دونالد ترامپ از روز چهارشنبه ناگهان لحن خود را درباره رژیم ایران تغییر داد و ظاهرا از تصمیم پیشین برای حمله به ایران عقبنشینی کرد. او حتی روز جمعه از رهبر جمهوری اسلامی ایران به دلیل اعدام نکردن معترضان تشکر کرد. اما چه عاملی باعث این عقبنشینی شد؟ آیا ترامپ هنوز مایل به حمله به ایران است؟
دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا روز جمعه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «من عمیقا برای این موضوع که تمام اعدامهایی که قرار بود دیروز انجام شوند (بیش از ۸۰۰ مورد) توسط رهبری ایران لغو شدند، احترام قائلم. متشکرم.»
او همچنین روز چهارشنبه گفته بود «منابع موثق» به او اطلاع دادند که مقامات ایرانی کشتار معترضان را متوقف و اعدامها را لغو کردهاند. این در حالی است که او پیشتر هشدار داده بود اگر ایران دست به کشتار معترضان بزند و یا معترضان بازداشتشده را اعدام کند، ضربه سختی از سوی آمریکا متحمل میشود.
«انبیسی» روز چهارشنبه گزارش داد که دونالد ترامپ شامگاه سهشنبه در نشستی با تیم امنیت ملی خود گفته است که میخواهد هرگونه اقدام نظامی علیه ایران «سریع و قاطع» باشد و منجر به شعلهور شدن آتش درگیری گستردهتر در منطقه نشود.
زاخی هانگبی که تا همین اواخر مشاور امنیت ملی بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل بود، روز جمعه گفت: «دونالد ترامپ در عمل به وعده خود برای نجات مردم ایران مصمم بهنظر میرسد. اما پیش از صدور فرمان نبرد، قدرت جهانی به برنامهریزی دقیق و حداکثر تمرکز توانمندیهای پدافند هوایی، ارتباطات، اطلاعات، پزشکی، مهمات، لجستیک و فرماندهی و کنترل نیاز دارد.»
از سوی دیگر، به گزارش روزنامه بریتانیایی «تلگراف»، بهرغم جنگ ۱۲روزه، ایران همچنان آنقدر توان نظامی دارد که بتواند دشمنان منطقهای خود را به خطر بیندازد.
مقامات ارشد سپاه در هفتههای اخیر مدعی شدند که ذخیره موشکهای ایران از زمان جنگ ۱۲روزه افزایش یافته است.
توانایی نظامی ایران و نگرانی رهبران عرب
به گزارش تلگراف، از جمله نگرانکنندهترین موارد، ذخیره قابلتوجه موشکهای کوتاهبرد است که ایران با استفاده از آنها میتواند به مواضع و تجهیزات آمریکا در قطر، بحرین، امارات متحده عربی، کویت، عمان و عربستان سعودی ضربه بزند.
اگر ایران به گوشه رینگ رانده شود، ممکن است همانطور که پیشتر به «آرامکو» حمله کرد، از این موشکها علیه زیرساختهای انرژی در خلیج فارس استفاده کند.
بنابر برآوردها، ایران در حال حاضر حدود هزار و ۷۵۰ موشک کوتاهبرد از جمله فاتح ۱۱۰ و ۳۱۳ و ذوالفقار و قیام ۱ در زرادخانه خود دارد.
در مقابل، آمریکا چندین سامانه پدافند هوایی پاتریوت را در خاورمیانه دارد. اما این سامانهها برای تقابل در مرحله پایانی پرواز موشکها، یعنی زمانی که به هدف نزدیکاند، طراحی شدهاند.
بنابراین اینکه رهبران کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس از آقای ترامپ خواستهاند از حمله دست بکشد، جای تعجب ندارد.
متیو سویل، مدیر علوم نظامی «موسسه سلطنتی خدمات متحد» گفت: «آنها از این که ایران چند پله افول کند، ناراحت نمیشوند، اما ترجیح میدهند به جای این که خطر موج بزرگی از حملات تلافیجویانه را تحمل کنند، با ایران ضعیف کنار بیایند.»
این رهبران عرب هر کدام به نوبه خود برای موفقیت طرح صلح در غزه نقش حیاتی ایفا میکنند. این بدان معناست که آمریکا دستکم به نگرانیهای آنها در مسائل دیگر گوش میدهد.
