قرار است دوشنبه هزاران نفر در خاکسپاری ملادیچ در بلگراد شرکت کنند؛ مراسم بدون مقامات رسمی و تشریفات نظامی برگزار می‌شود. بروکسل گفته هرگونه تجلیل از او با ارزش‌های مسیر اتحادیه اروپا ناسازگار است.
مراسم بزرگداشت راتکو ملادیچ، فرمانده پیشین ارتش صربهای بوسنی و مجرم جنگی محکوم شده، روز شنبه در خانه ارتش صربستان در بلگراد برگزار شد، در حالی که صربستان با فشار روزافزون اروپا روبه‌رو است؛ فشاری که به گفته بروکسل ناشی از «ستایش» اوست؛ اتهامی که صربستان آن را رد می‌کند.
آگهی
آگهی
ملادیچ هفته گذشته در حالی درگذشت که در حال گذراندن حکم حبس ابد به دلیل نسل کشی، جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در جنگ بوسنی بود. پیکر او روز پنجشنبه با هواپیمای دولتی از لاهه به صربستان منتقل شد.
سربازان ارتش صربستان تابوت حامل پیکر ملادیچ را که در پرچم ملی پیچیده شده بود، از هواپیما تا یک خودروی ون زرشکی بدون نشان حمل کردند و این خودرو سپس با اسکورت پلیس در بزرگراه اصلی بلگراد حرکت کرد.
به گفته مقامها، نناد ووییچ، وزیر دادگستری صربستان، که در ابتدا اعلام کرده بود صربستان «همه افتخارات نظامی و دولتی» را به ملادیچ اعطا خواهد کرد، در این پرواز حضور داشت. دارکو، پسر ملادیچ، و دو تن از افسران سابقش نیز همراه او بودند.
پیکر او برای کالبدشکافی به بیمارستان نظامی بلگراد منتقل شد و خانواده‌اش روز جمعه اعلام کردند تابوت او صبح دوشنبه در کلیسایی نزدیک گورستان کوشوتنیاک به نمایش گذاشته می‌شود و سپس در همان روز به خاک سپرده خواهد شد.
طبق اطلاعاتی که به دست یورونیوز رسیده، او بدون هرگونه افتخار دولتی یا نظامی و بدون حضور مقامهای در سمت، از جمله الکساندر وچیچ رئیس جمهور، نخست وزیر و رئیس پارلمان، به خاک سپرده خواهد شد.
به گفته مقامها، در مراسم دفن نه شلیک توپخانه و نه حضور تشریفاتی نیروهای نظامی وجود نخواهد داشت و با وجود درخواستها، او نه در «کوچه بزرگان» و نه در «کوچه شهروندان ممتاز» به خاک سپرده نمی‌شود.
مقامهای صربستان پیشتر روشن کرده بودند که مراسم بزرگداشت روز شنبه را دولت برگزار نکرده بلکه انجمن ژنرالهای بازنشسته سازماندهی کرده است. خانواده ملادیچ اعلام کرده‌اند او در کنار دخترش که به گزارش رسانه‌های داخلی در دهه ۱۹۹۰ خودکشی کرده است، دفن خواهد شد.
بلگراد بخشی از هزینه‌های شخصی ملادیچ و دیدارهای خانوادگی او را در دوران نگهداری در دادگاه لاهه تقبل کرده و در سالهای اخیر بارها به دلیل وخامت حال او، برای آزادی زودهنگامش به دلایل انساندوستانه درخواست داده است.
حضور هزاران نفر در مراسم خاکسپاری
پس از آن که بوسنی اوایل سال ۱۹۹۲ و در پی اسلوونی و کرواسی استقلال خود را از یوگسلاوی اعلام کرد، رهبران صربهای بوسنی با حمایت دولت بلگراد به رهبری اسلوبودان میلوسویچ، موجودیت شبه‌دولتی خود را اعلام کردند.
حمله نظامی بعدی به فرماندهی ملادیچ، که افسر حرفه‌ای ارتش یوگسلاوی بود و در نبردهای کرواسی هم شرکت کرده بود، با هدف پاکسازی قومی هرچه بیشتر قلمرو بوسنی از دو گروه قومی دیگر، بوسنیاکها و کرواتها، انجام شد.
دادگاه کیفری بین‌المللی برای یوگسلاوی سابق (ICTY) ملادیچ را به دلیل سازماندهی اعدامهای جمعی بیش از ۸ هزار مرد و پسر بوسنیاک در سربرنیتسا در ژوئیه ۱۹۹۵ به جرم نسل کشی محکوم کرد؛ کشتاری که بدترین حمام خون در خاک اروپا از زمان پایان جنگ جهانی دوم توصیف شده است.
