مریکه استنا، هنرمند استونی، در دوسالانه ونیز کاری کم سابقه انجام داد؛ او طی پنج ماه گذشته هر روز مقابل بازدیدکنندگان تابلوها را زنده نقاشی کرد و حاصل آن ۲۲ اثر درباره مادری و فمینیسم است.
بازدیدکنندگان پاویون استونی در دوره سال جاریِ بینال بینالمللی هنر ونیز شاید از این که نماینده کشور، میریکه استنا، شخصا در محل مشغول خلق تازهترین آثارش بود، شگفتزده شدهباشند.
آگهی
آگهی
در پنج ماه گذشته، او در برابر چشم مخاطبان، با روشی نظاممند نمایشگاه خانه آسمان نشتکننده را خلق کردهاست؛ مجموعهای شامل ۲۲ بوم بزرگ.
استنا اوایل همین ماه در گفتوگو با یورونیوز کالچر گفت: «پاویون سه اثر یادمانی را به نمایش میگذارد؛ نیمکت بلندی به طول ۲۶ متر، بعد کفپوشی [۲۵ هزار کاشی] که مردم روی آن راه میروند و من آن را نوعی نقشه ذهنی برای پروژه میدانم، و در نهایت تابلویی پشت سر من که کارش را با بوم خالی آغاز کردم.»
مادری و تاریخ هنر زنان
مفهوم مادری و تاریخ هنر زنان الهامبخش طراحی این فضا بودهاند. این موضوع وقتی معنای بیشتری پیدا میکند که بدانیم استنا بهتازگی صاحب فرزند شده؛ او هنوز در مرخصی زایمان برای فرزند خردسالش بود که همزمان خود را برای حضور در ونیز و کار روی بزرگترین پروژه دوران حرفهایاش آماده کرد؛ پنج ماه تمام، در برابر دیدگان بازدیدکنندگان.
ناتالیا سیلوویچ، کیوریتور پروژه، در متن کیوریتوری خود تاکید میکند که استنا تاملاتش درباره مادری را با روایتهای نسلهای گوناگون زنان هنرمندی درهم میتند که برای خودمختاری هنری راه گشودهاند.
سیلوویچ در ادامه مینویسد: «او خود مادری شاغل است و اغلب شمایلنگاریهای پیچیدهای از مراقبت، تبار و میراث را در کارهایش ادغام میکند.»
سیلوویچ به بازدیدکنندگان یادآوری میکند که پدیده pittore senza opera، یعنی «نقاش بیاثر»، وجود داشته؛ هنرمندانی که غالبا زنان بودند و آثارشان در کارگاههای پدرسالار جذب شد یا از روایتهای رسمی تاریخ حذف گردید.
او مینویسد: «ماریتا روبوستی تینتورتا یکی از آنها بود؛ نقاش-شاعر ونیزی که برای کار کردن در کنار پدرش، یاکوپو تینتورتو، در فضای پرجنبوجوش آتلیه خانوادگی، خود را به شکل پسر در میآورد. نقاشیهایش بدون نام او گردش میکرد و مهارتش به نام دیگران ثبت میشد؛ پیش از آن که فرصت یابد کاملا در پرتو نویسندگی هنری خود قرار بگیرد، در هنگام زایمان جان باخت.»
استنا که در تمام مدت بینال همراه خانوادهاش در ونیز زندگی کرده و مفهوم مادری را در ساختار مفهومی پروژه وارد کرده، این تجربه را برای خود و فرزندانش بسیار مفید میداند و میگوید: «شهر دشواری است برای زندگی با خانواده و بچههای کوچک. فرزند بزرگم همان صبح نخست ورودش، اسکوترش را در کانال از دست داد. فرزند کوچکم هم فقط چند ماه است که راه رفتن یاد گرفته. پس این دوران پرچالش بوده، اما در عین حال... من واقعا چالشها را دوست دارم؛ به نظرم همیشه ایدههای تازهای به ما میدهد و ما را به سوی فکرهای متفاوتی میبرد.»
فضای زندگی
استنا کارگاه و نمایشگاه خود را درون کلیسای سابق سانتا ماریا اسونتا در محله کاستلو ونیز برپا کرده؛ مکانی که بعدها به فضای عمومی و سالن ورزشی تبدیل شده بود. این تاریخهای تو در توی مذهبی، مدنی و روزمره، پسزمینه فعالی برای کار در حال تحول او ایجاد میکنند.
ماریا آروسو، کمیسر پاویون استونی در لا بیناله دی ونیز، میگوید: «این فضای کار، آنچه میریکه ساخته، واقعا شبیه یک فضای زندگی است. نقاشی در این پنج ماه بارها تغییر کرده و پیش رفتهاست. میتوانم بگویم جایی بسیار پویا و سرزنده است؛ بسیاری از ساکنان ونیز مدام برمیگردند.»
آروسو اضافه میکند: «مردم واقعا دوست دارند سوال بپرسند، تامل کنند، صحبت کنند یا فقط همانجا بنشینند.»
برای میریکه حضور بازدیدکنندگان عنصری حیاتی بود و میخواست همیشه به آنها رسیدگی شود. او میگوید: «آنها به هیچوجه در پاویون مزاحم نیستند؛ ایده اصلی این است که روند تولد نقاشی را نشان دهیم، و این هدف فقط زمانی محقق میشود که مردم واقعا بیایند و ببینند؛ بنابراین، حضور آنها بخش مهمی از پاویون است.»
در ابتدا مضطرب بود، اما بعد این شرایط او را به یاد روزهای آکادمی هنر انداخت؛ زمانی که همیشه کارگاهش را با دیگران شریک بود و برای تمرکز، در حالی که بقیه گپ میزدند، هدفون به گوش میگذاشت.
سیاست و اعتراضها
شصتویکمین بینال هنر ونیز در فضایی از جنجال گسترده آغاز شد؛ چرا که چندین کشور و هنرمند علیه تصمیم برگزارکنندگان برای دعوت از روسیه به منظور افتتاح پاویونش در جاردینی، یکی از دو فضای اصلی بینال، دست به اعتراض زدند.
ماریا آروسو، کمیسر پاویون استونی، در گفتوگو با یورونیوز کالچر میگوید هنر هرگز از سیاست جدا نمیشود.
آروسو ادامه میدهد: «میریکه نکتهای واقعا زیبا و در عین حال غمانگیز گفت؛ این که ما [استونی] به مدت ۶۰ سال بهخاطر روسیه، و بهخاطر اشغال کشورمان، نه بخشی از این گفتوگو بودیم و نه جزئی از بینال؛ چون نمیتوانستیم به عنوان کشوری مستقل حضور داشتهباشیم. بنابراین، چون آنها تصمیم گرفتهاند شرکت کنند، ما عقب نمینشینیم.»
اعتراض علیه پاویون روسیه در روز افتتاحیه بینال مقابل پاویون استونی پایان یافت. استنا همچنین نامهای سرگشاده در مخالفت با پاویون اسرائیل را امضا کردهاست.
شصتویکمین نمایشگاه بینالمللی هنر بینال ونیز روز یکشنبه، ۲۲ نوامبر ۲۰۲۶ به کار خود پایان میدهد.