هر متر مربع مسکن در مادرید تقریبا دو برابر مرکز مکزیکوسیتی و نزدیک سه برابر بوئنوس آیرس قیمت دارد، اما در مقایسه با دستمزدها فشار اجاره در پایتختهای بزرگ آمریکای لاتین مشابه یا حتی بیشتر است.
با پولی که برای هر مترمربع مسکن در مادرید پرداخت میشود، میتوان تقریبا دو متر در مرکز شهر مکزیکوسیتی و سه متر در بوئنوس آیرس، بوگوتا یا سائوپائولو خرید، اما از نظر سطح قیمت، پایتخت اسپانیا در لیگ دیگری بازی میکند.
کافی است قیمت را با دستمزدها مقایسه کنیم تا فاصله کمتر شود و حتی در برخی موارد ورق برگردد. در منطقه خودمختار مادرید، اجاره یک واحد ۸۰ مترمربعی در سال ۲۰۲۵ حدود ۷۱ درصد از حقوق ناخالص را میبلعد. در بوئنوس آیرس، اجاره یک واحد دو اتاقه نزدیک به ۸۰ درصد درآمد متوسط یک کارگر را تشکیل میدهد. و در منطقه سانتیاگو شیلی، کسی که حداقل دستمزد میگیرد، برای اجاره یک واحد کوچک باید بین ۷۸ تا ۹۶ درصد از درآمدش را کنار بگذارد.
کارشناسان مالی و اقتصاد توصیه میکنند که بیش از ۳۰ درصد درآمد صرف پرداخت اجاره نشود. اگر دستمزد مُدال در اسپانیا، و نه متوسط، را ملاک بگیریم، رقم آن ۱۶ هزار و ۵۲۰ یورو است که با تقسیم بر ۱۲ ماه، به ۱٬۳۷۶ یورو در ماه میرسد. با چنین چشماندازی و اگر توصیههای اقتصاددانان را دنبال کنیم، هر فردی نباید بیش از ۴۱۲ یورو برای اجاره خانه خود کنار بگذارد.
با چنین سقف قیمتی، در یکی از محبوبترین پرتالهای جستوجوی مسکن در مادرید عملا هیچ گزینهای پیدا نمیشود. نزدیکترین گزینهها واحدهایی با اجاره ۵۰۰ یورو هستند، آن هم برای خانههایی که به زحمت به ۳۰ مترمربع میرسند.
این تمرین تقریبا همان نتیجه را به دست میدهد اگر سراغ یکی دیگر از کلانشهرهای اسپانیا برویم. در بارسلون با ۵۰۰ یورو میتوان واحدی پیدا کرد که اندکی بزرگتر از نمونههای پایتخت است، اما جستوجو تنها سه گزینه را نشان میدهد؛ عددی ناچیز.
مسکن در مادرید چقدر هزینه دارد
قیمت واحدهای دستدوم در پایتخت در ماه اوت بر اساس دادههای وبسایت ایدئالیستا به طور متوسط ۶٬۴۷۱ یورو برای هر مترمربع اعلام شده است؛ ۲٫۲ درصد بیشتر از یک سال قبل و کمی پایینتر از رکورد ماه آوریل یعنی ۶٬۶۱۹ یورو. این کاهش سرعت هنوز به محلههای ارزانتر نرسیده است؛ در وییاورده، منطقهای که ارزانترین قیمت هر مترمربع را دارد، نرخها در عرض یک سال ۲۵ درصد بالا رفته است.
اجارهبها، در مقابل، همچنان سقف ندارد. در سپتامبر رکورد ۲۳٫۴ یورو برای هر مترمربع در ماه ثبت شد؛ ۴٫۸ درصد بیشتر از یک سال پیش. بر اساس مقایسه دستمزدهای پیشنهادی در پرتالهای جستوجوی کار و سایتهای ملکی، مادرید منطقهای خودمختار است که اجاره در آن بیشترین فشار را وارد میکند: در سال ۲۰۲۵، ۷۱ درصد حقوق ناخالص، در برابر میانگین ملی ۵۰ درصد.
