در رویداد تاشکند کاربردهای صنعتی و استارتاپهای بینالمللی نشانههای شکلگیری اکوسیستم گستردهتر فناوری را نشان میدهند اما دسترسی مقرونبهصرفه به توان رایانشی هنوز برای شرکتهای محلی محدودیت است.
ازبکستان اعلام کرده است تعهدات سرمایهگذاری برای ایجاد مراکز داده جدید اکنون از ۶ میلیارد دلار (۵.۳ میلیارد یورو) فراتر رفته است، زیرا این کشور میکوشد توان محاسباتی لازم برای توسعه هوش مصنوعی در داخل را فراهم کند و به جای تکیه اصلی بر زیرساختهای خارجی، بیشتر بر ظرفیت داخلی اتکا کند.
آگهی
آگهی
بخشی از این ظرفیت از هماکنون فعال است. تابستان امسال یک خوشه محاسباتی دولتی جدید با استفاده از فناوری انویدیا برای اجرای پروژههای هوش مصنوعی راهاندازی شد و در کنار آن طرحهای تجاری بسیار بزرگتر برای ایجاد مراکز داده در حال توسعه است.
این گسترش همچنین سرمایهگذاری بینالمللی را به بخش فناوری آسیای مرکزی جذب میکند. این موضوع از محورهای اصلی «هفته فناوری اطلاعات و ارتباطات ازبکستان ۲۰۲۶» در تاشکند است؛ رویدادی سالانه که شرکتهای فناوری، سرمایهگذاران، استارتاپها و سیاستگذاران از ازبکستان و دیگر کشورها را گرد هم میآورد.
ساخت توان محاسباتی پشت هوش مصنوعی
راهاندازی و توسعه سامانههای هوش مصنوعی به توان محاسباتی بسیار بالا نیاز دارد که معمولا توسط خوشههایی از پردازندههای تخصصی موسوم به GPU تامین میشود.
وزارت فناوریهای دیجیتال ازبکستان اعلام کرده است خوشه دولتی جدید مبتنی بر انویدیا در همان ماه نخست فعالیت به سطح استفاده ۹۰ درصدی رسیده است؛ نشانهای از تقاضای بالای ظرفیت محاسباتی.
شرزود شرماتوف، وزیر فناوریهای دیجیتال، به یورونیوز گفت: «ما مرکز داده دولتی را داریم که نیازهای دولت را تامین میکند و تراشههای انویدیا را برای همین نیازها نصب کردهایم و اکنون در حال تدارک مرحله بعدی خرید تجهیزات هستیم.»
طرحهای بخش خصوصی بسیار بزرگترند.
شرکت سعودی DataVolt در تاشکند یک مرکز داده ۱۲ مگاواتی در دست ساخت دارد که برای پشتیبانی از هوش مصنوعی و دیگر خدمات با نیاز محاسباتی بالا طراحی شده است. انتظار میرود مرحله نخست این مرکز تا پایان سال ۲۰۲۶ عملیاتی شود.
برای این پروژه تا ۱۵۰ میلیون دلار (۱۳۱.۴ میلیون یورو) تامین مالی از سوی گروهی بینالمللی شامل بانک اروپایی بازسازی و توسعه، شرکت آلمانی DEG، پروپارکوی فرانسه و صندوق اوپک برای توسعه بینالمللی فراهم شده است.
شرماتوف گفت: «این ۱۲ مگاوات تا پایان امسال آماده خواهد شد.» او افزود برای این پروژه در نهایت ظرفیت ۳۰۰ مگاواتی برنامهریزی شده است و مراحل بعدی آن به دیگر مناطق کشور گسترش مییابد.
پروژه بزرگ دیگری برای ایجاد مرکز داده در منطقه قرهقالپاقستان در غرب ازبکستان توسط شرکت شانگهای LinkWise Data Intelligence در دست توسعه است.
شرماتوف گفت تعهدات سرمایهگذاری برای توسعه مراکز داده در سراسر کشور اکنون در مجموع از ۶ میلیارد دلار (۵.۳ میلیارد یورو) فراتر رفته است.
