بیش از پنج میلیون ربات صنعتی اکنون در کارخانه‌های جهان کار می‌کنند؛ رکوردی تاریخی است، در حالی‌که بوستون داینامیکس عرضه سهام را متوقف کرده و نهادهای چینی موج عرضه اولیه ربات‌های انسان‌نما را کند کرده‌اند و شکاف میان ماشین‌های کاربردی و انسان‌نماهای خبرساز رو به گسترش است.
فدراسیون بین‌المللی رباتیک (IFR) در گزارش سالانه «رباتیک جهان» که پنج‌شنبه گذشته منتشر شده، اعلام کرده است که موجودی عملیاتی ربات‌های صنعتی در جهان سال گذشته ۹ درصد افزایش یافته و به حدود ۵.۰۸ میلیون واحد رسیده است.
آگهی
آگهی
IFR یک نهاد غیرانتفاعی مستقر در فرانکفورت است که نزدیک به سه دهه این صنعت را رصد کرده و نمایندگی بیش از ۳۰۰۰ سازمان در سراسر جهان را بر عهده دارد.
بر اساس این گزارش، نصب سالانه ربات‌های صنعتی ۱۱ درصد رشد کرده و برای نخستین بار از مرز ۶۰۰ هزار دستگاه گذشته و به ۶۰۳ هزار واحد رسیده است.
جین هفنر، رئیس IFR، گفت: «اتوماسیون صنعتی با سرعت بالایی در حال پیشرفت است.» او اضافه کرد: «رسیدن به رکورد پنج میلیون ربات فعال در کارخانه‌های سراسر جهان بیش از دو برابر تعداد آن‌ها در هفت سال پیش است. سریع‌ترین رشد در آسیا رخ می‌دهد و پس از آن قاره آمریکا قرار دارد. اروپا آهسته‌تر حرکت می‌کند.»
رشد محتاطانه‌تر اروپا
این روند کندتر رشد در اروپا به‌روشنی در آمارها دیده می‌شود.
موجودی عملیاتی ربات‌ها در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ برای نخستین بار از ۷۰۰ هزار دستگاه عبور کرده و به ۷۱۲ هزار رسیده است؛ رقمی که ۸۴ درصد همه ربات‌های فعال در سراسر اروپا را شامل می‌شود.
هفنر گفت: «بخش تولید اتحادیه اروپا سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی در اتوماسیون انجام داده است.» این موجودی از سال ۲۰۱۵، زمانی که رقم آن ۳۹۰ هزار بود، بیش از ۸۰ درصد افزایش یافته است.
با این حال، رشد فعلا متوقف شده است.
نصب‌های جدید در سراسر اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵، در حالی که نصب‌ها در دیگر مناطق شتاب گرفته، ۱۱ درصد کاهش یافته و به ۶۰ هزار و ۵۰۰ دستگاه رسیده است. نرخ رشد مرکب سالانه این بلوک در دوره پنج‌ساله، نسبتاً پایین و حدود ۳ درصد بوده است.
آلمان همچنان با فاصله زیاد بزرگ‌ترین بازار اروپایی باقی مانده و ۴۱ درصد نصب‌ها در اتحادیه اروپا را به خود اختصاص می‌دهد. با این حال، تعداد ربات‌های نصب‌شده در این کشور ۸ درصد کاهش یافته و به کمتر از ۲۵ هزار دستگاه رسیده است، زیرا بخش خودروسازی آن که هنوز بزرگ‌ترین مشتری واحد محسوب می‌شود، به عقب‌نشینی خود ادامه داده است.
پس از آن، ایتالیا، فرانسه و اسپانیا قرار دارند که هر کدام بین ۴۳۰۰ تا ۷۸۰۰ ربات افزوده‌اند، اما نصب‌ها در هر سه کشور با کاهش دو رقمی روبه‌رو بوده است.
در همین دوره، چین فاصله خود را بیشتر کرده و با نصب ۳۵۴ هزار ربات، ۲۰ درصد رشد ثبت کرده و اکنون ۵۹ درصد کل استقرارهای جهانی را در اختیار دارد.
ایالات متحده نیز با نصب نزدیک به ۳۸ هزار و ۵۰۰ دستگاه و رشد ۱۲ درصدی، از ژاپن پیشی گرفته و به دومین بازار بزرگ جهان تبدیل شده است.
واقعیت‌سنجی برای ربات‌های انسان‌نما
ربات‌های انسان‌نما در کنار ربات‌های صنعتی جاافتاده، هنوز سهم بسیار کوچکی از بازار دارند.
IFR در بیانیه جداگانه‌ای که نخستین تلاش این نهاد برای رصد این دسته محسوب می‌شود، اعلام کرده است که سال گذشته در سراسر جهان تنها حدود ۷۰۰۰ ربات انسان‌نما برای کاربردهای صنعتی و حرفه‌ای فروخته شده است.
بسیاری از این ربات‌ها نه برای انجام کار، بلکه برای تولید داده‌های آموزشی مورد نیاز مدل‌های هوش مصنوعی خریداری شده‌اند و خودروسازانی که آن‌ها را آزمایش می‌کنند معمولاً کمتر از ۱۰ دستگاه به کار می‌گیرند.
با این حال، بانک آو آمریکا پیش‌بینی می‌کند که امسال ۹۰ هزار ربات انسان‌نما ارسال شود و این رقم تا سال ۲۰۳۰ به ۱.۲ میلیون واحد برسد.
