چرخش موضع ناگهانی روز چهارشنبه ترامپ در قبال حمله به ایران در حمایت از معترضان، موجب شگفتی معترضان ایرانی و حتی مشاوران رئيسجمهوری آمریکا شد. اما، به گزارش «واشنگتنپست» به نظر میرسد در پشت این تصمیم مساله هزینه-فایده مطرح است و ترامپ برای اقدام هنوز دو تا سه هفته فرصت دارد.
روزنامه آمریکایی «واشنگتنپست» در گزارشی بر اساس گفتگو با بیش از ۱۲ مقام کنونی و پیشین آمریکایی جزئیات جدیدی از پشتپرده اتفاقات منتهی به تصمیم دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا برای حمله نکردن به ایران ارائه کرده است.
صبح چهارشنبه بخش زیادی از خاورمیانه و مقامات واشنگتن حتم داشتند که دونالد ترامپ همانطور که پیشتر گفته بود در حمایت از معترضان ایرانی حملات هوایی سنگینی را علیه ایران آغاز خواهد کرد.
آقای ترامپ هنوز فرمان حمله را صادر نکرده بود، اما مشاوران ارشد امنیتی او خود را برای شبی طولانی آماده میکردند و انتظار داشتند که بهزودی یکی از گزینههای نظامی ارائهشده را تایید کند.
پنتاگون اعلام کرد که ناوشکن «یواساس روزولت»، مجهز به موشکهای هدایتشونده وارد خلیج فارس شده است. به گفته یک منبع آگاه، به متحدان آمریکا هشدار داده شده بود که احتمال حمله بالاست و کشتیها و هواپیماها در حال جابهجایی بودند. همچنین به نیروهای مستقر در پایگاه هوایی آمریکا در «العدید» قطر توصیه شد، با توجه به احتمال حمله تلافیجویانه ایران، این پایگاه را تخلیه کنند.
آقای ترامپ صبح سهشنبه در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» به معترضان ایرانی وعده داده بود که «کمک در راه است» و آنها را تشویق کرده بود که نهادهای حکومتی را «به کنترل خود درآورند». در حالی که بسیاری از مقامات آمریکایی و بینالمللی این وعده را به مداخله نظامی آمریکا معنا کرده بودند، آقای ترامپ همچنان امکان حمایت در قالب تحمیل فشار بیشتر بر ایران برای توقف کشتار معترضان نیز باز گذاشته بود.
به گزارش «واشنگتنپست» به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی، نقطه عطف کلید روز چهارشنبه زمانی رخ داد که استیو ویتکاف، فرستاده آقای ترامپ به او اطلاع داد که رژیم ایران پیامی فرستاده مبنی بر این که اعدامهای برنامهریزیشده برای ۸۰۰ نفر را لغو کرده است. آقای ترامپ سپس در دفتر خود در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «میخواهیم تماشا کنیم و ببینیم.»
این مقام آمریکایی گفت که نهادهای اطلاعاتی آمریکایی روز پنجشنبه تایید کردند که اعدامها انجام نشده است.
به گزارش «واشنگتنپست»، تغییر موضع ناگهانی آقای ترامپ در قبال حمله به ایران بازتاب فشارهای شدید داخلی و خارجی بود.
به گفته چند مقام آمریکایی، آقای ترامپ با احتمال غیرقابل پیشبینی بر هم زدن ثبات یک کشور دیگر در خاورمیانه و همچنین محدودیت ماشین جنگی عظیم آمریکا مواجه شد. مقامات پنتاگون که پیشتر به دستور رئیسجمهوری آمریکا یک ناو هواپیمابر و ناوگان همراه آن را به دریای کارائیب اعزام کرده بودند، نگران بودند که قدرت آتش آمریکا در خاورمیانه برای دفع واکنش احتمالا بزرگ ایران کمتر از حد مطلوب باشد.
به گفته یک مقام کنونی و یک مقام سابق آمریکا، اسرائیل نیز که در جریان جنگ ۱۲ روزه، برای مقابله با موشکهای ایران شمار زیادی از موشکهای رهگیر خود را مصرف کرده بود، چنین نگرانی داشت.
به گفته یک دیپلمات ارشد عرب و یک مقام از کشورهای حوزه خلیج فارس، متحدان کلیدی آمریکا از جمله عربستان سعودی، قطر و مصر با کاخ سفید تماس گرفتند تا بر خویشتنداری و دیپلماسی تاکید کنند.
با این حال، به گفته چند مقام آمریکایی، به نظر میرسد مسالهای که بیش از همه بر تصمیم آقای ترامپ اثر گذاشت این است که او دریافت حمله به ایران ممکن است آشفته و پرهزینه باشد و به تشنج اقتصادی، جنگی گستردهتر و تهدید علیه ۳۰ هزار نیروی آمریکایی در خاورمیانه بینجامد. چنین سناریویی با عملیات «بزن و تمام کن» که آقای ترامپ برای نابود کردن قایقهای منتسب به قاچاق مواد مخدر و بازداشت نیکلاس مادورو، رئیسجمهوری ونزوئلا، هدف قرار دادن نیروهای داعش در سوریه یا آسیب زدن به برنامه هستهای ایران دستور داده بود، تفاوت داشت.
