ادعاهایی مبنی بر دسترسی روزافزون نیروهای روسیه به شبکه استارلینک در اوکراین، پرسشهایی را درباره نحوه کار این فناوری و چرایی دشوار بودن محدودسازی آن برانگیخته است.
رادوسلاو سیکورسکی، وزیر خارجه لهستان اخیرا سرویس اینترنت ماهوارهای ایلان ماسک را به «کسب درآمد از جنایتهای جنگی» متهم کرده و مدعی شده این فناوری از سوی نیروهای روسیه برای هدفگیری اوکراین مورد استفاده قرار گرفته است.
این اتهام که در ۲۷ ژانویه مطرح شد پس از انتشار شواهد تازهای از سوی مؤسسه آمریکایی «مطالعه جنگ» مطرح شد؛ نهادی که اعلام کرده نیروهای روسیه به طور فزایندهای از سامانههای ماهوارهای استارلینک برای افزایش قابل توجه برد پهپادهای تهاجمی خود استفاده میکنند.
در پی این ادعاها وزارت دفاع اوکراین و شرکت اسپیس ایکس اعلام کردند برای مسدود کردن دسترسی نیروهای روسیه به استارلینک با یکدیگر همکاری خواهند کرد. اما استارلینک دقیقا چیست و آیا شواهدی وجود دارد که نشان دهد ایلان ماسک عمدا اجازه استفاده روسیه از آن را داده است؟
استارلینک چیست؟
استارلینک یک شبکه اینترنت ماهوارهای است که توسط شرکت استارلینک سرویس اداره میشود؛ شرکتی مخابراتی که زیرمجموعه اسپیس ایکس، متعلق به ایلان ماسک است و در حال حاضر حدود ۱۵۰ کشور و منطقه را پوشش میدهد.
از زمان آغاز تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ این شبکه به طور گسترده هم برای اهداف انسانی و هم نظامی مورد استفاده قرار گرفته و بخشی از هزینههای آن از ژوئن ۲۰۲۳ توسط وزارت دفاع آمریکا تامین میشود.
طبق اعلام وزارت امور دیجیتال لهستان تا مارس ۲۰۲۵ این کشور سالانه حدود ۵۰ میلیون دلار برای پشتیبانی از خدمات استارلینک در اوکراین پرداخت کرده است.
ارتش اوکراین از استارلینک برای ارتباط در میدان نبرد استفاده میکند و نهادهای دولتی نیز برای حفظ خدمات عمومی، تداوم سامانههای هویت دیجیتال و همچنین بیمارستانها و نیروهای امدادی در زمان قطع برق به آن متکی هستند.
ایلان ماسک پیشتر گفته بود که طبق شرایط استفاده شرکت، استارلینک برای عملیات تهاجمی نظامی مجاز نیست و به همین دلیل از فعالسازی آن در مناطق اشغالی کریمه خودداری کرده است؛ تصمیمی که به گفته او برای جلوگیری از تشدید تنشها بوده است.
با این حال ویکتوریا سامسون، تحلیلگر امنیت فضایی در بنیاد «دنیای امن»، به تیم راستیآزمایی یورونیوز گفته است که استارلینک میتواند با فراهم کردن ارتباطات دوربرد بین اپراتورها در پشتیبانی از حملات پهپادی نقش داشته باشد.
او همچنین تاکید کرده پهپادهای مجهز به استارلینک در برابر جنگ الکترونیک و اختلال سیگنالها مقاومت بیشتری دارند.
درباره استفاده روسیه چه میدانیم؟
گزارشهایی درباره دسترسی نیروهای روسیه به استارلینک از سال ۲۰۲۴ منتشر شده است. اسپیس ایکس در آن زمان اعلام کرد که هیچگونه فروش یا ارسال تجهیزات استارلینک به روسیه ندارد و با دولت یا ارتش روسیه همکاری نمیکند.
همچنین تحریمهای بینالمللی و محدودیتهای صادراتی علیه روسیه به طور نظری باعث میشود دستیابی قانونی مسکو به این فناوری دشوار باشد.
با این حال مقامات اوکراینی میگویند شواهدی از «صدها» حمله پهپادی روسیه در اختیار دارند که در آنها از «ترمینالهای استارلینک» استفاده شده است؛ امری که به نیروهای روسی امکان داده از سامانههای دفاع الکترونیک اوکراین عبور کنند.
سرگی بسکرستنوف، مشاور فناوری دفاعی اوکراین نیز در تلگرام مدعی شده که استارلینک احتمالا در حمله اخیر پهپادی روسیه به یک قطار مسافربری در منطقه خارکیف نقش داشته؛ حملهای که پنج کشته بر جای گذاشت.
ملانی گارسون، استاد امنیت بینالملل در دانشگاه کالج لندن به یورونیوز گفته شواهد موجود نشان میدهد روسیه احتمالا استارلینک را از راههای غیرقانونی از جمله از طریق متحدان، تصاحب تجهیزات در میدان نبرد یا خرید از بازارهای غیررسمی به دست آورده است.
پس از این اتهامات، وزارت دفاع اوکراین اعلام کرد که با اسپیس ایکس برای محدودسازی استفاده غیرمجاز از استارلینک همکاری میکند.
میخایلو فدوروف، وزیر دفاع اوکراین، از راهاندازی یک سامانه تایید به نام «فهرست سفید» خبر داد که تنها به ترمینالهای ثبتشده اجازه فعالیت در داخل اوکراین میدهد.
ایلان ماسک نیز اعلام کرد این طرح ظاهرا موفق بوده و از کییف خواست هرگونه مورد باقیمانده از «استفاده غیرمجاز» را گزارش دهد. این اظهارات با استقبال مقامات اوکراینی روبهرو شد.
چرا مسدود کردن دسترسی دشوار است؟
کارشناسان میگویند محدود کردن دسترسی روسیه به استارلینک در یک منطقه جنگی از نظر فنی بسیار پیچیده است، زیرا این اقدام ممکن است به قطع دسترسی کاربران اوکراینی نیز منجر شود.
به گفته سامسون، اسپیس ایکس میتواند از طریق «محدودهگذاری جغرافیایی» پوشش استارلینک را کنترل کند، به این معنا که سامانه تنها در مناطق مشخص فعال باشد.
اما در یک جبهه فعال که خطوط نبرد دائما در حال تغییر است، این کار بسیار دشوار است و خطر ایجاد اختلال در ارتباطات نیروهای اوکراینی را به همراه دارد.
دیوید باچی، پژوهشگر ارشد مؤسسه ترموفلوئیدز آکسفورد، گفته قطعیهای گزارششده استارلینک در اوکراین در سال ۲۰۲۴ احتمالا نتیجه همین تلاشها برای قطع دسترسی روسیه بوده است.
علاوه بر این، خاموش کردن ترمینالهایی که در میدان نبرد به دست نیروهای روسی افتاده یا به طور غیرقانونی منتقل شدهاند نیز با چالشهای جدی روبهرو است.
در مجموع هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد ایلان ماسک یا اسپیس ایکس به طور مستقیم خدمات استارلینک را در اختیار نیروهای روسیه قرار دادهاند.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
تحلیلگران مستقل معتقدند نیروهای روس احتمالا از طریق تصاحب تجهیزات یا بازارهای غیرقانونی به این فناوری دست یافته و به طور غیرمجاز از آن برای عملیات پهپادی استفاده کردهاند.