در رویداد تاشکند، کاربردهای صنعتی و استارت‌آپ‌های بین‌المللی شکل‌گیری زیست‌بوم فناوری را نشان می‌دهد، اما دسترسی ارزان به توان محاسباتی برای شرکت‌های محلی محدود است.
ازبکستان می‌گوید تعهدهای سرمایه‌گذاری برای مراکز داده جدید اکنون از ۶ میلیارد دلار (۵٫۳ میلیارد یورو) فراتر رفته است، زیرا این کشور تلاش می‌کند توان محاسباتی لازم برای توسعه هوش مصنوعی را در داخل ایجاد کند تا به جای اتکا عمدتا بر زیرساخت‌های خارج از کشور، بر ظرفیت بومی تکیه کند.
آگهی
آگهی
بخشی از این ظرفیت از هم‌اکنون فعال شده است. یک خوشه محاسباتی دولتی جدید که از فناوری انویدیا استفاده می‌کند، تابستان امسال برای اجرای پروژه‌های هوش مصنوعی راه‌اندازی شده است، در حالی که طرح‌های تجاری بسیار بزرگ‌تری برای ساخت مراکز داده اکنون در دست توسعه است.
این گسترش همچنین سرمایه‌های بین‌المللی را به بخش فناوری آسیای مرکزی جذب کرده است. این موضوع یکی از محورهای اصلی رویداد ICT Week Uzbekistan 2026 در تاشکند است، رویدادی سالانه که شرکت‌های فناوری، سرمایه‌گذاران، استارت‌آپ‌ها و سیاست‌گذاران ازبکستانی و خارجی را گرد هم می‌آورد.
ساخت توان محاسباتی مورد نیاز هوش مصنوعی
راه‌اندازی و توسعه سامانه‌های هوش مصنوعی به توان محاسباتی بسیار زیادی نیاز دارد؛ توانی که معمولا توسط خوشه‌هایی از پردازنده‌های تخصصی موسوم به GPU تامین می‌شود.
وزارت فناوری‌های دیجیتال ازبکستان می‌گوید خوشه دولتی جدید مبتنی بر انویدیا در همان ماه نخست به سطح استفاده ۹۰ درصدی رسیده است؛ نشانه‌ای از میزان تقاضا برای ظرفیت محاسباتی.
وزیر فناوری‌های دیجیتال، شرزاد شرماتوف، به یورونیوز گفت: "ما مرکز داده دولتی داریم که نیازهای دولت را پوشش می‌دهد و تراشه‌های انویدیا را برای نیازهای دولتی نصب کرده‌ایم. و اکنون در حال تامین مرحله بعدی هستیم."
طرح‌های بخش خصوصی بسیار بزرگ‌تر هستند.
شرکت DataVolt که مقر آن در عربستان سعودی است، در تاشکند در حال توسعه یک مرکز داده ۱۲ مگاواتی است که برای پشتیبانی از هوش مصنوعی و دیگر خدمات پرمصرف محاسباتی طراحی شده است. انتظار می‌رود فاز نخست این پروژه تا پایان سال ۲۰۲۶ عملیاتی شود.
این پروژه توانسته است تا ۱۵۰ میلیون دلار (۱۳۱٫۴ میلیون یورو) تامین مالی از یک گروه بین‌المللی شامل بانک اروپایی بازسازی و توسعه، نهاد آلمانی DEG، نهاد فرانسوی Proparco و صندوق اوپک برای توسعه بین‌المللی جذب کند.
شرماتوف گفت: "این ۱۲ مگاوات تا پایان امسال آماده خواهد شد." او افزود که در نهایت برای این پروژه ظرفیت ۳۰۰ مگاواتی برنامه‌ریزی شده است و مراحل بعدی آن به مناطق دیگر کشور گسترش خواهد یافت.
یک طرح بزرگ دیگر برای ساخت مرکز داده نیز در قره‌قلپاقستان در غرب ازبکستان توسط شرکت Shanghai LinkWise Data Intelligence در دست اجرا است.
شرماتوف گفت تعهدهای سرمایه‌گذاری برای توسعه مراکز داده در سراسر کشور اکنون به بیش از ۶ میلیارد دلار (۵٫۳ میلیارد یورو) رسیده است.