سیاست نیز کمکی به باز شدن گره این وضعیت نمیکند. دولت منطقهای مادرید هیچ منطقهای را به عنوان «زون تحت فشار» اعلام نکرده است؛ ابزاری در قانون مسکن که اجازه میدهد سقف اجارهها تعیین شود؛ کاری که برخی مناطق دیگر مانند کاتالونیا (اولین منطقه)، باسک، ناوارا... انجام دادهاند.
دولت مرکزی تلاش کرده است به تنهایی وارد عمل شود. هیئت وزیران روز سهشنبه دو فرمان تصویب کرد که قراردادهایی را که پیش از ۲۰۲۹ به پایان میرسند، تمدید میکند، بار دیگر افزایش سالانه اجارهها را به ۲ درصد محدود میکند و حمایت در برابر تخلیه اجباری خانهها را تا سال ۲۰۳۰ تمدید میکند. اما مجلس نمایندگان نخستین فرمان را رد کرد با ۱۷۲ رای موافق و ۱۷۸ رای مخالف و دومین فرمان نیز به شکست کشانده شد با ۱۶۶ رای موافق و ۱۸۴ رای مخالف.
بستهای مشابه پیشتر نیز در بهار سقوط کرده بود: ۲۸ آوریل، مجلس سفلی پیشین فرمان را با ۱۷۷ رای مخالف در برابر ۱۶۶ رای موافق تایید نکرد.
مادرید در مقایسه با دیگر شهرهای اسپانیا
مادرید گرانترین پایتخت برای خرید خانه نیست، هرچند برای اجاره کردن، از همه گرانتر است. به گفته وبسایت ایدئالیستا، در ماه اوت سن سباستیان از مادرید جلو زده است: ۶٬۶۸۰ یورو برای هر مترمربع در برابر ۶٬۴۷۱ یورو. بعد از آن پالما (۵٬۸۳۵)، بارسلون (۵٬۴۴۰)، بیلبائو (۴٬۲۰۱)، مالاگا (۳٬۹۳۸)، والنسیا (۳٬۴۶۹) و سویا (۲٬۹۲۴) قرار دارند، که درست روی میانگین ملی است.
در بازار اجاره، مادرید با ۲۳٫۴ یورو برای هر مترمربع در سپتامبر پیشتاز است. بارسلون (۲۰٫۱)، پالما (۱۹٫۶)، سن سباستیان (۱۸٫۴) و مالاگا (۱۶٫۵) با فاصله در پی آن میآیند و میانگین کشور ۱۵٫۱ یورو است.
آنچه بیشتر تفاوت دارد سرعت تغییر قیمتهاست، نه سطح آنها. در یک سال، قیمت فروش مسکن در مادرید ۲٫۲ درصد افزایش یافته که کمترین رشد در میان بازارهای بزرگ است و تنها سن سباستیان با رشد ۲٫۶ درصدی در کنار آن قرار میگیرد. سویا (۱۱٫۵ درصد) و بیلبائو (۱۰٫۶ درصد) در صدر هستند و بارسلون (۶٫۳)، والنسیا (۶٫۱)، مالاگا (۵٫۱) و پالما (۴٫۹) در حد وسط قرار میگیرند.
بارسلون؛ سقفی که مادرید ندارد
با وجود اینکه در بارسلون نیز میتوان جستوجوی واحدهای زیر ۵۰۰ یورو را انجام داد و نتیجه همچنان ناامیدکننده است (تنها سه خانه با اجاره ۵۰۰ یورو یا کمتر پیدا میشود)، شهر بارسلون از سال ۲۰۲۴ «منطقه تحت فشار» اعلام شده است. ارزیابی این سیاست بستگی دارد به اینکه چه کسی آن را روایت کند.
به گفته موسسه کاتالان زمین (اینکاسول)، اجاره متوسط قراردادهای جدید در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶، ۱٬۱۲۷ یورو در ماه بوده است؛ ۴٫۷ درصد کمتر از دو سال قبل. اما بین سالهای ۲۰۲۳، آخرین سال بدون سقف، و ۲۰۲۵، قیمت عملا تکان چندانی نخورده است (۱٬۱۳۶ در برابر ۱٬۱۳۴ یورو). قیمت هر مترمربع ۳٫۵ درصد بالا رفته چون واحدهایی که اجاره داده میشوند کوچکتر شدهاند و میانگین متراژ از ۷۳٫۷ به ۷۱٫۱ متر رسیده است.