یک مقام سابق آمریکایی که در جریان روند تصمیمگیری قرار داشت، گفت: «او عملیاتی شبیه ونزوئلا میخواهد. اما به نظر میرسید این یکی بسیار آشفتهتر باشد.»
یک مقام ارشد اروپایی که در تماس مستقیم با رهبری ایران است گفت: «به نظر میرسد رژیم از یک گلوله جان سالم به در برده است.» او با این حال افزود معترضانی که خطر را به جان خریدند و به خیابانها رفتند، از عقبنشینی آقای ترامپ خشمگیناند و «احساس میکنند به آنها خیانت شده و کاملا درهمشکستهاند.»
به گزارش «واشنگتنپست»، اگرچه فعلا به نظر میرسد که احتمال حمله منتفی است، اما دونالد ترامپ و مشاوران ارشد او همچنان گزینهها را باز گذاشتند و ممکن است که تنها در حال زمان خریدن باشند.
به گفته دو مقام آمریکایی، گروه ضربت ناو هواپیمابر «یواساس آبراهام لینکلن» در راه خاورمیانه است و احتمالا حدود یک هفته دیگر به منطقه میرسد.
«مساله هزینه-فایده»
به گزارش «واشنگتنپست» آقای ترامپ در کاخ سفید با توصیههای متناقضی از جانب مشاورانش روبرو شد.
به گفته یک مقام آمریکایی و یک فرد نزدیک به کاخ سفید، جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا که مدتها نسبت به درگیر شدن در بحرانهای خارجی بدبین بود، از حمله به ایران حمایت میکرد. به گفته فرد نزدیک به کاخ سفید، آقای ونس استدلال میکرد که آقای ترامپ با هشدار به ایران درباره کشتار معترضان، خط قرمز تعیین کرده و باید آن را اجرا کند.
یک مقام سابق آمریکایی که در جریان تصمیمگیری قرار گرفت، گفت: جان رتکلیف، مدیر سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) شامگاه سهشنبه ویدیوهایی را از خشونت حکومت و پیکرهای بیجان معترضان ایرانی که مخفیانه بهدست آمده بودند، به آقای ترامپ نشان داد. چنین تصاویری در بحرانهای گذشته بر آقای ترامپ اثر گذاشته است. در سال ۲۰۱۷ تصاویر تکاندهنده حمله شیمیایی حکومت سوریه به مردم خود، آقای ترامپ را به صدور فرمان حملات موشکی واداشت.
بنابر این گزارش، سازمان سیا مامور جمعآوری اطلاعات درباره خشونتها در ایران بود. با این حال مشخص نیست که آیا آقای رتکلیف دیدگاه خود درباره حمله به ایران را به آقای ترامپ منتقل کرده است یا نه.
به گفته فرد نزدیک به کاخ سفید، دیگر مشاوران ترامپ از جمله استیو ویتکاف و سوزی وایلز، رئیس دفتر آقای ترامپ، خواهان احتیاط بودند. به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، آقای ویتکاف به طور ویژه نگرانیهای متحدان عرب در منطقه را مستقیما شنیده بود و میخواست از یک دور تازه خشونت پیدرپی جلوگیری کند. به گفته یک منبع آگاه دیگر، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا گفت که باید صبر کرد و اجازه داد تحریمهای اقتصادی علیه ایران اثر کند.
به گفته یک منبع آگاه، دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش و از مشاوران مورد اعتماد آقای ترامپ در تمام طول روز در کاخ سفید حضور داشت.
اگرچه وزارت دفاع و نهادهای اطلاعاتی آمریکا گزینههای مختلفی را برای حمله به ایران به آقای ترامپ ارائه کرده بودند، اما به گفته یک فرد نزدیک به دولت آمریکا، آقای ترامپ به این نتیجه رسید که این حمله سود کافی در پی ندارد و پیامد آن بیش از حد بزرگ خواهد بود.
این منبع گفت: «آیا این حمله به تغییر رژیم منجر میشد؟ پاسخ روشن است، نه. اثر منفی هر حملهای از هر فایده آن برای تنبیه رژیم بیشتر بود. در نهایت، مساله هزینه-فایده است.»
بنابر این گزارش، ایران متوجه شده بود که ایالات متحده در حال جابهجایی تجهیزات نظامی است و حمله قریبالوقوع به نظر میرسد، به همین دلیل با دولت آقای ترامپ تماس گرفت. به گفته این منبع، پیامک عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران به آقای ویتکاف «تاحدی تنشها را کم کرد.»
به گفته یک مقام آمریکایی، آقای ترامپ کمی پس از مطلع شدن از این پیام بود که در دفتر خود در کاخ سفید به خبرنگاران گفت، مطلع شده که ایران کشتار معترضان را متوقف کرده است.
