روزنامه اتریشی «استاندارد» روز چهارشنبه نوشت در سال ۲۰۲۴ قرار بوده یک شرکت وینی که در ایران شعبههای مغازههای زنجیرهای «اسپار» را اداره میکرد، به فروش برسد و ظاهرا پای معاملهای «حساس» در بالاترین سطوح حاکمیت ایران در میان بوده است.
به نوشته این روزنامه، مجتبی خامنهای، ۵۶ ساله، نهتنها یکی از چهار پسر رهبر علی خامنهای است، بلکه بهعنوان مغز متفکر اقتصادی و سیاسی خانواده نیز شناخته میشود. گفته میشود مجتبی محبوبترین فرزند پدر ۸۶ سالهاش است و جانشین احتمالی او به شمار میرود؛ البته در صورتی که نظام در نتیجه اعتراضات جاری سقوط نکند.
آگهی
آگهی
استاندارد نوشته همین تازگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شورشی مردمی را با خشونت سرکوب کرده که هزاران کشته برجای گذاشته است؛ اقتصاد ایران فروپاشیده و نگرانیها درباره حمله نظامی آمریکا رو به افزایش است؛ و گفته میشود علی خامنهای این روزها عمدتا در پناهگاه به سر میبرد.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
تحقیقات روزنامه استاندارد نشان میدهد فعالیتهای اقتصادی پسر خامنهای احتمالا تا اتریش نیز امتداد یافته است. او در سال ۲۰۲۴ از طریق یک واسطه ظاهرا برای خرید شرکتی در وین مذاکره کرده، اما این معامله اندکی پیش از نهایی شدن شکست خورده است.
این ماجرا بار دیگر نشان میدهد اتریش تا چه اندازه برای حلقههای عالیرتبه حاکمیت ایران اهمیت دارد.
امپراتوری املاک
پیشینه ماجرا چنین است: مجتبی خامنهای نهتنها در ایران، بلکه در خارج از کشور نیز فعال است. خبرگزاری اقتصادی بلومبرگ پس از ماهها تحقیق در پایان ژانویه گزارش داد که نام او پشت یک امپراتوری املاک به ارزش حدود ۴۰۰ میلیون یورو در چندین کشور قرار دارد. این مجموعه شامل ویلایی در دبی، هتلهایی در فرانکفورت آلمان و مایورکا و آپارتمانهای لوکس در لندن با بخشهای اختصاصی برای خدمتکاران است.
فرزند خامنهای از سال ۲۰۱۹ تحت تحریمهای شدید آمریکا قرار دارد، زیرا بهعنوان یکی از طراحان اصلی سرکوبها در ایران شناخته میشود. در اتحادیه اروپا نام شخص او در فهرست تحریمها نیست، بلکه سازمانهای تحت کنترلش بهویژه سپاه پاسداران تحریم شدهاند. با این حال وقتی آمریکا علیه فردی چنین قاطعانه اقدام میکند، عملاً برای همه جهان روشن است که هرگونه معامله با او از نظر ژئوپلیتیکی حساس است.
در تابستان ۲۰۲۴ قرار بوده شرکتی در وین نیز به مجموعه داراییهای او افزوده شود: هولدینگ «بلو ریور» مستقر در منطقه لئوپولدشتات وین.
این شرکت بارها به دلیل ارتباطات نزدیکش با حاکمیت ایران خبرساز شده است و روزنامه استاندارد میگوید پیشتر چندین بار درباره فعالیت این شرکت گزارش داده است. حوزه فعالیت بلو ریور تجارت است. پشتصحنه آن، گروهی از ایرانیان خارج از کشور قرار دارند که عمدتا در اتریش زندگی میکنند.
اسپار ایران
بلو ریور سوپرمارکتهایی را اداره میکرد و دقیقتر آنکه تا همین اواخر چندین شعبه «اسپار» در ایران داشت. این شرکت تا پایان سال ۲۰۲۴ دارنده امتیاز برند «اسپار اینترنشنال» مستقر در آمستردام بود. مدل تجارت اسپار اینترنشنال این گونه است که در ازای دریافت حق امتیاز، به شرکتهای تجاری در سراسر جهان اجازه استفاده از برند «اسپار» را میدهد.
شرکت وینی بلو ریور امتیاز اسپار در ایران را در اختیار داشت، اما در پایان سال ۲۰۲۴، شرکت اسپار اینترنشنال به دلیل ارتباطات مشکوک با حاکمیت ایران که استاندارد و روزنامه هلندی فولکسرنت درباره آن گزارش داده بودند، این امتیاز را لغو کرد. البته استاندارد تأکید میکند که اسپار اتریش هیچ ارتباطی با این ماجرا ندارد؛ آنها اگرچه از یک برند مشترک استفاده میکنند، اما فعالیت اسپار اتریش مستقل است.
چرا مجتبی خامنهای بلو ریور علاقهمند شده بود؟ یکی از دلایل میتواند این باشد که «اسپار» نامی بیحاشیه و اعتمادبرانگیز است. کمتر کسی فوراً آن را با حاکمیت ایران مرتبط میکند؛ بنابراین نهادهای دولتی یا شرکای تجاری کمتر دچار سوءظن میشوند. در گذشته از این ویژگی برای اهداف مشکوک گوناگون استفاده شده بود، از جمله صدور ویزا برای اعضای نخبگان حاکمیت یا تلاش برای راهاندازی یک سامانه پرداخت به مقصد تهران.