عرضه، جبهه دیگر جنگ است. در سهماهه نخست سال، ۸٬۱۵۶ قرارداد اجاره در پایتخت کاتالونیا امضا شد؛ ۱۷ درصد کمتر از مدت مشابه در سال ۲۰۲۴، در حالی که قراردادهای فصلی در سال ۲۰۲۵ به حدود ۸٬۸۰۰ مورد در سال رسیدهاند.
دولت محلی کاتالونیا پاسخ میدهد که مجموعه واحدهای اجارهای معمول در شهرهای دارای سقف، از زمان اجرای این سیاست ۲۰٬۹۹۴ قرارداد جدید به دست آورده است. سخنگوی ایدئالیستا اما معتقد است که عرضه مسکن بهویژه در بازارهایی کاهش مییابد که مداخله بیشتری را تجربه میکنند. قیمتهای اعلامی در بارسلون طی یک سال ۰٫۸ درصد پایین آمده، در حالی که در مادرید ۴٫۸ درصد بالا رفته است.
باسک: اجارهها پایین میآید، قیمت خرید بالا میرود
سن سباستیان گرانترین پایتخت برای خرید خانه است و در عین حال اجارههایش در عرض یک سال ۲٫۵ درصد کاهش یافته است. در بیلبائو، اجارههای اعلامشده ۰٫۳ درصد پایین آمده اما قیمت فروش مسکن ۱۰٫۶ درصد رشد کرده است. این شهر تا اکتبر ۲۰۲۸ «منطقه تحت فشار» اعلام شده است. در میان شهرهای بزرگ، سن سباستیان، بارسلون و بیلبائو تنها شهرهایی هستند که اجارههای اعلامشده در آنها کاهش مییابد.
اگر به شرق کشور برویم، در والنسیا، که مانند مادرید هنوز هیچ منطقه تحت فشاری اعلام نشده است، قیمت مسکن تنها ۰٫۵ درصد پایینتر از رکورد تاریخی خود قرار دارد. سویا با وجود افزایش ۱۱٫۵ درصدی، همچنان ۱۲ درصد زیر رکورد سال ۲۰۰۷ است؛ زمانی که قیمت هر مترمربع به ۳٬۳۲۲ یورو رسید.
و در نهایت، پالما بیشترین افزایش اجاره را در میان بازارهای بزرگ تجربه کرده است؛ ۷٫۳ درصد رشد تا رسیدن به ۱۹٫۶ یورو برای هر مترمربع و جزایر بالئاریک گرانترین منطقه اسپانیا برای خرید خانه است (۵٬۵۹۵ یورو). در مالاگا نیز اجارهبها ۳٫۹ درصد بالا رفته و این استان با متوسط ۱۸٫۸ یورو برای هر مترمربع، پس از مادرید و بالئاریک، سومین بازار گران اجاره در اسپانیا محسوب میشود.
فشار دستمزدها نیز همان سلسلهمراتب را نشان میدهد. بر اساس دادههای اینفوجابز و فوتوکاسا، اجاره یک واحد ۸۰ مترمربعی در سال ۲۰۲۵، ۷۶ درصد حقوق ناخالص متوسط را در استان بارسلون مصرف کرده و این نسبت در استان مادرید ۷۲ درصد بوده است. بعد از آنها بالئاریک (۶۴ درصد)، بیسکایا (۶۱ درصد)، گیپوسکوا و مالاگا (۵۷ درصد) و والنسیا (۵۳ درصد) قرار دارند.
قیمتها به دلار، فشارها بر اساس دستمزد
گزارش «نقشه قیمتهای جهان ۲۰۲۶» بانک دویچه ۶۹ شهر را مقایسه میکند. مکزیکوسیتی در میان شهرهای آمریکای لاتین که این گزارش بررسی میکند، گرانترین است؛ با متوسط ۳٬۴۴۱ یورو برای هر مترمربع در مرکز شهر. پس از آن ریو دوژانیرو (۳٬۲۶۴ یورو)، سانتیاگو (۲٬۵۰۷ یورو), سائوپائولو (۲٬۳۹۷ یورو)، بوگوتا (۲٬۳۲۹ یورو) و بوئنوس آیرس (۲٬۳۲۸ یورو) قرار دارند.
