ایالات متحده بامداد شنبه در یک حمله نظامی برقآسا، نیکلاس مادورو، رئیس جمهوری ونزوئلا و همسرش سیلیا فلورس را دستگیر و از کشور خارج کرد. مقامات آمریکایی میگویند این زوج قرار است به اتهامات نارکو-تروریسم در دادگاههای ایالات متحده محاکمه شوند.
اکنون دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا میگوید که ایالات متحده تا زمان انتقال قدرت، ونزوئلا را «اداره خواهد کرد»؛ اما هنوز مشخص نیست که این گفته در عمل چگونه محقق میشود و در این کشور آمریکای جنوبی به چه معنا است.
عملیات شبانه ارتش آمریکا، ونزوئلا را در بهت فرو برد؛ وضعیت رهبری کشور نامشخص است و جزئیات تلفات و تأثیر آن بر ارتش هنوز کاملاً آشکار نشده است.
این در حالیست که هنوز بسیاری از ابعاد و پیامدهای برکناری مادورو توسط آمریکا در سطح کشور و منطقه ناشناخته باقی مانده است.
حمله شبانه در پی افزایش فشارها
بامداد شنبه صدای انفجارها در کاراکاس، پایتخت ونزوئلا طنینانداز شد و هواپیماهایی با ارتفاع کم بر فراز شهر به پرواز درآمدند.
در حملهای که کمتر از ۳۰ دقیقه به طول انجامید، صدای دستکم هفت انفجار شنیده شد. به نظر میرسد اهداف حمله در کل شامل زیرساختهای نظامی بوده است.
نائوم فرناندز، از رهبران حزب حاکم ونزوئلا میگوید که مادورو و فلورس هنگام دستگیری در منزل خود بودند که درون پایگاه نظامی «فورت تیونا» در حومه کاراکاس قرار داشت.
مقامات ونزوئلا از کشته شدن افرادی در این جریان این حمله خبر دادند، اما ابعاد دقیق تلفات هنوز به صورت دقیق مشخص نشده است.
این حمله پس از ماهها فشار فزاینده دولت ترامپ صورت گرفت. واشنگتن پیشتر نیروی دریایی را در آبهای آمریکای جنوبی تقویت کرده و از اوایل سپتامبر حملات مرگباری را علیه قایقهای مظنون به قاچاق مواد مخدر در شرق اقیانوس آرام و کارائیب ترتیب داده بود.
اواخر ماه گذشته نیز سیا هدایت عملیات پهپادی به منطقهای در خاک ونزوئلا که ادعا میشود محل پهلوگیری کارتلهای مواد مخدر بوده را برعهده داشت.
آمریکا چگونه ونزوئلا را اداره خواهد کرد؟
ترامپ در کنفرانس خبری روز شنبه گفت که کشورش ونزوئلا را اداره خواهد کرد. او به مقامات ایستاده در پشت سر خود، از جمله مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، پیت هگست، وزیر دفاع و دَن کِین، رئیس ستاد مشترک ارتش اشاره کرد و گفت آنها کسانی هستند که «برای مدتی» نظارت بر این کار را برعهده خواهند داد.
ترامپ مدعی شد که آمریکا هماکنون در ونزوئلا حضور دارد، اگرچه در سراسر پایتخت ونزوئلا هیچ نشانهای مبنی بر کنترل دولت یا نیروهای نظامی توسط آمریکا دیده نمیشود.
ترامپ همچنین ادعا کرد که دلسی رودریگز، معاون رئیسجمهوری ونزوئلا، اندکی پیشتر از سخنان او با خبرنگاران، به عنوان رئیسجمهور سوگند یاد کرده و افزود که او با روبیو در حال مذاکره است.
ترامپ گفت: «او اساساً مایل است هر کاری که ما برای بازگرداندن عظمت به ونزوئلا ضروری میدانیم، انجام دهد.»
این در حالیست که رودریگز در سخنرانی تلویزیونی خود پس از کنفرانس خبری ترامپ، هیچ اشارهای به گفتگو با روبیو یا ادای سوگند نکرد.
در عوض، او خواستار آزادی مادورو توسط آمریکا شد و او را رهبر قانونی کشور خواند. رودریگز ضمن تلاش برای آرام کردن هواداران حزب حاکم، راه را برای گفتگو با آمریکا باز گذاشت.
او گفت: «ما در اینجا دولتی با مواضع روشن داریم و من تکرار میکنم و باز هم تکرار میکنم... ما مایلیم روابط محترمانه داشته باشیم. این تنها نوع رابطهای است که ما پس از حمله (به ونزوئلا) خواهیم پذیرفت.»
ساعتی پس از حمله، افراد مسلح و اعضای یونیفرمپوش از شبه نظامیان مردمی، در محلهای از کاراکاس که پایگاه سنتی حزب حاکم محسوب میشود، به خیابانها ریختند. اما خیابانها در سایر مناطق شهر، ساعتها پس از حمله خالی بود. برق بخشهایی از شهر همچنان قطع بود، اما خودروها آزادانه تردد میکردند.
ترامپ جزئیاتی درباره معنای رهبری آمریکا در ونزوئلا ارائه نداد و مشخص نکرد که آیا این امر شامل دخالت نظامی بیشتر خواهد بود یا خیر.
وزارت خارجه آمریکا به سؤالاتی درباره چگونگی اداره ونزوئلا، اختیارات مورد استفاده یا حضور پرسنل آمریکایی، چه غیرنظامی و یا نظامی در کاراکاس یا دیگر مناطق پاسخی نداد.