از زیرساخت تا کاربردهای عملی
دولت اعلام کرده است بیش از ۱۰۰ پروژه هوش مصنوعی در چارچوب راهبرد ملی این کشور در حال توسعه است.
بخشی از این طرحها بر خدمات عمومی متمرکز است. سرواربک عبداللهیف، مدیر اداره هوش مصنوعی در وزارت فناوریهای دیجیتال، گفت یک پلتفرم به مردم امکان میدهد از طریق یک رابط گفتوگویی، اطلاعات دولتی از جمله سوابق مالیاتی خود را درخواست کنند.
به گفته او سامانه دیگری طراحی شده است تا به کارکنان بخش عمومی کمک کند اسناد را تحلیل کنند، محتوای آنها را خلاصه کنند و پاسخهای مناسب را آماده سازند.
هوش مصنوعی همچنین وارد پروژههای صنعتی شده است.
وزارت فناوریهای دیجیتال با شرکتهای معدنی و متالورژی روی سامانههای پهپادی و رباتیک کار میکند که میتوانند مناطق معدنی را اسکن کنند.
عبداللهیف گفت: «ما با شرکتهای متالورژی نوایی و الملیک همکاری میکنیم و همراه با آنها در حال توسعه فناوری پهپاد و فناوریهای رباتیک در حوزه معدن هستیم.»
به گفته وزارتخانه، بیش از ۲۰ آزمایشگاه هوش مصنوعی نیز قرار است تا پایان سال در دانشگاهها راهاندازی شود.
پروژه دیگری به چالشی میپردازد که برای کشورهایی با زبانهای کمتر نمایان در سامانههای جهانی هوش مصنوعی ویژه است. دولت در حال توسعه یک پیکره زبانی ازبکی است؛ مجموعهای بزرگ و ساختارمند از متون که توسعهدهندگان میتوانند از آن برای بهبود توان مدلهای زبانی بزرگ در درک و تولید زبان ازبکی استفاده کنند.
هزینه دسترسی به هوش مصنوعی
ساخت مراکز داده به خودی خود به معنای آن نیست که شرکتهای محلی میتوانند از توان محاسباتی فراهمشده در آنها با هزینه قابل تحمل استفاده کنند.
این موضوع بهویژه برای استارتاپها و شرکتهای کوچک فناوری اهمیت دارد، زیرا آنها غالبا توان تامین مالی زیرساخت اختصاصی خود را ندارند.
شامیل ابراگیموف، مدیر تحقیقات در مرکز کو شارپر MIT برای رفاه و کارآفرینی، گفت: «ما پیشرفت بسیار چشمگیری در زمینه توسعه زیرساخت، سرمایه انسانی و پذیرش هوش مصنوعی، عمدتا توسط استارتاپها و بخش خصوصی، مشاهده میکنیم.»
با این حال ابراگیموف گفت توان محاسباتی برای بسیاری از استارتاپهای ازبکستان همچنان گران است و برخی از آنها هنوز به ارائهدهندگان بینالمللی خدمات ابری متکی هستند.
ریچارد استیرلینگ، مدیرعامل شرکت آکسفورد اینسایتس، گفت فعالیت استارتاپها نشانه دیگری است از اینکه هوش مصنوعی تا چه حد فراتر از راهبردهای دولتی پیش رفته است.
استیرلینگ گفت: «اگر به دنبال شواهدی هستید که نشان دهد ازبکستان در حال ایجاد ظرفیت واقعی هوش مصنوعی است، فراتر از راهبردها، اسناد و مقررات را نگاه کنید.»
به گفته او، ۱۸۰ استارتاپ که از هوش مصنوعی استفاده میکنند هماکنون به ۸۰ کشور صادرات دارند.
ابراگیموف گفت اما در مورد شرکتهای بزرگ جاافتاده، پذیرش هوش مصنوعی آهستهتر بوده است. او افزود ظرفیت محاسباتی موجود در داخل ازبکستان هنوز برای پاسخگویی به نیازها با قیمتی که برای بسیاری از شرکتهای محلی و استارتاپها قابل پرداخت باشد کافی نیست.