چهار شهر آخر در میان ده شهری قرار دارند که پایینترین قیمت هر مترمربع را در این مطالعه ثبت کردهاند. با نرخ برابری روز پنجشنبه، میانگین قیمت در مادرید حدود ۷٬۳۰۰ دلار است؛ آن هم در حالی که این رقم برای کل پایتخت اسپانیا، از جمله حومهها محاسبه شده و با مرکز شهرهای آمریکای لاتین مقایسه میشود.
زمانی که قیمتها را کنار حداقل دستمزدها میگذاریم، تصویر عوض میشود. در مادرید، اجاره یک واحد ۸۰ مترمربعی با قیمت متوسط اعلامشده در ایدئالیستا حدود ۱٬۸۷۰ یورو در ماه است؛ معادل ۱٫۳ برابر حداقل دستمزد که در ۱۲ قسط، ۱٬۴۲۴٫۵ یورو ناخالص در ماه است. در مکزیکوسیتی، اجاره متوسط یک واحد دوخوابه ۶۵ مترمربعی تقریبا معادل ۷۰ روز حداقل دستمزد است؛ یعنی حدود ۲٫۳ برابر حداقل دستمزد ماهانه.
در بوئنوس آیرس، اجاره یک واحد دو اتاقه ۵۰ مترمربعی نیز بیش از دو برابر حداقل دستمزد است و در بوگوتا، اجاره متوسط یک آپارتمان حدود ۲٫۱ برابر حداقل دستمزد را تشکیل میدهد؛ آن هم در دو شهری که واحدهای مسکونی آنها بسیار کوچکتر از نمونههای مادریدی است.
پنج پایتخت، پنج بحران متفاوت
۱. مکزیکوسیتی: جهش اجارهها و سقفی که به آگهیها نمیرسد
پایتخت مکزیک از نظر بحثهای عمومی بیشترین شباهت را به مادرید دارد. به گفته شاخص سایت «اینموئبلس۲۴»، اجارهها در سال منتهی به ژوئن، ۹٫۶ درصد بالا رفتهاند؛ بیش از دو برابر نرخ تورم، بر اساس این شاخص.
اجاره متوسط یک واحد دوخوابه ۲۱٬۹۲۱ پزو (۱٬۰۶۹ یورو) در ماه است و دامنه قیمتها از ۳۸٬۴۱۹ پزو (۱٬۸۷۴ یورو) در محله هیپودرومو کوندسا تا ۱۰٬۸۶۵ پزو (۵۳۰ یورو) در پانتیتلان کشیده میشود. بنا بر اعلام دولت محلی، حدود دو میلیون نفر، یعنی یک نفر از هر چهار ساکن شهر، مستاجر هستند، به گفته دولت پایتخت.
خرید خانه حتی دور از دسترستر است. بر اساس محاسبه نشریه «اکسپانسیون»، برای خرید یک واحد ۶۰ مترمربعی به درآمدی حدود ۸۵٬۸۰۰ پزو (۴٬۱۸۷ یورو) در ماه نیاز است؛ یعنی نزدیک به ۹ برابر حداقل دستمزد سال ۲۰۲۶.
این شهر از پیش سقف قانونی دارد. دیوان عالی کشور، مادهای از قانون مدنی پایتخت را که اجازه نمیدهد اجارهها بیش از نرخ تورم سال قبل بالا بروند، مطابق قانون اساسی اعلام کرده و این سقف برای سال ۲۰۲۶ برابر با ۳٫۶۹ درصد است. اما این محدودیت فقط شامل قراردادهای در حال اجرا میشود و شاخصهای پرتالهای ملکی، دقیقاً واحدهایی را میسنجند که تازه وارد بازار شدهاند. کلارا بروگادا، رئیس دولت محلی، میخواهد این سقف را به قانون اساسی ایالتی ببرد و آن را مبنای «قانون اجارههای عادلانه» کند. این طرح فعلا فقط یک ابتکار قانونی است و در مجلس محلی در انتظار بررسی مانده است.