آینده زیرساختهای نفتی ونزوئلا
ترامپ در طول کنفرانس خبری بارها به زیرساختهای نفتی این کشور اشاره کرد. او گفت نقش قابل توجهی برای آمریکا در صنعت نفت ونزوئلا قائل است و تصریح کرد که شرکتهای نفتی آمریکایی وارد عمل شده و زیرساختهای آسیبدیده را تعمیر خواهند کرد.
ترامپ همچنین گفت که آمریکا از درآمدهای حاصل از فروش نفت برای تأمین هزینههای اداره کشور استفاده خواهد کرد. او گفت: «ما هزینه تمام مخارجی را که میکنیم، پس خواهیم گرفت.»
اتهامات آمریکا علیه مادورو
بر اساس کیفرخواستی که روز شنبه خبر صدور آن از سوی رئیس جمهوری آمریکا علنی شد، مادورو به همراه همسرش، پسرش و سه نفر دیگر متهم شدهاند.
توطئه برای تروریسم مواد مخدر، توطئه برای واردات کوکائین، در اختیار داشتن سلاح خودکار و ادوات تخریبی، و توطئه برای در اختیار داشتن این سلاحها، اتهامهای مطرح علیه مادورو عنوان شده است.
مقامات ادعا میکنند باندهای تبهکار قدرتمند و خشن قاچاق مواد مخدر، مانند کارتل سینالوآ و باند «تِرِن دِ آراگوآ»، مستقیماً با دولت ونزوئلا همکاری کرده و در ازای دریافت کمک و اقدامات حفاظتی، سود حاصله را به مقامات عالیرتبه پرداخت میکردند.
هنوز مشخص نیست که مادورو و همسرش چه زمانی برای اولین بار در دادگاه نیویورک حاضر خواهند شد یا پس از ورود به آمریکا در کجا بازداشت میشوند.
عملیات آمریکا چگونه اجرا شد؟
ترامپ صبح شنبه در مصاحبهای با برنامه «فاکس اند فرندز» جزئیاتی از عملیات را ارائه کرد اما کمی بعد به همراه ژنرال کین در کنفرانس خبری توضیحات بیشتری در این خصوص ارائه داد.
ترامپ گفت چند تن از نیروهای آمریکایی در عملیات زخمی شدند اما طبق اطلاعاتی که در اختیار دارد هیچ یک از نیروهای نظامی کشورش کشته نشده است.
او گفت مادورو در کاخ ریاستجمهوری که شبیه یک «دژ» بود، تحت «تدابیر شدید امنیتی» قرار داشت و سعی کرد خود را به اتاق امن برساند، اما نتوانست بهموقع به آنجا برسد.
ترامپ گفت نیروهای آمریکایی پیش از این، عملیات را روی ماکت ساختمان تمرین کرده بودند و آمریکا «تقریباً تمام چراغهای کاراکاس» را خاموش کرد، هرچند توضیحی نداد که چگونه این کار را انجام دادهاند.
کین گفت که این مأموریت ماهها «با وسواس برنامهریزی شده بود» و بر کار جامعه اطلاعاتی آمریکا برای یافتن مادورو و جزئیاتی نظیر نحوه جابجایی، زندگی، غذا خوردن و نوع پوشش او متکی بود.
کین گفت در این مأموریت بیش از ۱۵۰ هواپیما از سراسر نیمکره غربی به پرواز درآمدند. او افزود هلیکوپترها هنگام نزدیک شدن به «منطقه هدف» زیر آتش قرار گرفتند و با «قدرت تمامعیار» پاسخ دادند.
پرسشهایی درباره قانونی بودن عملیات
ایالات متحده صلاحیت دیوان کیفری بینالمللی را به رسمیت نمیشناسد و پیامدهای حقوقی این حمله بر اساس قوانین داخلی آمریکا نیز بلافاصله مشخص نبود.
دولت ترامپ اصرار دارد که مادورو رهبر قانونی ونزوئلا نیست و مدعی است که او عملاً ونزوئلا را به یک تشکیلات تبهکاری در خدمت قاچاقچیان مواد مخدر و گروههای تروریستی تبدیل کرده است.
مایک لی، سناتور آمریکایی از ایالت یوتا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که این اقدام «احتمالاً در چارچوب اختیارات ذاتی رئیسجمهور طبق اصل دوم قانون اساسی برای حفاظت از پرسنل آمریکایی در برابر حمله واقعی یا قریبالوقوع قرار میگیرد.»
این در حالیست که برخی دموکراتها انتقادات تندتری نسبت به اقدام یکجانبه دولت در این خصوص مطرح کردند.
تیم کین، سناتور دموکرات ویرجینیا در بیانیهای تاکید کرد: «حمله نظامی بدون مجوز رئیسجمهور ترامپ به ونزوئلا برای دستگیری مادورو، هرچقدر هم که او وحشتناک باشد، بازگشتی تهوعآور به روزگاری است که ایالات متحده مدعی حق سلطه بر امور سیاسی داخلی تمام کشورهای نیمکره غربی بود.»
جایگاه ماچادو، رهبر اپوزیسیون در برنامههای ترامپ
ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا و برنده جایزه صلح نوبل قصد داشت در انتخابات ریاستجمهوری ۲۰۲۴ به منظور پیروزی برابر مادورو نامزد شود، اما دولت او را از شرکت در انتخابات منع کرد. خانم ماچادو پس از آن برای در امان ماندن از سرکوب و دستگیری، مخفی شد و نزدیک به یک سال از او خبری نبود.
ترامپ روز شنبه گفت که با ماچادو در تماس نبوده و اظهار داشت که رهبری ونزوئلا برای او «بسیار دشوار» خواهد بود.
رئیس جمهوری آمریکا تصریح کرد: «او حمایت یا احترام داخلی لازم را در کشور ندارد. زن بسیار خوبی است، اما آن احترام را ندارد.»