هوش مصنوعی محور بحثها در داووس بود. رئیس بخش هوش مصنوعی مجمع جهانی اقتصاد در گفتوگو با یورونیوز نکست از فوریترین مسائل این حوزه میگوید.
در حالی که ژئوپلیتیک بر کنفرانس اقتصادی این هفته داووس غالب بود، هوش مصنوعی (AI) به دغدغهای به همان اندازه فوری برای رهبران جهان تبدیل شد؛ رهبرانی که با پرسشهای مربوط به حاکمیت فناوری و قدرت راهبردی دستبهگریبان هستند.
این فناوری تنها اقتصادها را دگرگون نمیکند، بلکه به گفته کتی لی، رئیس مرکز تعالی هوش مصنوعی در مجمع جهانی اقتصاد که گردهمایی سالانه را برگزار میکند، روزبهروز نقش مهمتری در نحوه جایگیری کشورها در عرصه جهانی ایفا میکند.
لی به یورونیوز نکست گفت: «نهتنها ممکن است، بلکه همین حالا در حال وقوع است.» او در تشریح رقابت جهانی برای تضمین استقلال فناورانه افزود: «در این محیط ژئوپلیتیک، هر کشور برنامهریزی خود را انجام میدهد. طبیعی است که مردم درباره نداشتن آنچه حاکمیت نامیده میشود نگران هستند.»
افزایش تنشهای ژئوپلیتیک، «حاکمیت هوش مصنوعی» یعنی توانایی یک کشور برای کنترل و حکمرانی مستقل بر سامانههای هوش مصنوعی خود را به اولویت اصلی بسیاری از کشورها تبدیل کرده است. با این حال هنوز معلوم نیست دقیقا این وضعیت چه شکلی خواهد داشت.
از نگاه لی، حاکمیت هوش مصنوعی نباید به معنای انزوا باشد، چون برای بیشتر کشورها عملی یا حتی واقعا ممکن نیست که همه لایههای فناوری را در یک کشور بسازند. چنین رویکردی برای سیاره نیز پایدار نخواهد بود.
او گفت: «میکوشیم از این تصور فاصله بگیریم که باید مالکیت کاملا ملی بر هوش مصنوعی باشد و بهجای آن به سوی وابستگی متقابل راهبردی حرکت کنیم.»
در این رویکرد، کشورها با اتکا به نقاط قوت منحصربهفرد خود، از طریق سرمایهگذاری هدفمند داخلی و مشارکتهای بینالمللی بهره میبرند و همزمان با مصالحههای راهبردی، همکاران مناسب را شناسایی میکنند.
لی اروپا را بهعنوان الگو معرفی کرد و از مشارکتهای فرامرزی هوش مصنوعی میان کشورهای عضو تمجید کرد. او از همکاری لایهبهلایه دفاع کرد تا «همه بتوانند از این فناوری قدرتمند بهرهمند شوند».
آیا اروپا میتواند در حوزه هوش مصنوعی رهبری کند؟
با وجود سلطه آمریکا و چین بر رقابت هوش مصنوعی، رهبران فناوری در داووس گفتند این فناوری فرصت چشمگیری برای اروپا فراهم میکند.
جنسن هوانگ، بنیانگذار و مدیرعامل غول تراشه انویدیا، در نشست گفت: «هوش مصنوعی برای اروپا هیجانانگیز است، چون این قاره برای ساخت زیرساختهای هوش مصنوعی از پایه صنعتی بهغایت قدرتمندی برخوردار است.»
هوانگ این مقطع را زمان «جهش» اروپا از عصر نرمافزار دانست و رباتیک را «فرصتی یکبار در عمر» برای این قاره توصیف کرد.
لی با تکرار همین خوشبینی، مزیتهای اروپا را برشمرد: استعدادهای ممتاز، مقرراتگذاری محکم، «جامعهای باثبات که نوآوری را نیز تشویق میکند» و پایههای صنعتی نیرومند.
