روزنامه فرانسوی «لوموند» در یادداشتی تحلیلی، بحران ورشکستگی «بانک آینده» را عاملی شتابدهنده در تضعیف حکومت ایران و جرقهای برای ناآرامیهای اخیر توصیف کرده است.
استفان لوئر، سرمقالهنویس لوموند، در این یادداشت استدلال میکند که یک سیستم بانکی آلوده به فساد، با نظارتهای رانتی و اختلاسهایی که در بالاترین سطوح قدرت لاپوشانی میشد، عملا بمبی ساعتی را فعال کرد که اکنون ارکان قدرت در تهران را به لرزه درآورده است.
به نوشته این روزنامه، مقامات جمهوری اسلامی دهههاست که با نقد سرمایهداری غربی و فساد نخبگان آن، قدرت خود را توجیه کردهاند؛ اما رژیم ایران پایههای خود را بر همان مفاسدی استوار کرده که غرب را به آن متهم میکرد.
از «ایرانمال» تا وامهای میلیاردی خودمانی
لوموند ریشه این بحران را در تأسیس بانک آینده در سال ۲۰۱۳ توسط علی انصاری میداند. این بانک با تأمین مالی پروژه عظیم «ایرانمال»، مطابق آنچه ادعا میشد «بزرگترین مرکز خرید جهان» با معماری الهامگرفته از کاخهای پرسپولیس، شهرت یافت.
طبق این گزارش، انصاری وامی ۱۰ میلیارد دلاری از بانک خود دریافت کرد که هرگز بازپرداخت نشد. ساختاری که لوموند آن را «درونگروهی» مینامد، باعث شد بانک آینده برخلاف قوانین، ۹۰ درصد سپردههای مردم را صرف پروژههای تحت مالکیت خود کند.
طرح پانزی و ورشکستگی ۵ میلیارد دلاری
این روزنامه فرانسوی روش جذب سرمایه بانک آینده را یک «طرح پانزی» توصیف کرده است؛ جایی که بانک با وعده سودهای ۶ تا ۷ درصد بالاتر از نرخ بازار، سپردههای جدید جذب میکرد تا سود سپردهگذاران قبلی را بپردازد.
سرانجام پاییز ۱۴۰۴، با زیانی معادل ۵ میلیارد دلار و نسبت کفایت سرمایه منفی ۳۵۰ درصد، انحلال این بانک قطعی شد.
بانک مرکزی ایران طبق فرمول قدیمی «اجتماعی کردن زیانها و خصوصیسازی سودها»، بدهیها را پذیرفت و بانک آینده را در بانک ملی ادغام کرد.
چاپ پول و نقش بانک مرکزی در تورم
لوموند در ادامه به نقش مخرب بانک مرکزی ایران اشاره میکند. برای سرپا نگه داشتن بانک آینده، نقدینگیای معادل «یکچهارم کل حجم پول در گردش کشور» تزریق شد.
این اقدام، ماشین چاپ پول را به کار انداخت و بنزینی بر آتش تورم و سقوط ارزش ریال بود.
نویسنده مقاله تاکید میکند که محمدرضا فرزین، رئیس کل وقت بانک مرکزی که خود بخشی از این چرخه معیوب بود، در نهایت قربانی این بحران شد و سمت خود را از دست داد.
جرقه اعتراضات: وقتی بازار به خشم آمد
این یادداشت تحلیلی، همزمانی این بحران بانکی با شکستهای ژئوپلیتیک و تحریمها را «بدترین زمان ممکن» برای حکومت ایران میداند.
لوموند مینویسد: «ورشکستگی سیستم بانکی باعث خشم بازاریان شد که قلب تپنده اقتصاد ایران محسوب میشوند.»
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
این خشم سپس به سرعت در سراسر کشور گسترش یافت. اقدامات دولت مسعود پزشکیان، از جمله پیشنهاد دیرهنگام یارانه ناچیز ۷ دلاری و بودجه ریاضتی دسامبر ۲۰۲۵، نه تنها آبی بر آتش نبود، بلکه خشم عمومی را شعلهورتر کرد.
لوموند در پایان نتیجهگیری میکند که جمهوری اسلامی تحت پوشش آرمانهای دینی، نوعی «سرمایهداری منحرف» و دیکتاتوری را به نفع یک اقلیت خاص شکل داده است.
نویسنده معتقد است حتی اگر حکومت با سرکوب خونین خیابانها را آرام کند، اقتصاد ایران در بنبستی گرفتار شده که راه خروجی برای آن متصور نیست.