دنی سیترینوویچ، پژوهشگر ارشد برنامه ایران و محور شیعی «موسسه مطالعات امنیت ملی» اسرائیل گفت: «اگرچه نمیتوان احتمال فریبکاری عامدانه را بهطور کامل رد کرد، نشانههای فزایندهای وجود دارد که این اقدام [جلوگیری از حمله آمریکا به ایران]، حرکتی هماهنگ و حسابشده از سوی رژیم ایران بوده که به صورت موازی با قطر، عمان، عربستان سعودی و ترکیه پیش رفتهاست.»
او افزود: «به نظر میرسد هدف این بوده که به دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا راهی برای پایین آمدن از نردبان تنشی بدهند که خود از آن بالا رفته بود.»
آقای سیترینووچ با اشاره به گفتگوی روز چهارشنبه عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران با «فاکسنیوز» گفت: «احتمالا گفتگوی آقای عراقچی با فاکسنیوز، شبکهای که رئیسجمهوری آمریکا از نزدیک دنبال میکند، همزمان با پیامهای دیپلماتیک از طریق میانجیان منطقهای، احتمالا مسیر خروج سیاسی که آقای ترامپ نیاز داشت، فراهم کرده است.»
او افزود: «در نتیجه، شرایط دستکم برای به تعویق انداختن حمله فراهم شده است، حتی اگر گزینههای نظامی بهطور کامل از روی میز برداشته نشده باشند.»
نگرانی اسرائیل
به گزارش اکسیوس به نقل از دو منبع آگاه، دونالد ترامپ شامگاه پنجشنبه در تماس تلفنی با بنیامین نتانیاهو درباره وضعیت ایران گفتگو کرد. این دومین تماس این دو در دو روز اخیر است.
بنابر این گزارش، آقای نتانیاهو در نخستین تماس در روز چهارشنبه از آقای ترامپ خواست که اقدام نظامی علیه ایران را فعلا به تعویق بیندازد تا اسرائیل فرصت بیشتری برای آمادگی دربرابر واکنش احتمالی ایران داشته باشد.
بنابر این گزارش، این امر دستکم یکی از دلایلی بود که آقای ترامپ صدور دستور آغاز حملات به ایران را به تعویق انداخت.
دونالد ترامپ روز جمعه در پاسخ به پرسشی مبنی بر این که آیا نگرانیهای اسرائيل و کشورهای عرب حوزه خلیج فارس او را برای تعویق حمله قانع کرده است، گفت: «هیچکس من را قانع نکرد. خودم خودم را قانع کردم.»
رئیسجمهوری آمریکا افزود این که رژیم ایران اعدام معترضان را «لغو» کرد، تاثیر زیادی بر تصمیم او گذاشته است.
به گفته مقامات آمریکایی، اگر ایران کشتار معترضان را از سر بگیرد، گزینه نظامی همچنان روی میز خواهد بود. با این حال، مقامات اسرائیلی معتقدند با وجود تاخیر به وجود آمده، حملات نظامی آمریکا ممکن است در روزهای آینده انجام شود.
به گزارش تلگراف، گمان میرود که ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه تنها نیمی از موشکهای بالستیک میانبرد خود را استفاده کرده و اکنون دستکم حدود هزار و ۵۰۰ موشک در زرادخانه خود دارد.
در همین حال، گفته میشود که موشکهای رهگیری که در جریان این جنگ از سوی اسرائیل پرتاب شد معادل ظرفیت تولید دو سال آنها بود و به نظر میرسد اگر جنگ ادامه مییافت، درصد بیشتری از موشکهای ایرانی از پدافند هوایی اسرائیل عبور میکرد.
همچنین، با توجه به نگرانیهای خاص در مورد ذخایر موشکهای رهگیر ضد بالستیک «پیکان» (Arrow)، برخی از مقامات امنیتی اسرائیل بر این باورند که اکنون زمان ایدهآلی برای دور دیگری از درگیریها نیست.
کرملین روز پنجشنبه اعلام کرد که ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه در دو تماس جداگانه با بنیامین نتانیاهو و مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران پیشنهاد میانجیگری برای کاهش تنشها را مطرح کرده است.
آقای نتانیاهو، دیوید بارنئا، رئیس موساد را برای رایزنی درباره ایران به آمریکا فرستاد و انتظار میرود که او روز جمعه در میامی با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آقای ترامپ دیدار کند.
