رئیس جدید استودیوی افسانه‌ای ژاپنی می‌گوید باید حتی هنگام ترسیم وحشت‌هایی مثل جنگ در جست‌وجوی زیبایی بود. یودا، چهره‌ی استودیوی گیبلی در اوویدو، تاکید می‌کند که همانند بنیان‌گذاران به کاوش در موضوعات و دغدغه‌های معاصر ادامه خواهند داد.
کنیچی یودا (1974) که در آغاز دوران کاری خود دبیر تحریریه روزنامه ژاپنی یومیوری شیمبون بود و اخبار مربوط به استودیوی انیمیشن گیبلی را پوشش می‌داد، احتمالا هرگز تصور نمی‌کرد روزی مدیر همان شرکتی شود که در سال‌های خبرنگاری فرهنگی روی آن تخصص یافته بود.
آگهی
آگهی
صعود او به قله این معبد افسانه‌ای انیمه سینمایی در ۲۲ ژوئن گذشته رقم خورد، زمانی که در مقام ریاست جانشین هیرویوکی فوکودا شد. مصاحبه او با «یورونیوز» ۴۸ ساعت پیش از آن انجام می‌شود که به نمایندگی از استودیوی خود، جایزه پرنسس آستوریاس ارتباطات و علوم انسانی ۲۰۲۶ را دریافت کند.
ایده‌های دو خالق اصلی استودیو، ایسائو تاکاهاتای فقید و همکارش هایائو میازاکی، و همچنین کار حدود ۲۰۰ نفری که در این شرکت مشغول به کارند، همچنان برای میلیون‌ها نفر در سراسر جهان یکی از نخستین دروازه‌های ورود به فرهنگ ژاپن به شمار می‌رود.
در اسپانیا، سریال‌های «مارکو» و «هایدی» چنین نقشی داشتند. این انیمه‌ها در سال‌های پایانی دیکتاتوری فرانکو و دوران گذار به دموکراسی پخش شدند؛ زمانی که حتی ایده تاسیس گیبلی هم در ذهن این دو فیلم‌ساز شکل نگرفته بود؛ زوجی که دهه ۶۰ میلادی هنگام کار در استودیوی توئی دوگا در یک سندیکا با هم آشنا شدند. این مجموعه‌ها، اگر از نقاط عطفی مانند فیلم‌های آکیرا کوروساوا بگذریم، احتمالا نخستین مواجهه یک نسل کامل از اسپانیایی‌ها با سرزمین آفتاب تابان بودند.
وقتی از یودا پرسیده می‌شود که آیا خود را ابزاری برای دیپلماسی نرم یا «سافت پاور» ژاپن می‌دانند، می‌خندد. یودا می‌گوید: «به نظر من هر اثر فقط به این دلیل وجود دارد که کارگردانان و انیماتورها با دقت و عشق تمام خود را وقف آن کرده‌اند. بسیار خوشحالیم که در نتیجه، مردم سراسر جهان آثارمان را می‌بینند، اما ما این کار را برای دیپلماسی انجام نمی‌دهیم.»
گیبلی یا زیبایی هولناک جنگ
در سال ۲۰۲۶، نمی‌توان از پرسیدن درباره یکی از پرتکرارترین مضامین فیلمنامه‌های این استودیو ــ در کنار دفاع از محیط زیست، دوستی و قدرت شخصیت‌های زن آن ــ از یودا چشم پوشید: درگیری‌های مسلحانه.
تاکاهاتا که به جریان کمونیستی سمپاتی داشت، مدافع سرسخت اصل ۹ قانون اساسی ژاپن و صلح‌طلبی قاطع بود؛ در حالی که میازاکی از کودکی با واقعیت جنگ بزرگ شده است: شرکت خانوادگی او در جنگ جهانی دوم قطعات هواپیما برای نیروی هوایی جبهه فاشیستی تولید می‌کرد.
این وسواس در کلاسیک‌های انیمیشن، از «قبر کرم‌های شب‌تاب» گرفته تا «شاهزاده مونوکه» و «قلعه متحرک»، تا «باد برمی‌خیزد» به چشم می‌خورد. آیا امروز، در ژاپنی که درصدهای بی‌سابقه‌ای از تولید ناخالص داخلی خود را صرف نیروهای دفاع از خود می‌کند و کتاب سفید دفاعی آن به ابتکار سانائه تاکایچی اولتراراست‌گرا تدوین شده است، هنوز می‌توان فیلم‌های صلح‌طلبانه ساخت؟
یودا با ظرافت از پاسخ مستقیم طفره می‌رود. یودا توضیح می‌دهد: «اینکه چگونه باید به جنگ پرداخت، برای استودیوی گیبلی موضوعی بسیار مهم است. طبیعی است که بهتر است اصلا جنگی در کار نباشد. اما آنچه از نظر من در مقام کارگردان درباره میازاکی تحسین‌برانگیز است این است که او خود نیز شیفته سلاح‌هایی است که در جنگ به کار می‌روند یا هواپیماهای جنگی؛ شیفته زیبایی آن‌ها به عنوان اشیا، به عنوان فرم. البته او ذره‌ای نسبت به خود جنگ همدلی ندارد، اما در درونش احساسی وجود دارد که نمی‌تواند در برابر آن مقاومت کند: جذابیت این چیزها به عنوان شیء. و این به نوعی چیزی عمیقا انسانی است.»