آقای ترامپ روز جمعه گفت: «برای این که اعدامهای برنامهریزیشده را لغو کردند، احترام زیادی قائلم.»
پیام «از اقدام نظامی پرهیز کنید»
به گزارش «واشنگتنپست»، ایران تنها کشوری نبود که با نگرانی و فوریت با کاخ سفید ارتباط گرفت.
به گفته یک دیپلمات ارشد عرب و یک مقام کشورهای حوزه خلیج فارس، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، عمان و دیگر متحدان عرب از آقای ترامپ خواستند گزینههای دیپلماتیک را در قبال ایران در پیش گیرد.
این مقام کشورهای حوزه خلیج فارس گفت: «پیام به واشنگتن این است که از اقدام نظامی پرهیز کند. عربستان سعودی، قطر، عمان و مصر در این موضوع همنظر بودند که چنین حملهای پیامدهای امنیتی و اقتصادی برای کل منطقه خواهد داشت که در نهایت گریبانگیر آمریکا خواهند شد.»
به گفته یک دیپلمات سعودی و یک مقام آمریکایی، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی در گفتگوی تلفنی با آقای ترامپ این خواسته را مطرح کرد. محمد بن سلمان و دیگر رهبران عرب نگران اقدام تلافیجویانه ایران بودند.
به گفته چند مقام، ایران به کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس هشدار داده بود که واکنشاش به حمله احتمالی آمریکا مثل ماه ژوئن «حسابشده» نخواهد بود. در آن زمان، ایران پس از اعلام قصد خود، چندین موشک به سوی پایگاه هوایی «العدید» قطر پرتاب کرد. در آن موقع همچنین نگرانیهایی وجود داشت مبنی بر این که نیروهای نیابتی ایران، از جمله حزبالله حملات خود را آغاز کنند. چنین سناریوهایی در غیاب یک گروه ضربت ناو هواپیمابر آمریکایی در منطقه، ریسک جدیتری ایجاد میکرد.
از سوی دیگر، اسرائیل هم بدون پشتیبانی گسترده نیروی دریایی آمریکا آماده اقدام تلافیجویانه نبود. به گفته یک منبع نزدیک به کاخ سفید، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل روز چهارشنبه در تماس تلفنی با آقای ترامپ از او خواست حمله نکند، چون اسرائیل به طور کامل آماده دفاع از خود نبود. به گفته یک مقام آمریکایی، دو رهبر دو بار با هم صحبت کردند.
یک مقام آمریکایی گفت عامل کلیدی در آسیبپذیری اسرائیل، غیاب تجهیزات نظامی آمریکا بود. این در حالی است که اسرائیل در ۲۱ ماه گذشته در تبادل آتش با ایران، بیش از پیش به این تجهیزات تکیه کرده بود. به گفته این مقام، حمایت آمریکا از اسرائیل هزینه فزایندهای برای ذخایر موشکهای رهگیر واشنگتن داشت.
بنابر این گزارش، متحدان عرب آمریکا در تمام روز چهارشنبه از نتیجهبخش بودن تلاشهایشان مطمئن نبودند. با این حال، به گفته یک دیپلمات ارشد عرب، تردید دونالد ترامپ در حمله، به نفع آنها بود. رئیسجمهوری آمریکا مردد بود که آیا این حمله نتیجهای قاطع و قابل پیشبینی دارد یا نه. نگرانیهای دیگر او نیز پیامدهای احتمالی این اقدام برای منطقه و صدمه خوردن سابقه درخشان خودش در استفاده «سریع و تمیز» از قدرت نظامی آمریکا بود.
به گفته یک دیپلمات سعودی، دو مقام اروپایی و یک منبع آگاه، لابیگریهای دیپلماتیک، آقای ترامپ را به عقبنشینی از تصمیمش ترغیب کرد.
دستیاران مقامات ارشد آمریکایی روز چهارشنبه در پنتاگون خود را آماده کرده بودند که تا دیروقت در انتظار آغاز حملات آمریکا بمانند، با این حال حدود ساعت ۳:۳۰ بعد از ظهر به آنها گفته شد که میتوانند طبق روال عادی به خانه بروند.
به گفته یک منبع آگاه، آقای ونس در نهایت با تصمیم آقای ترامپ مبنی بر توقف موقت حملات موافقت کرد.
با این حال، به گفته مقامات آمریکایی، آقای ترامپ طی دو تا سه هفته آینده و تا استقرار تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه، فرصت دارد تا دستور حملات علیه ایران را صادر کند. استقرار این تجهیزات نگرانیهای دفاعی اسرائیل را نیز کاهش میدهند.
به گفته یک منبع آگاه، انتظار نمیرود که سطح تهدید به این زودیها کاهش یابد. او گفت که فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) موظف شده برای «یک ماه آینده» پشتیبانی سطح بالا را به صورت شبانهروزی و هفت روز در هفته برنامهریزی کند.