نیکول پاشینیان گفت ایروان تصمیم گرفته در آینده نزدیک رسما برای عضویت در اتحادیه اروپا درخواست دهد و همهپرسی ملی برگزار کند؛ اقدامی که نفوذ منطقهای روسیه را به چالش میکشد و صحنه را برای چرخشی تاریخی در موازنه قدرت آماده میکند.
نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، روز دوشنبه به نمایندگان پارلمان این کشور اعلام کرد که ارمنستان روند آمادهسازی برای ارائه درخواست عضویت در اتحادیه اروپا را آغاز خواهد کرد؛ اقدامی که یک چرخش تاریخی در معادلات ژئوپلیتیک برای کشوری است که پیشتر در مدار نفوذ روسیه قرار داشت و برای کل منطقه قفقاز جنوبی نیز نقطه عطفی محسوب میشود.
آگهی
آگهی
در سخنرانی خود در برابر پارلمان و ملت، پاشینیان گفت ارمنستان تنها پس از ارائه رسمی درخواست پیوستن به اتحادیه اروپا، از طریق همهپرسی درباره آینده خود تصمیم خواهد گرفت؛ اقدامی که به گفته او «در آینده نزدیک» انجام میشود.
نخستوزیر ارمنستان در مجموعهای از اقدامات حسابشده سیاسی اعلام کرد دولتش ابتدا منتظر پاسخ بروکسل به درخواست عضویت خواهد ماند، سپس نقشهراه مذاکرات الحاق به اتحادیه اروپا را بررسی میکند و تنها پس از آن موضوع عضویت در اتحادیه را به همهپرسی ملی میگذارد.
ارمنستان که در حال حاضر عضو سازمان پیمان امنیت جمعی به رهبری روسیه است، چند ماه پیش از سوی اعضای این ائتلاف در برابر اولتیماتومی قرار گرفت تا میان ادامه عضویت در این سازمان یا انتخاب مسیر مستقل به سوی اتحادیه اروپا از طریق همهپرسی ملی یکی را برگیرد.
پاشینیان در آن زمان گفته بود اتخاذ چنین تصمیمی زودهنگام است؛ سخنی که در بحبوحه یورش سنگین محدودیتهای اقتصادی روسیه علیه این جمهوری سابق شوروی مطرح شد؛ محدودیتهایی که بهدلیل تلاش ارمنستان برای فاصله گرفتن از حوزه نفوذ مسکو اعمال شده بود و در کنار آن ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، ایروان را مستقیما به «سناریوی اوکراین» تهدید میکرد؛ چراکه از نگاه کرملین، عضویت همزمان در اتحادیه اروپا و سازمان پیمان امنیت جمعی امکانپذیر نیست.
اما پاشینیان در سخنرانی تاریخی روز دوشنبه گفت: «اگر این سازمان تصمیم بگیرد جمهوری ارمنستان را از سازمان پیمان امنیت جمعی خارج کند، بسیار خوشحال میشوم» و افزود: «دستکم این کار ما را از دوگانگی ماندن یا خروج رها خواهد کرد».
با این حال، پاشینیان تصریح کرد ارمنستان فعلا در سازمان پیمان امنیت جمعی باقی خواهد ماند تا زمانی که انتخاب میان این ائتلاف تحت رهبری روسیه و اتحادیه اروپا «اجتنابناپذیر» شود.
پاشینیان با تشریح دیدگاه فعلی خود درباره نقش روسیه در آینده ارمنستان گفت: «طی دو قرن، روابط ارمنستان و روسیه بر پایه این تصور و فهم شکل گرفته است که روسیه ضامن امنیت مردم ارمنستان و دولت ارمنستان است.»
او افزود: «تحولات سالهای ۲۰۲۱، ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ نشان داد که فدراسیون روسیه بهدلیل چالشهای امنیتی خود، در مقاطعی با محدودیتهای جدی در ایفای این نقش روبهرو میشود.» این سخنان اشارهای بود به جنگهای ارمنستان و جمهوری آذربایجان بر سر قرهباغ که در نهایت با آغاز روند تاریخی صلح میان این دو رقیب سابق پایان یافت.
نخستوزیر ارمنستان درباره چشمانداز نقش روسیه در آینده کشورش گفت: «در همین جا بود که بار دیگر با این واقعیت روبهرو شدیم که از تاریخ خود درس نگرفتهایم.» او این گزاره را بارها تکرار کرده و کرملین را به چشمپوشی از ارمنستان در آخرین رویارویی این کشور با جمهوری آذربایجان متهم کرده است.
پس از امضای روند صلح در اوت ۲۰۲۵، ارمنستان و جمهوری آذربایجان مسیری تازه از همکاری اقتصادی و ثبات را آغاز کردند؛ مسیری که این دو دشمن سابق با مشارکت قابل توجه اتحادیه اروپا و آمریکا، خود به پیش میبرند.
اقتصاد ارمنستان همچنان به انرژی و زیرساختهای روسیه وابسته است، اما پاشینیان در یک اقدام غافلگیرکننده دیگر در روز دوشنبه از مسکو خواست امتیاز انحصاری بهرهبرداری از راهآهنهای ارمنستان را که تا سال ۲۰۳۸ اعتبار دارد، واگذار کند تا ایروان بتواند شبکه ریلی خود را در چارچوب خطوط بینالمللی ادغام کند؛ اقدامی که قزاقستان یا امارات متحده عربی میتوانند بهعنوان سرمایهگذاران بالقوه آن وارد عمل شوند.
روسیه به سرعت به اظهارات تاریخی پاشینیان واکنش نشان داد و دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، اعلام کرد خروج ارمنستان از سازمان پیمان امنیت جمعی ممکن است موجب آن چیزی شود که او از آن بهعنوان «ناسازگاریهای عمیق تجاری که در درجه نخست به زیان ارمنستان خواهد بود» یاد کرد.
پسکوف گفت: «اگر ایروان بر اساس منافع ملی خود دیگر نیازی به عضویت در چنین سازمان مهمی برای تامین امنیت منطقهای نمیبیند، آزاد است تصمیم لازم را بگیرد و از این سازمان خارج شود.» این سخنان نشان میدهد کرملین خود را برای دورهای پرتنش در روابط با متحد پیشینش آماده میکند.