با این حال او اذعان کرد چالشهای مهمی پیش رو است. تکهتکه بودن بازار در سراسر قاره، گسترش فرامرزی برای استارتآپها را دشوار میکند و مانع جابهجایی استعدادها میشود.
لی گفت: «بسیاری از استارتآپهایی که در اروپا شکل گرفتهاند هنوز هم میبینند ورود به بازاری بزرگ مثل آمریکا بسیار آسانتر از تلاش برای مواجهه با بازارهای تکهتکه داخلی در اتحادیه اروپاست.»
چالش انرژی
یکی دیگر از چالشهای بزرگ هوش مصنوعی، نه فقط برای اروپا، انرژی خواهد بود. مراکز داده که سامانههای هوش مصنوعی را تغذیه میکنند، برای کار کردن به مقادیر عظیم برق نیاز دارند.
این زیرساخت آنقدر مهم است که ساتیا نادلا، مدیرعامل مایکروسافت، در داووس اعلام کرد هزینههای انرژی عامل اصلی تعیین برنده رقابت هوش مصنوعی خواهد بود.
لی افزود که چالش انرژی همچنین فرصتی برای نوسازی سامانههای «قدیمی» انرژی فراهم میکند.
او گفت: «آن سامانههایی که استفاده از انرژی پاک را آغاز کنند، در مجموع به کل جامعه سود میرسانند، اما باید در بلندمدت فکر کنیم که چگونه میتوانیم کل زیستبوم را توسعه دهیم.»
پرسشهای پیشروی هوش مصنوعی
با پیشروی هوش مصنوعی با سرعتی که پیشتر ندیدهایم، لی گفت: «انگار یک سال در زندگی ما حالا معادل ۱۰۰ سال در هوش مصنوعی شده است.» کاربردهایی که امروز دربارهشان بحث میشود، ممکن است فردا بهسادگی از رده خارج شوند.
لی گفت: «برای نمونه، گردهمایی داووس امسال نشان داد توسعه هوش مصنوعی از مدلهای زبانی بزرگ (LLM) به هوش مصنوعی فیزیکی مثل رباتیک در حال حرکت است و کشورها در حال تصمیمگیری درباره نحوه سرمایهگذاری در هوش مصنوعی و تنظیمگری آن هستند.»
وقتی از او پرسیدند فکر میکند موضوعات کلیدی داووس در سال آینده چه خواهد بود، او گفت بسیاری چیزها همان خواهد ماند، از جمله این که هوش مصنوعی چگونه میتواند در خدمت انسانیت باشد و نه فقط سود شرکتها.
لی پرسید: «چگونه آینده فرزندانمان را محافظت کنیم، نه فقط آینده خودمان را؟» او رهبران شرکتهایی را که به دلیل هوش مصنوعی قصد کاهش مشاغل سطح ابتدایی را دارند نقد کرد و آن را «بزرگترین اشتباهی که مرتکب خواهید شد» خواند.
او توصیه کرد بهجای کنار گذاشتن نیروهای جوان به این شکل، شرکتها آنها را در کنار مدیران ارشد باتجربه قرار دهند تا بازدهی را به حداکثر برسانند و استدلال کرد که نیروهای جوان «بومی هوش مصنوعی» هستند و به طور طبیعی با این فناوری سازگارند.
لی همچنین گفت هوش مصنوعی نباید شکاف دیجیتال میان شمال و جنوب جهان را عمیقتر کند و باید تلاشهای بیشتری انجام شود تا سامانههای هوش مصنوعی با انرژی پاک کار کنند.
او گفت: «ما فناوری را واقعا نیرویی میدانیم که میتواند کل بشریت را ارتقا دهد. ما انسانیم؛ منحصربهفردیم چون مراقب یکدیگر هستیم، بنابراین این باید در صدر دستور کار ما باشد.»