۲. بوئنوس آیرس: اجارهها بعد از لغو مقررات چه شد
بوئنوس آیرس مسیر معکوس را انتخاب کرد. فرمان خاویر میلی که قانون اجارهها را لغو کرد، در اواخر سال ۲۰۲۳ لازمالاجرا شد و دوباره قانون مدنی را به مرجع تنظیم قراردادها تبدیل کرد؛ به این معنا که اجارهها آزادانه و بر اساس توافق بین طرفین تعیین میشود. در ژانویه ۲۰۲۴، عرضه واحدهای اجارهای در پایتخت در یک ماه ۶۲ درصد افزایش یافت و امروز سهونیم برابر کمترین سطح ثبتشده در فوریه ۲۰۲۳ است.
اجارهها به پول ملی بالا میروند، اما در سال ۲۰۲۶ کمتر از تورم رشد کردهاند: تا اوت ۱۹٫۲ درصد در برابر افزایش قیمتی که حدود ۲۱٫۵ درصد برآورد میشود. اجاره یک واحد دو اتاقه ۸۸۶٬۵۲۷ پزو (۵۱۶ یورو) در ماه است؛ نزدیک به ۸۰ درصد درآمد متوسط یک شاغل در آرژانتین، که بنا بر آمار موسسه ملی آمار و سرشماری (ایندک)، ۱٬۱۰۴٬۲۲۷ پزو (۶۴۳ یورو) در ماه است. دولت این کشور، کاهش واقعی ۲۶٫۶ درصدی اجارهها در منطقه کلانشهری را در نیمه اول سال ۲۰۲۴، بر اساس دادههای وبسایت مرکادو لیبره و دانشگاه سان آندرس، به لغو قانون اجارهها نسبت داده است.
خرید خانه اما داستان دیگری است. قیمت متوسط فروش یک واحد دو اتاقه حدود ۱۱۶ هزار یورو است. به گفته شبیهساز روزنامه آرژانتینی «لا ناسیون»، خرید یک واحد ۵۰ مترمربعی در برخی محلهها به معنی صرف تمام درآمد خانوار بین شش تا ۳۵ سال است.
۳. سائوپائولو: اجاره، نخستین عامل کسری مسکن کشور
سائوپائولو گرانترین بازار اجاره در میان پایتختهای برزیل است؛ ۶۵٫۳۶ رئال (۱۱٫۲ یورو) برای هر مترمربع در اوت، بر اساس شاخص فیپهزاپ. قراردادهای جدید در ۱۲ ماه ۵٫۷۴ درصد بالا رفتهاند؛ رقمی بالاتر از تورم ۴٫۲۲ درصدی، و در محله پینِیروس، قیمت هر مترمربع نزدیک به ۱۰۰ رئال (۱۷ یورو) است. در بازار خرید، قیمت هر مترمربع در ژوئیه از ۱۲ هزار رئال (۲٬۰۴۲ یورو) عبور کرده است.
برزیل این مشکل را به شکل دیگری اندازه میگیرد. کسری مسکن این کشور در سال ۲۰۲۴ به ۵٫۷۷ میلیون خانوار کاهش یافته است؛ معادل ۷٫۴ درصد کل خانوارها و پایینترین سطح ثبتشده. بزرگترین مولفه این کسری، اجاره است: ۳٫۵۹ میلیون خانوار، یعنی ۶۲ درصد کسری، خانوادههای شهری با درآمد تا سقف سه برابر حداقل دستمزد هستند که بیش از ۳۰ درصد درآمد خود را صرف اجاره میکنند. ایالت سائوپائولو ۲۶٫۹ درصد این خانوارها را در خود جای داده است.
۴. بوگوتا: اجاره با سقف قانونی و بازاری تقریبا بدون خانه خالی
در کلمبیا قانونی از سال ۲۰۰۳ افزایش سالانه اجاره را به نرخ تورم سال قبل محدود میکند و به این ترتیب، سقف افزایش برای سال ۲۰۲۶ برابر ۵٫۱۰ درصد است. اجاره همچنین نمیتواند از ۱ درصد ارزش ملک بیشتر باشد. با این حال، بازار همچنان تحت فشار است.