از او درباره یکی از پرارجاع‌ترین جملات استودیو نیز می‌پرسیم؛ جمله‌ای از قهرمان «پورکو روسو» (۱۹۹۲) که در سالن سینما اعلام می‌کند که ترجیح می‌دهم خوک باشم تا فاشیست. آیا امروز، چه در گیبلی و چه در هر استودیوی دیگری، می‌توان چنین خطی را در اتاق فیلمنامه نوشت؟ این مدیر بار دیگر ترجیح می‌دهد پرسش را دور بزند و می‌گوید که بسیار خرسند است از اینکه، بنا به گفته خود او و با یادآوری اظهارنظری که امانوئل مکرون در جریان یک سفر رسمی به ژاپن داشت، یکی از فیلم‌های محبوب رئیس‌جمهوری فرانسه «پورکو» است.
پرسش درباره هوش مصنوعی نیز بر فراز سالن کووادونگای هتل رکنکوئیستا، جایی که برندگان جایزه بنیاد پرنسس آستوریاس به طور سنتی در آن اقامت می‌کنند، سایه می‌اندازد. این بحث در پی کلیپ وایرال مشهور میازاکی (منبع به زبان اسپانیایی) در سال ۲۰۱۶ مطرح می‌شود؛ زمانی که او در آن، دو توسعه‌دهنده شرکت دیگری را که سعی داشتند نوعی شبه‌هوش مصنوعی برای استفاده در طراحی‌هایش به او بفروشند، به شدت می‌کوبد و حتی به آن‌ها می‌گوید این کار «توهینی به خود زندگی» است.
یودا با لحنی آمیخته به تسلیم توضیح می‌دهد: «ده سال بعد، در همه مصاحبه‌ها بدون استثنا از من می‌پرسند نظر استودیوی گیبلی درباره هوش مصنوعی چیست. پیش‌بینی اینکه این فناوری به کدام سو می‌رود، بسیار دشوار است و فکر می‌کنم همه ما در همین وضعیت عدم قطعیت زندگی می‌کنیم. اما اگر اکنون بتوانیم چیزی بگوییم ــ و این را هم از جانب استودیو و هم شخص خودم می‌گویم ــ این است: دو رستوران را تصور کنیم؛ یکی که غذا را هوش مصنوعی آماده می‌کند و دیگری که انسان‌ها در آن غذا سرو می‌کنند. من بی‌تردید دومی را انتخاب می‌کنم.»
اعضای تیمش به ما اشاره می‌کنند که باید مصاحبه را به پایان برسانیم، اما این روزنامه‌نگار سابق اصرار دارد نکته‌ای پایانی را مطرح کند. یودا می‌گوید: «وقتی به پرسش‌های شما گوش می‌دادم، متوجه شدم که گیبلی چقدر تنگاتنگ با زمانه خود گره خورده است (...) ما هر روز درباره این بحث می‌کنیم که استودیو در این دوران چه می‌تواند بکند و اینکه در چه نوع دورانی زندگی می‌کنیم. از این منظر، حس می‌کنم داریم چیزی را با خویشتنداری و تعادل خلق می‌کنیم.»
او ادامه می‌دهد: «در مواجهه با عمل آفرینش هنری، درجه بالایی از صداقت وجود دارد. ماجرا یک طرح تجاری نیست؛ موضوع این است که جدی فکر کنیم استودیو چه پاسخی به زمانه خود می‌دهد. این، اکنون زندگی روزمره استودیو است و احتمالا همیشه هم همین‌طور بوده است.» دهه آینده، پس از جایگزینی نسل میازاکی ــ که هنوز در ۸۵ سالگی فعال است ــ نشان خواهد داد آیا این استودیوی نمادین، پس از مجذوب کردن میلیون‌ها کودک و بزرگسال فراتر از جزایر ژاپن، می‌تواند استقلال خلاق و آرمان‌های خود را حفظ کند یا نه.
نسخه کامل این مصاحبه را می‌توانید اینجا ببینید.