بر اساس گزارش جروزالم پست، اسرائیل به طور مخفیانه در حال توسعه توانمندیهای جدید فضایی است که هدف آن ایجاد برتری برای این کشور در هرگونه جنگ احتمالی آینده با ایران عنوان میشود.
آوی برگر، رئیس دفتر فضایی وزارت دفاع اسرائیل در گفتوگو با این نشریه گفت تجربه درگیریهای اخیر، این کشور را واداشته تا نوآوری در مدار زمین را با سرعت بیشتری دنبال کند.
او گفت: «از همان ابتدا میدانستیم که باید برای جنگ بعدی، شگفتیهای تازهای بسازیم. آنچه در ماه ژوئن بهکار گرفته شد، برای بار بعد کافی نخواهد بود. ارتش اسرائیل اکنون توانمندیهای جدیدی دارد و نباید فراموش کنیم که دشمن هم در جنگ بعدی متفاوت خواهد بود.»
شش ماه پس از عملیات اسرائیل و آمریکا، تنشها در خاورمیانه بار دیگر به بالاترین سطح خود رسیده است؛ تنشهایی که با استقرار نیروهای نظامی آمریکا در منطقه و سرکوب خونین اعتراضات در ایران تشدید شدهاند.
توانمندیهای فضایی اسرائیل نقش محوری در قدرت نظامی راهبردی این کشور ایفا میکنند. این توانمندیها بهعنوان «چشم در آسمان»، بهطور شبانهروزی و از فاصلهای دور تحرکات را رصد میکنند.
فضا، ستون فقرات عملیاتی اسرائیل
اسرائیل حدود ۴۵ سال پیش برای حفظ توان هشدار زودهنگام در مرز با مصر وارد حوزه فضا شد. از آن زمان، این کشور به جمع محدود کشورهای دارای توان پرتاب مستقل ماهواره پیوسته و اکنون یکی از تنها ۱۳ کشور جهان با چنین قابلیتی است.
برای اسرائیل، خودِ پرتاب ماهواره یک دستاورد بزرگ محسوب میشود. این پرتابها به سمت غرب و برخلاف چرخش زمین انجام میشوند تا مسیر پرتاب بر فراز دریای مدیترانه قرار گیرد و از عبور از آسمان «کشورهای دشمن» جلوگیری شود.
فناوری ماهوارهای و سامانه پرتاب، که بنا بر برخی گزارشها قادر به پرتاب موشک بالستیک «جریکو» و انتقال محمولهای تا ۳۸۰ کیلوگرم به مدار است، از جمله فناوریهایی هستند که اسرائیل نمیخواهد به دست دشمنانش بیفتند. ماهوارههای شناسایی الکترواپتیکی پیشرفته نیز در صورت دستیابی کشورهایی مانند ایران به آنها، به یک گنج اطلاعاتی تبدیل میشوند؛ سناریویی که برای اسرائیل فاجعهبار خواهد بود.
پرتاب به سمت غرب باعث میشود تا ماهوارههای اسرائیلی در مدارهای معکوس حرکت کنند و این موضوع ظرفیت حمل محموله را کاهش میدهد، چرا که نیروی بیشتری برای رسیدن به مدار لازم است.
برگر تاکید کرد حضور اسرائیل در فضا از سر ضرورت است. شوک حملات هفتم اکتبر این روند را شتاب داد، زمانی که اسرائیل دریافت با هفت جبهه فعال بهطور همزمان روبهروست.
او گفت: «ما برای نیازهای عملیاتی اسرائیل و ارتش در فضا حضور داریم.» به گفته او، صورتبندیهای ماهوارهای اکنون ستون فقرات ساختار جمعآوری اطلاعات اسرائیل را تشکیل میدهند.
برگر افزود: «یک صورتبندی ماهوارهای میتواند همهچیز، از غزه تا ایران را پوشش دهد. مهم نیست کدام جبهه شعلهور شود؛ اطلاعات در دسترس است.»
این سامانهها حجم عظیمی از تصاویر از سراسر خاورمیانه تولید میکنند و امکان استخراج داده بهصورت لحظهای و تغییر سریع مأموریت ماهوارهها را فراهم میسازند. او گفت: «همه اینها با چیزی که من اسمش را هوش مصنوعی تقویتشده میگذارم، انجام میشود.»
اگرچه برنامه هستهای و موشکی ایران در صدر نگرانیهای اسرائیل قرار دارد، اما به گفته برگر، این ماهوارههای پیشرفته احتمالا فعالیتهای گستردهتری را نیز زیر نظر داشتهاند؛ از جمله انتقال سلاح به حزبالله لبنان و حوثیها در یمن.