نرخ خانههای خالی در بازار اجاره بوگوتا ۱٫۹ درصد است و اجاره متوسط یک آپارتمان در سهماهه نخست سال، ۳٫۷۶ میلیون پزو در ماه اعلام شده است. این رقم بیش از دو برابر حداقل دستمزد سال ۲۰۲۶ است که پس از افزایش ۲۳٫۷ درصدی، روی ۱٬۷۵۰٬۹۰۵ پزو تعیین شده است.
این افزایش دستمزد، سایر قیمتها را نیز بالا برده است. سقف قیمت مسکن اجتماعی به حداقل دستمزد گره خورده و در چهار سال، ۷۶ درصد بالا رفته است. دولت در آغاز سال، پیشنویس فرمانی را منتشر کرد تا این سقف را از حداقل دستمزد جدا کند.
۵. سانتیاگو شیلی: ۱۱ سال حقوق برای خرید خانه
یک خانواده شیلیایی با درآمد متوسط باید تمام حقوق خود را به مدت ۱۱٫۴ سال کنار بگذارد تا بتواند یک واحد مسکونی با قیمت متوسط خریداری کند؛ رقمی که طبق آخرین بهروزرسانی شاخص اتاق بازرگانی ساختوساز شیلی در پایان سال ۲۰۲۴ ثبت شده است. این شاخص، خرید مسکن را در صورتی که به بیش از پنج سال درآمد کامل نیاز داشته باشد، غیرقابل دسترس میداند.
اجاره نیز برای دستمزدهای پایین راهحل نیست. در برخی بخشهای منطقه متروپولیتن سانتیاگو مانند ایندپندنثیا یا لا فلوریدا، اجاره یک واحد دوخوابه با متراژ کمتر از ۵۰ مترمربع بین ۳۴۵ هزار تا ۴۲۱ هزار پزو در ماه است، بر اساس گزارش بنیاد «سُل». در پایینترین پله نردبان مسکن، اردوگاهها قرار دارند. سازمان «تخو شیلی» در آخرین سرشماری خود ۱٬۴۲۸ اردوگاه را در سراسر کشور ثبت کرده است که ۱۲۰٬۵۸۴ خانواده را در خود جای دادهاند؛ ۵٫۸ درصد بیشتر از شمار خانوادهها در دوره اندازهگیری قبلی.
شهر غیررسمی، تفاوت بزرگ
شکاف اصلی در جای دیگری است. در آمریکای لاتین، بین یکپنجم تا یکچهارم جمعیت شهری در سکونتگاههای غیررسمی زندگی میکنند؛ بر اساس دادههای برنامه اسکان بشر سازمان ملل و کمیسیون اقتصادی آمریکای لاتین و کارائیب، و بیش از ۳۰ درصد جمعیت در شرایط سکونتی نامناسب به سر میبرند، طبق سالنامه مسکن که بانک توسعه آمریکای لاتین و موسسه لینکلن تهیه میکنند. در آنجا بحران مسکن حتی دامن کسانی را گرفته است که خانه خود را با دستهای خود ساختهاند؛ در محلههایی فاقد خدمات اساسی.
در مادرید، به جز موارد استثنایی مانند «کانیادا رئال»، مشکل عمدتا دسترسی است؛ خانه وجود دارد، اما با قیمتهایی که از توان دستمزدها خارج است. به همین دلیل، بحثهای مربوط به مادرید شباهت بیشتری به وضعیت مکزیکوسیتی دارد، با روند گنتریفیکیشن در محلههای مرکزی در پسزمینه، تا به سانتیاگو یا سائوپائولو.
نسخههای سیاستی در این کشورها با هم تلاقی دارند. مکزیکوسیتی و کلمبیا افزایش اجارهها را به تورم گره زدهاند. اسپانیا بار دیگر سقف ۲ درصدی و تمدید اجباری قراردادها را امتحان میکند، در حالی که دولت منطقهای مادرید از هرگونه مداخله در قیمتها خودداری میکند. بوئنوس آیرس مقررات را برچید و در سال ۲۰۲۶، اجارهها در آن کمتر از نرخ تورم بالا میرود، هرچند خرید خانه همچنان به معنای صرف چند دهه دستمزد است.