ایمیلها و اسنادی که در اختیار اسناندارد قرار دارد نشان میدهد روند فروش نافرجام بلو ریور چگونه پیش رفته است. طبق این اسناد، بلو ریور ابتدا مشاوری برای کمک به فروش استخدام کرد: طهماسب مظاهری. او نیز چهرهای شناختهشده است؛ وزیر اقتصاد و دارایی ایران از ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۴ و رئیس بانک مرکزی ایران از ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۸. امروز مظاهری بهعنوان مشاور تجاری میان ایران و آلمان فعالیت میکند و شرکتی به نام آدرین (Adrian) را اداره میکند.
ارتباط با ونزوئلا
روزنامه اتریشی استاندارد جزئیات جالبتری هم از این ماجرا دارد.
مظاهری در سال ۲۰۱۳ خبرساز شد. به نوشته روزنامه بیلد آلمان، او در فرودگاه دوسلدورف با چکی به ارزش ۵۴ میلیون یورو توسط گمرک متوقف شد. این پول از بانک مرکزی ونزوئلا آمده بود. مظاهری مدعی شد این مبلغ در ارتباط با کمکهای مالی ایران به ونزوئلا بوده است؛ این پرونده بدون نتیجه مشخصی مختومه شد.
بازگردیم به روند فروش بلو ریور. این شرکت از مظاهری برای یافتن مشتری کمک گرفت. قیمت درخواستی برای بلو ریور و برخی شرکتهای تابعهاش، طبق پیشنویس قراردادی روزنامه استاندارد مدعی است در اختیار دارد، ۷۰۶ میلیون یورو تعیین شده بود؛ رقمی بسیار بالا برای شرکتی که اساسا چند سوپرمارکت را اداره میکند.
علی انصاری وارد میشود
مظاهری در پاییز ۲۰۲۴ به نمایندگی از بلو ریور با یک خریدار بالقوه وارد مذاکره شد: علی انصاری.
انصاری تاجر و بانکداری ایرانی و بسیار بحثبرانگیز است که نزدیکیاش به حاکمیت زبانزد است. او تابعیت ایران، قبرس و کشور جزیرهای سنت کیتس و نویس را دارد. رئیس و سهامدار اصلی پیشین بانک ورشکسته آینده بود و گفته میشود ثروتی میلیاردی دارد. او در بریتانیا تحت تحریم است؛ اتهامش این است که سپاه پاسداران را تأمین مالی میکند، نهادی که اخیرا شورش مردمی را بهخون کشید.
«مرد پول»
نکته تعیینکننده این است که طبق تحقیقات گسترده بلومبرگ، انصاری در معاملاتش بهعنوان واسطهای برای مجتبی خامنهای عمل میکند. برای نمونه، پرتفوی ۴۰۰ میلیون یورویی املاک میان آلمان و دبی رسما نه به نام خامنهای، بلکه به نام انصاری ثبت شده است.
به همین دلیل بلومبرگ از انصاری با عنوان «مرد پول مجتبی» یاد میکند. گفته میشود خامنهای و انصاری مرتبا امور خود را در خانهای در محله مرفه زعفرانیه تهران بررسی میکنند. فرزین ندیمی، کارشناس ایران در اندیشکده آمریکایی «سیاست خاورمیانهای واشنگتن»، به نقل از بلومبرگ اظهار داشت اگر شبکه مالی خامنهای تحلیل شود، روشن میشود که «علی انصاری حسابدار اصلی اوست» و بدین ترتیب «یکی از بانفوذترین الیگارشهای ایران» به شمار میرود.
شرکتهای کارائیبی
با این حال، انصاری هرگونه ارتباط با خامنهای را رد میکند. وکیل بریتانیایی او، راجر گرسون به چندین رسانه اعلام کرده است: «آقای انصاری قویا هرگونه رابطه مالی یا شخصی با مجتبی خامنهای را تکذیب میکند.»
برگردیم به فروش. در نوامبر ۲۰۲۴، مشاور بلو ریور یعنی مظاهری و نمایندهای از سوی انصاری با یکدیگر مکاتبه ایمیلی داشتند. این نماینده مدیری از شرکت اسمارت گلوبال، ابزار اصلی تجاری انصاری مستقر در سنت کیتس و نویس بود.
در یکی از ایمیلها آمده است که «آقای انصاری برای ارزیابی قیمتگذاری ارائهشده، به اسناد بیشتری نیاز دارد». همچنین ابراز امیدواری شده که در دیدار حضوری بعدی در استانبول ترکیه، مذاکرات ادامه یابد. قرار بود معامله تا پایان سال ۲۰۲۴ نهایی شود.
«لغو غیرقانونی»
اما چنین نشد. در دسامبر ۲۰۲۴، درست زمانی که همه چیز باید نهایی میشد، رویدادی تعیینکننده رخ داد. اسپار اینترنشنال در پی گزارشهای رسانهای، امتیاز بلو ریور را لغو کرد. به این ترتیب، شرکتی که تا آن زمان اجازه استفاده از برند «اسپار» را داشت، ناگهان بخش بزرگی از ارزش خود را از دست داد و جذابیت آن برای خریداران ردهبالایی مانند انصاری و حامی احتمالیاش خامنهای جذابیتش را از بین رفت.
در آخرین ایمیل در بهار ۲۰۲۵، مدیرعامل بلو ریور از «لغو غیرقانونی امتیاز» توسط اسپار اینترنشنال شکایت و اعلام میکند که قصد دارد از طریق داوری بینالمللی اقدام کند. او به شرکای تجاریاش مینویسد که بهزودی دوباره تماس خواهد گرفت و از «درک و صبوری» آنان تشکر میکند. با این حال، با وجود این تلاشهای پایانی، مذاکرات عملاً پایان یافته بود.
روزنامه استاندارد اتریش مینویسد برای دریافت توضیح درباره این معامله نافرجام، هم از بلو ریور و هم از وکیل بریتانیایی علی انصاری درخواست اظهارنظر کرده، اما پاسخی دریافت نکرده است.