شکاف میان جاه‌طلبی و واقعیت در بازارهای مالی نیز خود را نشان می‌دهد.
یک مدیر ارشد هیوندای در ماه جاری گفته است که بوستون داینمیکس، شرکت زیرمجموعه این خودروساز، بعید است سال آینده به دنبال عرضه سهام در بورس برود، زیرا ربات انسان‌نمای اطلس آن هنوز در مقیاس وسیع به کار گرفته نشده و شرکت همچنان سودآور نشده است.
گفته می‌شود نهادهای ناظر در چین با استفاده از رهنمودهای غیررسمی، عرضه اولیه سهام شرکت‌های فعال در حوزه ربات‌های انسان‌نما را عقب نگه داشته‌اند؛ پس از آن که سهام سازنده ربات یونی‌تری در نخستین روز معامله در شانگهای در ۱۹ اوت بیش از پنج برابر رشد کرد، اما سپس ۵۵ درصد از اوج خود پایین آمد و برای بازیابی ارزشش تقلا کرده است.
حتی ایلان ماسک هم به شکل غیرمعمولی صریح درباره دشواری‌های برنامه اپتیموس خود در تسلا صحبت کرده است.
ماسک در تماس تلفنی با سرمایه‌گذاران درباره نتایج سه‌ماهه دوم تسلا گفت: «این سخت‌ترین محصولی خواهد بود که تا به حال در تسلا تولید آن را در مقیاس بالا انجام داده‌ایم، چون همه چیز روی این ربات جدید است.» او افزود: «زنجیره تامین وجود ندارد.»
ارزش واقعی کجا شکل می‌گیرد
گزارشی که امسال از سوی شرکت مشاوره مدیریتی آرتور دی. لیتل، مستقر در بروکسل و قدیمی‌ترین مشاور مدیریت جهان، منتشر شده، همین نکته را تایید می‌کند.
در این گزارش آمده است: «ربات‌های انسان‌نما توجه را جلب می‌کنند؛ اما هوش مصنوعی فیزیکی تخصصی ارزش را به دست می‌آورد.» در این گزارش، اصطلاح «هوش مصنوعی فیزیکی» به عنوان چتری برای ماشین‌هایی مانند بازوهای رباتیک تا خودروهای خودران به کار رفته است که می‌توانند در دنیای واقعی درک کنند، تصمیم بگیرند و اقدام کنند.
این گزارش ارزش این بازار گسترده را اکنون حدود ۱۸ میلیارد دلار (۱۵.۸ میلیارد یورو) برآورد می‌کند؛ سهم ربات‌های انسان‌نما تنها بین ۲ میلیارد دلار (۱.۷۵ میلیارد یورو) تا ۳ میلیارد دلار (۲.۶۳ میلیارد یورو) است و پیش‌بینی می‌شود کل این بخش تا سال ۲۰۳۰ به ۶۰ میلیارد دلار (۵۲.۷ میلیارد یورو) تا ۱۰۰ میلیارد دلار (۸۷.۹ میلیارد یورو) برسد.
این گزارش هشدار می‌دهد که بسیاری از نمایش‌های ربات‌های انسان‌نما «جعلی، تولیدشده با هوش مصنوعی یا به‌شدت صحنه‌پردازی‌شده» هستند و نمونه‌های واقعی نیز اغلب فقط اجرای برنامه‌های از پیش ضبط‌شده یا کنترل انسان از راه دور را نشان می‌دهند.
به باور نویسندگان گزارش، نقطه طلایی، محیط‌های ساختارمند مانند کارخانه‌ها و انبارهاست؛ جایی که ربات‌های چرخ‌دار و بازوهای ثابت نخستین فناوری‌هایی خواهند بود که در مقیاس بزرگ به کار گرفته می‌شوند، چون ارزان‌ترند و تنظیم آن‌ها برای انجام وظایف مشخص آسان‌تر است.
دیو گرنت، مدیرعامل شرکت پیک‌نیک رباتیکس، در این گزارش می‌پرسد: «چرا باید آن را به تقلید از فرم انسانی محدود کنیم...؟»
ظرافت حرکتی در سطح انسان، خودمختاری قابل اعتماد خارج از محیط‌های کنترل‌شده و نبود یک «کاربرد قاتل» همچنان از مهم‌ترین محدودیت‌های ربات‌های انسان‌نما به شمار می‌روند؛ در کنار پرسش‌های حل‌نشده درباره مسئولیت حقوقی و بیمه.
شرکت زیمنس رباتی را برای انجام وظایف لجستیکی در کارخانه ارلانگن خود آزمایش کرده و بی‌ام‌و در تولید خودرو و باتری در حال به‌کارگیری یک ربات انسان‌نماست.
با این حال، این آزمایش‌ها در کنار جمع‌بندی IFR قرار می‌گیرد که نشان می‌دهد بیشتر ربات‌های انسان‌نما هنوز در مرحله نمونه اولیه یا طرح پایلوت هستند، در حالی که ربات‌های صنعتی متعارف همچنان گزینه اقتصادی‌تری برای کار در کارخانه‌ها محسوب می‌شوند.
بنابراین، داستان رباتیک جهان در سال جاری نه درباره ربات‌های انسان‌نما، بلکه درباره افزایش آهسته و پایدار شمار ماشین‌هایی است که از همین حالا کار می‌کنند.