برگر میگوید جنگ ژوئن با ایران نیاز حیاتی به برتری فضایی را برجستهتر کرده است. او در نشست بینالمللی DefenseTech در ماه اوت گفته بود: «این جنگ درک ما را تقویت کرد که باید سرمایهگذاری در توسعه و حفظ برتری فضایی اسرائیل را بهشدت افزایش دهیم.»
او افزود: «هدف وزارت دفاع این است که در سالهای آینده، توان فضایی اسرائیل در همه نقاط خاورمیانه حضور فعال داشته باشد و بهطور شبانهروزی و در همه شرایط جوی، اطلاعات جمعآوری و هشدار صادر کند. به گفته او، فضا یک عنصر تعیینکننده در حفظ آزادی عمل ارتش اسرائیل است.»
به گفته برگر منظومه ماهوارهای اسرائیل در همه مراحل عملیات علیه ایران، پیش، حین آن و پس از پایانش، «شریکی کامل» بوده است.
او توضیح داد: «در طول ۱۲ روز جنگ، دهها میلیون کیلومتر مربع تصویر بسیار باکیفیت، شبانهروزی جمعآوری کردیم. اهداف بهصورت لحظهای ساخته میشدند و ارتباطات حیاتی با دسترسی بالا برای پشتیبانی از عملیاتها، بدون به خطر انداختن نیروهای ما، فراهم شد.»
میدان نبرد فضایی در حال تغییر
برگر یادآوری کرد که از زمان تصویب معاهده فضای ماورای جو در سال ۱۹۶۷، فضا، قلمرو هیچ کشوری تلقی نمیشد و استفاده از آن باید صرفا صلحآمیز میبود. اما به گفته او، محیط فضایی جهان در دهه گذشته بهشدت تغییر کرده است.
او گفت: «ورود ایلان ماسک به حوزه فضا همهچیز را تغییر داد. فضا در دسترستر شد.»
جنگ اوکراین نیز مرز میان داراییهای فضایی غیرنظامی و نظامی را کمرنگتر کرده است. سامانههایی مانند استارلینک و مکسار نشان دادند پلتفرمهای تجاری چگونه میتوانند بر نتیجه میدان نبرد اثر بگذارند.
برگر هشدار داد که اسرائیل و جهان باید برای تهدیدهای ناشی از قدرتهای بزرگ آماده باشند. او گفت: «روسیه و چین در فضا فعال هستند و هر لحظه که تصمیم بگیرند از این توانمندیها استفاده کنند، هر هدفی که انتخاب شود در معرض خطر خواهد بود.»
اقتصاد فضایی اسرائیل
گیلا گملیئل، وزیر نوآوری، علوم و فناوری اسرائیل نیز با این ارزیابی همنظر است و فضا را هم یک ضرورت امنیتی و هم یک فرصت راهبردی توصیف کرد.
او گفت که عملیات «طلوع شیران» نخستین درگیری بود که در آن ماهوارهها از ابتدا تا انتها نقشی تعیینکننده داشتند و افزود: «ما رهبری خود در نوآوری فضایی برای نیازهای امنیتی را ثابت کردیم.»
گملیئل به همکاریهای بینالمللی اسرائیل، از جمله توافق ده ساله با ناسا و مشارکت در برنامه ماه آرتمیس اشاره کرد و گفت که اسرائیل به دنبال اعزام نخستین فضانورد زن خود است تا الهامبخش نسل جدیدی از دختران و پسران شود.
بر اساس گزارش «وضعیت صنعت فضایی اسرائیل ۲۰۲۶» بخش فضایی اسرائیل در حال گذار از یک حوزه صرفا دفاعی به صنعتی با کاربردهای دوگانه تجاری است. این بخش حدود ۹۰ شرکت فعال دارد و رشد آن بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ به ۶۶ درصد رسیده است.
این گزارش تاکید میکند که فناوری فضایی دیگر یک بازار حاشیهای نیست، بلکه به یکی از ستونهای اصلی اقتصاد و امنیت جهانی تبدیل شده و اسرائیل جایگاه خود را بهعنوان شریکی راهبردی در اقتصاد جهانی فضا تثبیت میکند.
با این حال، برگر و گملیئل هشدار دادند که اسرائیل باید حمایت از زیستبوم تجاری و دانشگاهی فضا را تقویت کند. برگر گفت: «فضا یک فناوری عمیق است و دسترسی به آن پرهزینه. اسرائیل باید به استارتاپها کمک کند وارد این حوزه شوند.»
گملیئل نیز از پروژه «شهر فضایی» در میتسپه رامون با بودجه ۶۰ میلیون شِکِل خبر داد که قرار است دسترسی شرکتها به زیرساختهای فضایی را تسهیل کند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
در پایان، هر دو مقام تاکید کردند که فضا اکنون بخشی حیاتی از بقای ملی اسرائیل است. برگر گفت: «اسرائیل همیشه باید خارج از چارچوب فکر کند. ما انتخاب دیگری نداریم.»