دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، مواضع متفاوت و گاه متناقضی درباره آینده جنگ با ایران اتخاذ کرده است. او از یک سو احتمال حملات نظامی تازه را بسیار بعید دانسته و از سوی دیگر، اعلام کرده که واشنگتن دیگر نیازی به توافق با تهران ندارد.
مواضعی که به گفته دیپلمات‌های منطقه، تلاش‌های میانجی‌گران برای پایان دادن به جنگ هشت‌ماهه را با ابهام روبه‌رو کرده است.
آگهی
آگهی
در مقابل، مقام‌های ایران اعلام کرده‌اند که درهای دیپلماسی را نبسته‌اند، اما درباره ازسرگیری حملات آمریکا یا اسرائیل هشدار داده‌اند. غلامحسین درزی، معاون نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد روز جمعه در شورای امنیت گفت که ایران هرگز راه دیپلماسی را مسدود نکرده است اما در صورت آغاز دوباره بمباران‌ها، پاسخی فوری و قاطع خواهد داد.
ترامپ در روزهای پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، بارها درباره ادامه جنگ، احتمال توافق با ایران و استفاده مجدد از نیروی نظامی اظهارنظر کرده است. او یک روز پس از انتخابات پذیرفت که جنگ و پیامدهای اقتصادی جهانی آن تا حدی در شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان نقش داشته، اما همچنان از تصمیم خود برای آغاز جنگ دفاع کرد.
رئیس‌جمهوری آمریکا اوایل هفته جاری پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر در کاخ سفید اعلام کرد که بعید می‌داند نیازی به صدور دستور حملات نظامی گسترده جدید علیه ایران باشد. او همچنین مدعی شد که جنگ از نظر نظامی عملا پایان یافته است.
با این حال، موضع ترامپ تا روز پنجشنبه تغییر کرد. او اعلام کرد که آمریکا دیگر به توافق با تهران نیازی ندارد و از جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری، خواست به جای مذاکرات با ایران، تمام توجه خود را بر کارزار داخلی دولت برای مقابله با تقلب متمرکز کند.
ترامپ همزمان هشدار داد که ارتش آمریکا برای اقدام نظامی آماده است و فعالیت‌های مرتبط با تاسیسات هسته‌ای زیرزمینی موسوم به «کوه کلنگ» را زیر نظر دارد.
او روز پنجشنبه در گفت‌وگو با هیو هویت، مجری محافظه‌کار آمریکایی، تاکید کرد که اگر اوضاع مطابق انتظار پیش نرود، در اقدام نظامی تردید نخواهد کرد.
میانجی‌گری قطر در سایه ابهام درباره تصمیم ترامپ
قطر، به‌عنوان میانجی اصلی مذاکرات میان تهران و واشنگتن، همچنان برای دستیابی به توافقی موقت تلاش می‌کند که عبور و مرور کشتی‌ها از تنگه هرمز را از سر بگیرد و در عین حال، امکان مذاکرات بیشتر میان ایران و آمریکا را حفظ کند.
با این حال، دو دیپلمات خاورمیانه‌ای آگاه از روند مذاکرات به آسوشیتدپرس گفته‌اند که اظهارات متغیر و گاه متناقض ترامپ، تلاش‌های دیپلماتیک را با بلاتکلیفی مواجه کرده است.
این دو دیپلمات که به دلیل حساسیت موضوع خواستند نامشان فاش نشود، گفتند پس از دیدار نخست‌وزیر قطر با ترامپ در اوایل هفته، به نظر می‌رسید روند مذاکرات در مسیر مثبتی قرار گرفته است.
اما انتشار پیام ترامپ در روز پنجشنبه، مبنی بر اینکه آمریکا دیگر به توافق با ایران نیازی ندارد و ونس باید بر مسائل داخلی تمرکز کند، این روند را با ابهام روبه‌رو کرد.
یکی از این دیپلمات‌ها گفت کنار گذاشته شدن ظاهری ونس از مذاکرات پرسش‌هایی ایجاد کرده است؛ به‌ویژه آنکه معاون رئیس‌جمهوری آمریکا پیش از آغاز جنگ نسبت به حمله نظامی تردید داشت، اما در نهایت از تصمیم ترامپ حمایت کرد.
به گفته یک منبع آگاه، ونس در روزهای گذشته احتمال ازسرگیری تماس‌ها با مذاکره‌کنندگان ارشد ایرانی را بررسی می‌کرد.
پیام ترامپ صبح روز پس از انتشار گزارش وال‌استریت ژورنال درباره احتمال بازگشت ونس به مذاکرات منتشر شد.
این منبع گفت ترامپ از بررسی‌های معاون خود اطلاع داشت، اما معتقد بود طرف ایرانی در مذاکرات حسن نیت نشان نمی‌دهد.
دیپلمات دیگری از منطقه نیز گفت تلاش‌ها برای دستیابی به صلح عملا در وضعیت انتظار قرار گرفته و میانجی‌گران منتظر روشن شدن تصمیم نهایی کاخ سفید هستند.
به گفته او، هنوز برای میانجی‌گران و مقام‌های ایرانی مشخص نیست که اظهارات ترامپ به معنای کنار گذاشتن توافق از مسیر مذاکره است یا موضع‌گیری سیاسی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای که به از دست رفتن کنترل کنگره از سوی جمهوری‌خواهان انجامید.
تنگه هرمز؛ گره اصلی مذاکرات
بازگشایی تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین موضوعات اختلاف میان ایران و آمریکا است.
این آبراه راهبردی مسیر انتقال بخش قابل‌توجهی از نفت و گاز طبیعی کشورهای خلیج فارس به بازارهای جهانی است و محدودیت‌های اعمال‌شده بر کشتیرانی در آن، پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای داشته است.
