پژوهشگران اسرائیلی با همکاری محققانی از چند کشور، امکان تشخیص سرطان پستان در مراحله اولیه با دقت ۹۵ درصد از طریق آزمایش خون را فراهم کرده‌اند.
این روش آزمایشی که بر پایه بررسی تغییرات مولکولی در خون طراحی شده، علاوه بر تشخیص زودهنگام تومور، ممکن است در پیش‌بینی احتمال بازگشت بیماری پس از درمان نیز کاربرد داشته باشد.
آگهی
آگهی
ین پژوهش به سرپرستی محققان موسسه علوم وایزمن و دانشگاه عبری بیت‌المقدس و با همکاری پزشکان مرکز پزشکی کاپلان انجام شده است. محققانی از فرانسه، آلمان، ایتالیا و آمریکا نیز در این طرح مشارکت داشته‌اند. نتایج این مطالعه که مورد داوری علمی قرار گرفته، روز چهارشنبه در نشریه معتبر «نیچر» منتشر شده است.
بر اساس یافته‌های این پژوهش، آزمایش جدید توانسته است تومورهای سرطانی محدود به بافت پستان و با اندازه کمتر از دو سانتی‌متر را با دقت ۹۵ درصد شناسایی کند. پژوهشگران همچنین می‌گویند این روش در ارزیابی احتمال عود سرطان پس از درمان، به دقت ۸۱ درصد دست یافته است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
شناسایی ردپای مولکولی سرطان در خون
روش جدید بر بررسی تغییرات اپی‌ژنتیکی متمرکز است. این تغییرات شیمیایی بدون دستکاری در توالی ژنتیکی، تعیین می‌کنند کدام ژن‌ها فعال یا غیرفعال شوند. این نشانه‌ها در مراحل اولیه شکل‌گیری سرطان تغییر می‌کنند و می‌توانند اطلاعاتی درباره ویژگی‌های تومور و محل رشد آن در بدن ارائه دهند.
گروه تحقیقاتی ابتدا نمونه‌های بافت تومور ۱۲ زن را که قرار بود تحت عمل جراحی قرار بگیرند، بررسی کرد تا الگوهای اپی‌ژنتیکی مرتبط با سرطان پستان را شناسایی کند. سپس پژوهشگران تلاش کردند همین نشانه‌ها را در خون بیماران پیدا کنند. تمرکز اصلی آنها بر ساختارهایی به نام «نوکلئوزوم» بود. این ساختارها بسته‌های میکروسکوپی از DNA هستند که به دور پروتئین‌های ساختاری پیچیده شده‌اند و هنگام تجزیه سلول‌ها می‌توانند وارد جریان خون شوند.
در این روش، نمونه‌های خون روی صفحات شیشه‌ای ویژه قرار می‌گیرند و با استفاده از آنتی‌بادی‌های فلورسنت، نشانه‌های شیمیایی مختلف روی نوکلئوزوم‌ها مشخص می‌شوند. سپس یک سامانه تصویربرداری با وضوح بالا، این ساختارها را به‌صورت تک‌مولکولی بررسی می‌کند. هر نشانه با رنگی متفاوت آشکار می‌شود و در نهایت، الگوریتم‌های محاسباتی و هوش مصنوعی میلیون‌ها سیگنال نوری را تحلیل می‌کنند تا الگوی مرتبط با وجود تومور بدخیم را تشخیص دهند.
نتایج امیدوارکننده در آزمایش نمونه‌های بیماران
پژوهشگران برای ارزیابی عملکرد این روش، نمونه‌های خون ۷۷ بیمار مبتلا به سرطان پستان را که دست‌کم پنج سال در کلینیک مایو در ایالت فلوریدا تحت درمان و پیگیری بودند، با نمونه‌های ۳۰ زن سالم مقایسه کردند. مدل‌های هوش مصنوعی آموزش‌دیده توانستند میان دو گروه تمایز ایجاد کنند و در شناسایی سرطان‌های اولیه، زمانی که تومور هنوز به بافت پستان محدود بود و اندازه‌ای کمتر از دو سانتی‌متر داشت، به دقت ۹۵ درصد برسند.