از زیرساخت تا کاربردهای عملی
دولت می‌گوید بیش از ۱۰۰ پروژه هوش مصنوعی در چارچوب راهبرد ملی این کشور در حال توسعه است.
برخی از این پروژه‌ها بر خدمات عمومی تمرکز دارند. سروربک عبدلی‌اف، مدیر اداره هوش مصنوعی در وزارت فناوری‌های دیجیتال، گفت یک پلتفرم به مردم امکان می‌دهد از طریق یک رابط مکالمه‌ای، اطلاعات دولتی از جمله سوابق مالیاتی خود را درخواست کنند.
سامانه دیگری برای کمک به کارکنان بخش عمومی طراحی شده است تا بتوانند اسناد را تحلیل کنند، محتوای آنها را خلاصه کنند و پاسخ‌ها را آماده کنند.
هوش مصنوعی همچنین وارد پروژه‌های صنعتی شده است.
وزارتخانه با شرکت‌های معدنی و متالورژی روی سامانه‌های پهپادی و رباتیک کار می‌کند که می‌توانند مناطق استخراج معدن را اسکن کنند.
عبدلی‌اف گفت: "ما با شرکت‌های متالورژی نوایی و علمالیق همکاری می‌کنیم. همراه با آنها در حال توسعه فناوری پهپاد و فناوری‌های رباتیک در حوزه معدن هستیم."
به گفته وزارتخانه، همچنین برنامه‌ریزی شده است بیش از ۲۰ آزمایشگاه هوش مصنوعی تا پایان سال در دانشگاه‌ها ایجاد شود.
طرح دیگری به چالشی می‌پردازد که مخصوص کشورهایی است که زبان‌های آنها در سامانه‌های جهانی هوش مصنوعی کمتر نمایندگی شده است. دولت در حال ایجاد یک پیکره زبانی ازبکی است؛ مجموعه بزرگی از متون ساختارمند که توسعه‌دهندگان می‌توانند از آن برای بهبود توان مدل‌های زبانی بزرگ در درک و تولید زبان ازبکی استفاده کنند.
هزینه دسترسی به هوش مصنوعی
ساخت مراکز داده الزاما به این معنا نیست که شرکت‌های محلی توان مالی استفاده از توان محاسباتی فراهم‌شده را دارند.
این مسئله به ویژه برای استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های کوچک‌تر فناوری اهمیت دارد، چون آنها غالبا نمی‌توانند زیرساخت خود را تامین مالی کنند.
شمیل ابراگیموف، مدیر تحقیقات در مرکز MIT Kuo Sharper for Prosperity and Entrepreneurship، گفت: "ما پیشرفت بسیار چشمگیری در توسعه زیرساخت، توسعه سرمایه انسانی و پذیرش هوش مصنوعی می‌بینیم، عمدتا توسط استارت‌آپ‌ها و بخش خصوصی."
با این حال، ابراگیموف گفت توان محاسباتی برای بسیاری از استارت‌آپ‌ها در ازبکستان همچنان گران است و برخی از آنها هنوز به ارائه‌دهندگان بین‌المللی خدمات ابری متکی هستند.
ریچارد استیرلینگ، مدیرعامل شرکت Oxford Insights، گفت فعالیت استارت‌آپی نشانه دیگری است از این که هوش مصنوعی تا چه حد فراتر از راهبردهای دولتی پیش می‌رود.
او گفت: "اگر به دنبال شواهدی هستید که نشان دهد ازبکستان در حال ایجاد ظرفیت واقعی هوش مصنوعی است، فراتر از راهبردها، اسناد و مقررات نگاه کنید."
به گفته استیرلینگ، ۱۸۰ استارت‌آپ که از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، هم‌اکنون به ۸۰ کشور صادرات دارند.
با این حال، به گفته ابراگیموف، روند پذیرش هوش مصنوعی در شرکت‌های بزرگ و جاافتاده کندتر بوده است. او گفت ظرفیت محاسباتی موجود در داخل ازبکستان هنوز برای پاسخگویی به تقاضا در سطح قیمتی که بسیاری از شرکت‌های محلی و استارت‌آپ‌ها توان پرداخت آن را داشته باشند، کافی نیست.