اکنون بیش از پنج میلیون روبات صنعتی در کارخانههای جهان کار میکنند؛ رکوردی بیسابقه، در حالی که بوستون داینامیکس عرضه سهام را کنار گذاشته و ناظران چینی شتاب عرضه اولیه انساننماها را کم کردهاند؛ شکاف میان ماشینهای کاربردی و انساننماهای خبرساز رو به گسترش است.
فدراسیون بینالمللی رباتیک (IFR) در گزارش سالانه «رباتیک جهان» که پنجشنبه گذشته منتشر کرده اعلام کرده است که موجودی عملیاتی رباتهای صنعتی در جهان سال گذشته ۹ درصد افزایش یافته و به حدود ۵٫۰۸ میلیون دستگاه رسیده است.
آگهی
آگهی
IFR یک نهاد غیرانتفاعی مستقر در فرانکفورت است که نزدیک به سه دهه این صنعت را پایش کرده و نماینده بیش از ۳ هزار سازمان در سراسر جهان است.
بر اساس این گزارش، نصبهای سالانه رباتهای صنعتی ۱۱ درصد افزایش یافته و برای نخستین بار از مرز ۶۰۰ هزار فراتر رفته و به ۶۰۳ هزار دستگاه رسیده است.
جین هفنر، رئیس IFR، گفت: "خودکارسازی صنعتی با سرعت بالا در حال پیشرفت است" و افزود: "رسیدن به مرز پنج میلیون ربات فعال در کارخانههای جهان بیش از دو برابر تعداد آنها در هفت سال پیش است. قویترین رشد در آسیا رخ میدهد و پس از آن قارههای آمریکا قرار دارند. اروپا آهستهتر پیش میرود".
افزایش محتاطانهتر در اروپا
آهسته بودن سرعت رشد در اروپا در آمارها بهوضوح دیده میشود.
موجودی عملیاتی رباتها در اتحادیه اروپا برای نخستین بار در سال ۲۰۲۵ از ۷۰۰ هزار دستگاه عبور کرده، به ۷۱۲ هزار رسیده و ۸۴ درصد همه رباتهای فعال در اروپا را شامل میشود.
هفنر گفت: "بخش تولید اتحادیه اروپا به طور قابل توجهی در خودکارسازی سرمایهگذاری کرده است". این موجودی از سال ۲۰۱۵ بیش از ۸۰ درصد رشد کرده؛ زمانی که ۳۹۰ هزار دستگاه بود.
با این حال رشد فعلا متوقف شده است.
نصبهای جدید در سراسر اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ با کاهش ۱۱ درصدی به ۶۰ هزار و ۵۰۰ دستگاه رسیده، در حالی که نصبها در دیگر مناطق شتاب گرفته است. نرخ رشد مرکب سالانه اتحادیه در دوره پنجساله به ۳ درصد رسیده که در مقایسه رقم نسبتا پایینی است.
آلمان همچنان با فاصله زیاد بزرگترین بازار اروپایی است و ۴۱ درصد نصبهای اتحادیه اروپا را به خود اختصاص میدهد. با این حال تعداد رباتهای نصبشده در این کشور ۸ درصد کاهش یافته و به کمتر از ۲۵ هزار دستگاه رسیده است، زیرا بخش خودروسازی آن که هنوز بزرگترین مشتری واحد به شمار میرود به عقبنشینی خود ادامه داده است.
ایتالیا، فرانسه و اسپانیا در رتبههای بعدی قرار دارند و هر یک بین ۴ هزار و ۳۰۰ تا ۷ هزار و ۸۰۰ ربات افزودهاند، در حالی که نصبها در هر سه کشور با کاهش دو رقمی روبرو بوده است.
همزمان چین در همین دوره فاصله خود را افزایش داده و با نصب ۳۵۴ هزار ربات، یعنی ۲۰ درصد بیشتر، اکنون ۵۹ درصد همه استقرارهای جهانی را به خود اختصاص داده است.
ایالات متحده نیز از ژاپن پیشی گرفته و به دومین بازار بزرگ جهان تبدیل شده و حدود ۳۸ هزار و ۵۰۰ ربات نصب کرده که ۱۲ درصد بیشتر است.
آزمایش واقعیت برای انساننماها
رباتهای انساننما در مقایسه با رباتهای صنعتی جاافتاده هنوز سهم بسیار کوچکی از بازار دارند.
IFR در یک اطلاعیه جداگانه اعلام کرده است که سال گذشته تنها حدود ۷ هزار ربات انساننما برای کاربردهای صنعتی و حرفهای در سراسر جهان فروخته شده است؛ این نخستین بار است که این نهاد این دسته را رصد میکند.
بسیاری از آنها نه برای انجام کار بلکه برای تولید داده آموزشی برای مدلهای هوشمصنوعی خریداری شدهاند و خودروسازانی که آنها را آزمایش میکنند معمولا کمتر از ۱۰ دستگاه به کار میگیرند.