به گفته افرات شما، از پژوهشگران موسسه وایزمن، عملکرد این آزمایش در نمونه‌های مختلف سرطان پستان و مستقل از میزان تراکم بافت پستان نیز امیدوارکننده بوده است. این موضوع از آنجا اهمیت دارد که در ماموگرافی، تراکم بالای بافت پستان می‌تواند تشخیص تومور را دشوار کند و باعث شود برخی توده‌ها در تصاویر به‌راحتی دیده نشوند.
در مرحله دیگری از تحقیق، نمونه‌های خون ۱۸۸ بیمار با همکاری مراکز پزشکی کاپلان و شیبا بررسی شد. پژوهشگران گزارش داده‌اند که روش جدید در انواع مختلف سرطان پستان نیز عملکرد مناسبی داشته است.
پیش‌بینی احتمال بازگشت سرطان پس از درمان
یکی دیگر از بخش‌های مهم این پژوهش، بررسی عواملی است که می‌توانند در بازگشت سرطان پستان نقش داشته باشند. حتی در مواردی که بیماری در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شود و درمان ظاهرا موفقیت‌آمیز است، سرطان در برخی از بیماران دوباره ظاهر می‌شود. پژوهشگران با بررسی تفاوت‌های اپی‌ژنتیکی در سلول‌های سرطانی دریافتند که در میان سلول‌های یک تومور ممکن است گروهی از سلول‌ها با ویژگی‌های تهاجمی‌تر وجود داشته باشند.
این سلول‌ها می‌توانند در ابتدا در میان سلول‌های کم‌خطرتر پنهان بمانند اما به‌تدریج ویژگی‌های تهاجمی پیدا کنند و در برابر درمان مقاوم‌تر شوند. محققان دریافتند هرچه نشانه‌های اپی‌ژنتیکی مرتبط با این گروه از سلول‌ها در نمونه خون بیشتر باشد، احتمال بازگشت سرطان نیز افزایش می‌یابد.
بر اساس نتایج مطالعه انجام‌شده، ترکیب این نشانه‌ها با سایر شاخص‌های اپی‌ژنتیکی توانسته است با دقت ۸۱ درصد بیمارانی را که سرطان آنها در دوره پیگیری بازگشته بود، از افرادی که با عود بیماری مواجه نشدند، متمایز کند. پژوهشگران همچنین می‌گویند این آزمایش در برخی موارد خطر بازگشت سرطان را در بیمارانی نشان داده است که بر اساس معیارهای معمول، در گروه کم‌خطر قرار می‌گرفتند.
استفاده گسترده بالینی از این روش نیازمند پژوهش‌های تکمیلی است
پژوهشگران معتقدند این یافته‌ها می‌تواند مسیرهای تازه‌ای برای تشخیص زودهنگام سرطان و طراحی روش‌هایی برای جلوگیری از بازگشت آن ایجاد کند. آنها همچنین در حال بررسی این موضوع هستند که آیا می‌توان با هدف قرار دادن انعطاف‌پذیری اپی‌ژنتیکی سلول‌های سرطانی، رفتار تهاجمی آنها را کاهش داد یا حتی برخی از این سلول‌ها را به وضعیت کم‌خطرتر بازگرداند.
با این حال، نتایج امیدوارکننده یک مطالعه به‌تنهایی به معنای آماده بودن آزمایش برای استفاده عمومی نیست. روش جدید هنوز در مرحله پژوهشی قرار دارد و برای مشخص شدن دقت و کارایی آن در جمعیت‌های بزرگ‌تر و شرایط واقعی غربالگری، به مطالعات تکمیلی نیاز است. بنابراین، این آزمایش در حال حاضر جایگزین روش‌های استاندارد تشخیص سرطان پستان، از جمله ماموگرافی و بررسی‌های پزشکی، محسوب نمی‌شود.
اهمیت اصلی این دستاورد در آن است که می‌تواند در آینده راهی برای شناسایی نشانه‌های سرطان از طریق نمونه خون فراهم کند. این روش در صورت تایید در مطالعات گسترده‌تر، ممکن است به تشخیص زودتر بیماری، ارزیابی دقیق‌تر خطر عود و انتخاب بهتر مسیر درمان کمک کند.