آقای ویتکاف شامگاه پنجشنبه در نشست «شورای اسرائیلی آمریکایی» در میامی گفت که امیدوار است دستیابی به راهحل دیپلماتیک با ایران امکانپذیر باشد.
او تاکید کرد که هر توافقی باید شامل رسیدگی به موضوع غنیسازی اورانیوم ایران، کاهش ذخایر موشکهای بالستیک، خروج ذخیره دوهزار کیلوگرمی اورانیوم غنیشده از کشور و توقف حمایت تهران از نیروهای نیابتی در منطقه باشد.
آرایش نظامی آمریکا
به گفته یک مقام آمریکایی، در حال حاضر سه ناوشکن و سه شناور رزمی کرانهای آمریکا در خاورمیانه مستقر هستند.
به گزارش تلگراف، بر خلاف اکثر مواقع، هیچ گروه رزمی ناوهواپیمابر آمریکایی در حال حاضر در منطقه مستقر نیست. این در حالی است که ناو هواپیمابر «جرج واشنگتن» در ژاپن و ناو هواپیمابر «آبراهام لینکولن» در دریای چین جنوبی مستقر است. ناو هواپیمابر «جرالد فورد» هم که ستون فقرات عملیات بازداشت نیکلاس مادورو، رئیسجمهوری ونزوئلا بود، اکنون در نزدیکی این کشور قرار دارد.
بنابر گزارشها، ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» روز جمعه ناگهان مسیر خود را تغییر داد و از منطقه «هند-اقیانوس آرام» به سوی غرب و احتمالا خاورمیانه حرکت کرد.
آقای سویل گفت: «ناو هواپیمابری که اکنون در سواحل ونزوئلا مستقر است، احتمالا باید در خاورمیانه باشد. زمانی تعهدی به آنچه حوزه سنتکام خوانده میشود وجود داشت مبنی بر این که یک ناو هواپیمابر باید در منطقه مستقر باشد، اما ظاهرا این امر تغییر کرده است.»
به گزارش تلگراف، شمار کمی از هواپیماهای جنگی آمریکا در منطقه مستقر هستند و بخش اصلی ناوگان اف-۲۲ و اف-۳۵ ایالات متحده در مناطق دیگر توزیع شدهاند.
در نتیجه گزینههای تهاجمی واشنگتن بهشدت محدود شده است.
بنابر این گزارش، آمریکا با تجهیزات فعلی، احتمالا میتواند حملات محدود و عمدتا نمادین را با موشکهای تاماهاوک از ناوشکنهای خود (و احتمالا یک زیردریایی) انجام دهد با همراهی چند جنگنده که بتوانند به سرعت به خاورمیانه منتقل شوند، انجام دهد. اما برای عملیات بزرگتر، و قطعا برای کارزاری که بتوان آن را چندین روز ادامه داد، آمریکا به یک ناو هواپیمابر نیاز خواهد داشت.
حتی اگر دهها جنگنده به پایگاههای «العدید» در قطر یا «الظفره» در امارات منتقل شوند، برنامهریزان پنتاگون میدانند اینها دقیقا همان کشورهایی هستند که از آقای ترامپ خواستهاند در قبال ایران خویشتندار باشد.
بنابر این گزارش، فرماندهان نظامی تنها با وجود ناوهای هواپیمابر در منطقه میتوانند در قبال عملیات مختلف انعطاف و تداوم مورد نیاز را داشته باشند.
آقای ساویل گفت: «واقعیت این است که آمریکاییها در منطقه حتی نزدیک به سطح نیرویی که پیشتر داشتند و برای یک ضربه تعیینکننده لازم بود، حضور ندارند.»
حتی اجرای کامل و دقیق عملیات نسبتا محدود، برای مثل تلاش برای حذف علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی به مجموعه بزرگی از توانمندیها نیاز دارد.
با این که تصور میشود توان راداری پدافند هوایی ایران پس از حملات اسرائیل در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ همچنان در وضعیت نامطلوبی باشد، ایالات متحده برای انجام هر حملهای که پای خلبانان آمریکایی در میان باشد، باید تمام توان خود را برای از بین بردن سامانههای باقیمانده پدافند هوایی ایران به کار گیرد و چنین امری به تجهیزات بیشتری نیاز دارد.
به هر حال، اسیر شدن یک خلبان آمریکایی میتواند برای آقای ترامپ که به پیروزیهای سریع و قاطع چون عملیات بازداشت آقای مادورو تمایل دارد، به مثابه کابوس باشد.