با این حال بانک آمریکا پیشبینی میکند امسال ۹۰ هزار ربات انساننما ارسال شود و این رقم تا سال ۲۰۳۰ به ۱٫۲ میلیون دستگاه برسد.
این فاصله میان جاهطلبی و واقعیت در بازارهای مالی نیز دیده میشود.
یک مدیر ارشد هیوندای در ماه جاری گفته است که بعید است شرکت بوستون داینامیکس، که مالک آن هیوندای است، سال آینده به دنبال عرضه اولیه سهام برود، چون ربات انساننمای اطلس هنوز در مقیاس گسترده به کار گرفته نشده و شرکت همچنان زیانده است.
در چین، گفته میشود نهادهای ناظر با استفاده از راهنماییهای غیررسمی عرضه اولیه سهام شرکتهای فعال در حوزه انساننما را مهار کردهاند؛ پس از آن که سهام سازنده ربات Unitree در نخستین روز عرضه در بورس شانگهای در ۱۹ اوت بیش از پنج برابر شد و سپس ۵۵ درصد از اوج خود سقوط کرد.
حتی ایلان ماسک هم درباره دشواری برنامه انساننمای خود در تسلا موسوم به Optimus به شکلی کمسابقه صریح بوده است.
ماسک در تماس تلفنی مربوط به سود سهماهه دوم تسلا به سرمایهگذاران گفت: "این سختترین محصولی خواهد بود که تا به حال در تسلا تولیدش را در مقیاس بزرگ انجام دادهایم، چون همه چیز روی این ربات جدید است" و افزود: "هیچ زنجیره تامین وجود ندارد".
ارزش واقعی کجا خلق میشود
گزارشی که امسال از سوی شرکت مشاوره مدیریتی Arthur D. Little مستقر در بروکسل، قدیمیترین شرکت مشاوره مدیریتی جهان، منتشر شده همین نکته را تکرار میکند.
در این گزارش آمده است: "رباتهای انساننما توجه را جلب میکنند، هوشمصنوعی فیزیکی تخصصی ارزش را به دست میآورد". در اینجا از اصطلاح هوشمصنوعی فیزیکی برای اشاره به ماشینهایی، از بازوهای رباتیک تا خودروهای خودران، استفاده شده که میتوانند جهان واقعی را درک کنند، تصمیم بگیرند و عمل کنند.
این گزارش اندازه این بازار گسترده را اکنون حدود ۱۸ میلیارد دلار (۱۵٫۸ میلیارد یورو) برآورد میکند که سهم رباتهای انساننما در آن تنها بین ۲ میلیارد دلار (۱٫۷۵ میلیارد یورو) تا ۳ میلیارد دلار (۲٫۶۳ میلیارد یورو) است و پیشبینی میکند این رقم تا سال ۲۰۳۰ به ۶۰ میلیارد دلار (۵۲٫۷ میلیارد یورو) تا ۱۰۰ میلیارد دلار (۸۷٫۹ میلیارد یورو) برسد.
این گزارش هشدار میدهد که بسیاری از نمایشهای انساننما "جعلی، تولیدشده با هوشمصنوعی یا شدیدا صحنهپردازیشده" هستند، در حالی که موارد واقعی اغلب صرفا حرکات از پیش ضبطشده یا کنترل از راه دور توسط انسان را نشان میدهند.
به باور نویسندگان، نقطه طلایی در محیطهای ساختارمند مانند کارخانهها و انبارهاست؛ جایی که رباتهای چرخدار و بازوهای ثابت به دلیل ارزانتر بودن و امکان تنظیم آسان برای وظایف مشخص، نخستین ابزارهایی خواهند بود که در مقیاس بزرگ به کار گرفته میشوند.
دیو گرنت، مدیرعامل شرکت PickNik Robotics، در این گزارش میپرسد: "چرا باید آن را محدود کنیم تا فقط شکل انسان را تقلید کند...؟".
دستیابی به چابکی در سطح انسان، خودمختاری قابل اعتماد در خارج از محیطهای کنترلشده و نبود یک «کاربرد قاتل» همچنان از مهمترین محدودیتهای رباتهای انساننماست و در کنار آنها پرسشهای حلنشده درباره مسئولیت حقوقی و بیمه نیز وجود دارد.
شرکت زیمنس یک ربات را برای وظایف لجستیکی در کارخانه خود در ارلانگن آزمایش کرده و بیامو نیز ربات انساننما را در تولید خودرو و باتری به کار میگیرد. اما این آزمایشها با جمعبندی IFR همراه است که نشان میدهد بیشتر رباتهای انساننما همچنان در مرحله نمونه اولیه یا پایلوت باقی ماندهاند، در حالی که رباتهای صنعتی متداول هنوز برای کار در کارخانهها اقتصادیتر هستند.
به همین دلیل، داستان رباتیک جهان در سال جاری نه درباره انساننماها، بلکه درباره افزایش آهسته و پیوسته ماشینهایی است که همین حالا هم کار میکنند.