنهانکاری عملیاتی کمک شایانی میکند.
این افسران همچنین برنامههایی برای حملات موشکی همزمان از خاک ایران و لبنان علیه اسرائیل تدوین کردند، سناریویی که برای نخستین بار در ۱۱ مارس اجرا شد.
یک منبع ارشد امنیتی لبنان تایید کرد که فرماندهان ایرانی به بازسازی و سازماندهی مجدد کادرهای نظامی حزبالله کمک کردهاند. این منبع افزود که به اعتقاد وی، ایرانیها بیشتر در حال کمک به حزبالله برای مدیریت روند و سرعت درگیری فعلی هستند تا اینکه درگیر جزئیات مربوط به انتخاب اهداف نظامی باشند.
منبع مطلع دیگری در این زمینه اظهار داشت که سپاه پاسداران سال ۲۰۲۴ افسرانی را برای انجام ارزیابیِ جامع پس از جنگ، و نظارت مستقیم بر شاخه نظامی حزبالله به لبنان فرستاد.
دو منبع دیگر نیز گفتند که سپاه پاسداران از سال گذشته مشاوران نظامی ویژهای را در کنار فرماندهان حزبالله مستقر کرده تا در تصمیمگیریهای نظامی به آنها یاری رسانند.
آندرياس کریگ، مدرس دپارتمان مطالعات امنیتی در کالج کینگز لندن در این باره میگوید: سپاه پاسداران «اساسا ساختار سازمانی حزبالله را به سیستمی بسیار مسطحتر تبدیل کرده است»، مدلی در تضاد با ساختار سیاسی متمرکزی که در دوران نصرالله شکل گرفته بود.
کریگ که ۱۵ سال درباره این گروه تحقیق کرده است، میافزاید: «مدل غیرمتمرکزی که آنها اکنون پیادهسازی کردهاند، تا حدودی شبیه به ساختار حزبالله در دهه ۱۹۸۰ متشکل از هستههای بسیار کوچک است.» کریگ از این مدل بهعنوان نوعی «دفاع موزاییکی» یاد کرد که در ایران نیز توسط سپاه پاسداران به کار گرفته میشود.
درخواست لبنان برای خروج نیروهای ایرانی
همزمان با تلاشهای سپاه پاسداران برای بازسازی حزبالله، دولت لبنان و ارتشِ این کشور که تحت حمایت آمریکا است بهدنبال پیشبرد روند خلع سلاح حزبالله بودند؛ تلاشی که اکنون با پیچیدگیهای بسیاری روبهرو شده است.
یک مقام لبنانی در گفتگو با رویترز اعلام کرد که برآوردهای دولت لبنان نشان میدهد حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ شهروند ایرانی حاضر در این کشور، پیوندهایی با تهران دارند که فراتر از وظایف دیپلماتیک معمول است و برخی از آنان حتی وابستگی مستقیم به سپاه پاسداران دارند.
این مقام افزود که دولت اوایل ماه مارس از این دسته افراد خواسته است تا لبنان را ترک کنند.
دو منبع آگاه از فعالیتهای سپاه پاسداران تایید کردند که افسران سپاه در میان بیش از ۱۵۰ ایرانی بودهاند که روز ۷ مارس با پروازی به مقصد روسیه، بیروت را ترک کردند.
به گفته منابع یاد شده، اعضای سپاه پاسداران در بازه زمانی ۱۵ ماهه میان آتشبس سال ۲۰۲۴ تا آغاز جنگ جدید، در میان حدود ۵۰۰ نفری بودهاند که در حملات اسرائیل به لبنان کشته شدند.
این منابع افزودند، در جریان حملات اخیر، از جمله در حمله اسرائیل به یکی از هتلهای بیروت در روز ۸ مارس، دستکم ۱۲ عضو دیگر سپاه کشته شدند.