بر اساس گزارش سازمان ملل متحد، شمار حوادث علیه کشتی‌های تجاری در آب‌های مورد مناقشه تنگه هرمز در ماه اکتبر به بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ در فوریه رسید.
با وجود این، ترامپ معتقد است که با نزدیک شدن حجم انتقال نفت از تنگه هرمز به سطح پیش از جنگ، آمریکا ممکن است بتواند موضوع توافق بر سر نحوه مدیریت این آبراه را به کشورهای حوزه خلیج فارس واگذار کند.
به گفته یک منبع آگاه از دیدگاه رئیس‌جمهوری آمریکا، ترامپ همچنین بیش از گذشته اطمینان دارد که می‌تواند اعلام کند اهداف نظامی واشنگتن در جنگ محقق شده است.
با این حال، محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا همچنان ادامه دارد و صادرات نفت ایران به بازارهای جهانی را محدود کرده است.
روبیو: فشار اقتصادی بر ایران نیاز به حمله نظامی را کاهش داده است
کاخ سفید از اظهارنظر مستقیم درباره تغییر مواضع ترامپ پس از انتخابات خودداری کرده است، اما مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز جمعه در سخنرانی خود در انجمن فدرالیست‌ها، از راهبرد فشار اقتصادی واشنگتن علیه ایران دفاع کرد.
روبیو گفت فشار اقتصادی واردشده بر حکومت ایران به اندازه‌ای شدید است که دیگر نیازی به اقدام نظامی وجود ندارد، زیرا به گفته او، این فشارها حکومت ایران را به‌شدت تضعیف کرده است.
با این حال، وزیر خارجه آمریکا تاکید کرد که واشنگتن از ادامه تلاش‌های میانجی‌گران برای دستیابی به توافق مخالفتی ندارد.
او پیش‌تر در هفته جاری گفته بود اگر امکان دستیابی به توافق وجود داشته باشد، ترامپ نخستین کسی خواهد بود که از آن حمایت می‌کند، اما واشنگتن توافقی نامناسب یا برخلاف منافع خود را نخواهد پذیرفت.
در مقابل، ایران همچنان حاضر نیست بدون پذیرش چند شرط اساسی از سوی آمریکا، مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای خود را از سر بگیرد.
اختلاف بر سر فعالیت‌های هسته‌ای ایران همچنان دشوارترین موضوع مذاکرات است و ترامپ اصرار دارد که هر توافقی برای پایان دادن به جنگ باید این مسئله را نیز حل‌وفصل کند.
آیا ترامپ به دنبال پایان جنگ بدون توافق با ایران است؟
مایکل سینگ، مدیرعامل موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، معتقد است وضعیت کنونی ممکن است برای مدتی ادامه یابد؛ وضعیتی که در آن ایران و آمریکا بر سر تنگه هرمز در بن‌بست باقی می‌مانند و واشنگتن نیز محاصره دریایی بنادر ایران را حفظ می‌کند.
به گفته او، ادامه فشار اقتصادی بر ایران برای ترامپ گزینه جذاب‌تری نسبت به تشدید عملیات نظامی یا دادن امتیاز به تهران است.
سینگ که پیش‌تر در دولت جورج دبلیو بوش در حوزه مسائل خاورمیانه فعالیت می‌کرد، معتقد است که ترامپ در صورت مشاهده آمادگی جدی ایران برای مذاکره، همچنان می‌تواند تصمیم خود درباره کنار گذاشتن ونس از مذاکرات را تغییر دهد.
او پیشنهاد می‌کند که واشنگتن فعلا صبور باشد، فشارها را حفظ کند و اجازه دهد میانجی‌گران به فعالیت خود ادامه دهند تا در زمان مناسب، مقام‌های ارشد آمریکایی وارد مذاکرات شوند.
جنگ ایران در دستور کار سفر آسیایی ترامپ
تغییر مواضع ترامپ درباره جنگ ایران در آستانه سفر او به آسیا صورت می‌گیرد؛ سفری که قرار است شامل حضور در فیلیپین و شرکت در اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در شهر شنژن چین باشد.
رئیس‌جمهوری آمریکا در جریان این سفر قرار است در نشستی سه‌جانبه و بی‌سابقه با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، دیدار کند.
انتظار می‌رود جنگ ایران و آینده زرادخانه‌های هسته‌ای سه قدرت از موضوعات اصلی این نشست باشد.
ابهام در سیاست ترامپ درباره جنگ ایران در حالی ادامه دارد که متحدان آمریکا، با وجود آنکه پیش از آغاز جنگ مورد مشورت قرار نگرفته بودند، همچنان با پیامدهای اقتصادی آن دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
کوری بوکر، سناتور دموکرات ایالت نیوجرسی، روز جمعه در حاشیه گردهمایی دموکرات‌ها پس از انتخابات در دنور، ترامپ را به ایجاد بحران در سیاست خارجی آمریکا متهم کرد.
او گفت که رئیس‌جمهوری آمریکا «مانند فردی رفتار می‌کند که سیاست خارجی کشور را به آتش کشیده و اکنون می‌خواهد از مسئولیت پیامدهای آن کنار بکشد.»
در شرایطی که ترامپ از یک سو از پایان عملی جنگ سخن می‌گوید و از سوی دیگر، گزینه حمله نظامی را همچنان مطرح می‌کند، هنوز مشخص نیست واشنگتن قصد دارد از مسیر مذاکرات به جنگ پایان دهد یا با ادامه محاصره دریایی و فشار اقتصادی، ایران را به پذیرش شرایط خود وادار کند.