بخشی از کوه‌های تیان‌شان که از جنوب‌شرقی قزاقستان تا قرقیزستان امتداد دارد، زیستگاه سیب وحشی سیورز (Malus sieversii)، نیای همه سیب‌های امروزی است. اما این میوه چگونه از آسیای مرکزی به باغ‌های میوه سراسر جهان رسیده است؟
سیب ساده و فروتن یکی از در دسترس‌ترین، پرکشت‌ترین و محبوب‌ترین میوه‌ها در سبد غذایی ماست. اما تا به حال فکر کرده‌اید این میوه چگونه قاره‌ها را پیموده و سرانجام به سفره شما رسیده است؟
آگهی
آگهی
سال‌ها داستان سیب در هاله‌ای از ابهام بود. به لطف پژوهش ژنتیکی (منبع به زبان انگلیسی) اکنون می‌دانیم دو گونه سیب وحشی، مالوس سیورزیی (Malus sieversii) از آسیای مرکزی و مالوس سیلویستریس (Malus sylvestris) از اروپا، نقش کلیدی در دگرگونی سیب‌های امروزی داشته‌اند.
در دل رشته‌کوه تیان‌شان در آسیای مرکزی، جنگل‌های سیب وحشی سیورز یا مالوس سیورزیی هنوز هم سرسبز و پررونق است.
این گونه به نام گیاه‌شناس آلمانی، یوهان آوگوست کارل سیورز، نام‌گذاری شده است؛ او در قرن هجدهم درباره جنگل‌های سیب وحشی که در این ناحیه دیده بود نوشت.
گلنارا سیتبایوا، دکتر علوم زیستی، گفت: «در دهه ۱۹۳۰ دانشمند نیکلای واویلوف جنگل‌های آسیای مرکزی را مطالعه کرد و نشان داد قزاقستان خاستگاه سیب سیورز است.»
سیتبایوا افزود: «در یکی از تحقیقات، دانشمندان بیش از ۱۰ هزار رقم سیب کشت‌شده را بررسی کردند. این که ۴۶ درصد نمونه‌ها ماده ژنتیکی سیب سیورز را در خود داشت، مدرکی بود که نشان می‌داد این گونه نیای بسیاری از سیب‌های اهلی امروزی است.»
اما سیب سیورز چگونه از آسیای مرکزی به سراسر جهان راه یافت؟
پرندگان و جانوران ابتدا دانه‌های سیب را در دامنه‌های کوهستان تیان‌شان پراکندند. بعدها انسان‌ها سیب‌های وحشی را در امتداد جاده ابریشم با خود حمل کردند.
جشن شکوفه سیب سیورز
امروز شکوفه‌دهی سیب سیورز به عنوان یکی از نفس‌گیرترین جلوه‌های طبیعی قزاقستان جشن گرفته می‌شود؛ منظره‌ای که اغلب با فصل شکوفه‌های ساکورای ژاپن مقایسه می‌کنند.
هر بهار در منطقه ژتیسو جشنی برای شکوفه دادن سیب سیورز برگزار می‌شود.
برای این جشن، یک اردوگاه یورت سنتی برپا می‌شود و در کنار آن نمایشگاه‌های صنایع‌دستی ملی و کارگاه‌ها برگزاری می‌شود. بازدیدکنندگان می‌توانند ورزش‌های سنتی را تماشا کنند و در دیگر بازی‌های ملی شرکت کنند.
چه پیوندی میان آلماتی و نیویورک وجود دارد؟
برخلاف نیویورک که با لقب «بیگ اپل» یا «سیب بزرگ» شناخته می‌شود، شهر آلماتی از همان نامش با سیب گره خورده است.
در زبان قزاقی «الما» به معنی سیب است و نام آلماتی به طور سنتی به معنای «جایی سرشار از سیب» در نظر گرفته می‌شود. در اینجا سیب فقط بخشی از نام شهر نیست، بلکه نمادی از روح آن به شمار می‌رود.
آلماتی در پای کوه‌ها قرار دارد؛ جایی که درختان سیب وحشی قرن‌ها رشد کرده‌اند. نقش‌ها و نمادهای سیب در سراسر شهر و در طراحی شهری، جزئیات تزیینی، مجسمه‌ها، نقاشی‌های دیواری و فضاهای عمومی دیده می‌شود.
با گذر زمان، باغ‌های میوه پدید آمد و ارقامی به وجود آمد که شهرتشان از مرزهای منطقه فراتر رفت. یکی از مشهورترین آنها آپورت است. این رقم از راه اصلاح و گزینش به دست آمده و به خاطر میوه‌های درشت و عطر متمایزش شناخته می‌شود.
ایوان سرگیف و خانواده‌اش نزدیک به ۲۰ سال است که سیب افسانه‌ای آپورت را پرورش می‌دهند.
او گفت: «عطر سیب‌های آپورت شبیه عطرهای فرانسوی است. پوست این سیب‌ها نیز بسیار نازک است، به همین دلیل تمام محصول را با دست برداشت می‌کنیم.»
او افزود: «در باغ من نیز درختان سیب سیورز وجود دارد. تفاوت اصلی سیورز و آپورت این است که سیورز سیبی وحشی است و درخت آن می‌تواند ۲۵۰ تا ۳۰۰ سال عمر کند، در حالی که عمر درختان آپورت حدود ۴۰ تا ۷۰ سال است.»
امروزه باغ‌های سیب نیز به مقصدی برای بازدید تبدیل شده‌اند. اطراف آلماتی مزارعی وجود دارد که مردم در فصل برداشت به آنجا می‌روند، در میان ردیف‌های درختان قدم می‌زنند و سیب را مستقیم از درخت می‌چینند.
علاوه بر این، آلماتی هر سال جشنواره بزرگ برداشت «آلما فست» را میزبانی می‌کند که در آن کشاورزان سیب‌های باغ‌های خود را می‌آورند.
در این جشنواره سیب را می‌توان در شکل‌های گوناگون دید و مزه کرد: آب سیب تازه، برش‌های خشک‌شده، مربا و دیگر فرآورده‌ها. امسال بیش از ۲۰۰ تن سیب به این جشنواره آورده شد.