او همچنین به دلیل ارتکاب جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در جریان محاصره سارایوو، طولانی‌ترین محاصره یک پایتخت در جنگهای مدرن، مجرم شناخته شد.
نیروهای او که در تپه‌های اطراف مستقر بودند، پس از آغاز جنگ در اوایل ۱۹۹۲، نزدیک به چهار سال ساکنان پایتخت بوسنی را با گلوله‌باران و تیراندازی تک‌تیراندازها به طور روزانه در وحشت نگه داشتند.
او که به «قصاب بوسنی» شهرت یافت، به شناخته‌شده‌ترین چهره جنگ در جمهوری سابق یوگسلاوی با جمعیتی حدود سه و نیم میلیون نفر تبدیل شد؛ جنگی که تا پایان آن در اواخر ۱۹۹۵ و با توافق صلح میانجیگری‌شده توسط آمریکا، بیش از ۱۰۰ هزار کشته و بیش از ۲ میلیون آواره و پناهجو برجا گذاشت.
الکساندر وچیچ، رئیس جمهور صربستان، پیش‌بینی کرده است که تحسین‌کنندگان ملادیچ که با وجود محکومیت او را قهرمان می‌دانند، ممکن است در شمار زیادی در مراسم خاکسپاری حاضر شوند.
وچیچ گفت: «تامين و تضمین امنیت برای همه دشوار خواهد بود.» او افزود که پلیس صربستان و آژانس امنیت دولتی پیش‌بینی کرده‌اند «دهها هزار» نفر می‌توانند در این مراسم شرکت کنند. وچیچ گفت: «این کار دشواری برای دستگاههای ما خواهد بود و ما هر آنچه در اختیار داریم به کار می‌گیریم تا امنیت را تامین کنیم.»
وچیچ افزود: «با خانواده ملادیچ صحبت کرده‌ام و امیدوارم همه چیز با وقار بگذرد.»
رئیس جمهور صربستان بعدا اعلام کرد به دلیل یک دیدار سطح بالا که از پیش برنامه‌ریزی شده، در مراسم خاکسپاری ملادیچ شرکت نخواهد کرد.
وچیچ که این روزها برای نمایش طرحهای توسعه زیرساختی در حال سفر به نقاط مختلف کشور است، روز جمعه گفت: «من روز دوشنبه و سه‌شنبه میزبان دیدار رسمی رئیس جمهور ازبکستان شوکت میرضیایف هستم؛ دیداری که چهار ماه پیش برنامه‌ریزی شده بود.»
او افزود: «آیا هر آنچه لازم بود و هر آنچه ممکن بود انجام داده‌ام تا این روند با وقار، جدی و مسئولانه پیش برود و دولت رفتار مناسبی داشته باشد؟ دقیقا همین کار را کرده‌ام.»
جنجال بر سر اتهام ستایش یک مجرم جنگی
پس از مرگ ملادیچ در روز پنجشنبه گذشته، هزاران صرب در یادبود او شمع روشن کردند و در تجمعها و راهپیماییهایی به احترام او شرکت کردند؛ اقدامی که با انتقاد بروکسل و دیگر پایتختهای اروپایی روبه‌رو شد.
مارتا کوس، کمیسر گسترش اتحادیه اروپا، روز جمعه سفر پیشرو به صربستان را که سالهاست نامزد عضویت در اتحادیه ۲۷ عضوی است، لغو کرد.
کوس در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ستایشهایی که پس از مرگ او صورت می‌گیرد با ارزشهایی که مسیر عضویت در اتحادیه اروپا بر آن بنا شده، ناسازگار است.»
کوس افزود: «راتکو ملادیچ به جرم نسل کشی، جنایت علیه بشریت و جنایات جنگی محکوم شده است. بازگرداندن پیکر او به بلگراد، اروپا را به یاد تاریک‌ترین صفحات تاریخ اخیر ما می‌اندازد.»
وچیچ در واکنش گفت توضیح کوس «خیلی کوتاه، اما مثل همیشه احمقانه» است.
او اضافه کرد: «احتمالا باید مردم را از حضور منع کنیم، مراسم خاکسپاری را ممنوع کنیم و گورستانهایی مخصوص سگها بسازیم.»
کوس ساعاتی پیشتر در روز جمعه گفته بود روزهای پیش از خاکسپاری «آزمونی بسیار مهم» برای بلگراد خواهد بود.
مایکل اوفلرتی، کمیسر حقوق بشر شورای اروپا، روز جمعه از مقامهای صربستان و همچنین مقامهای موجودیت صرب‌نشین بوسنی خواست «در برابر ستایش مجرمان جنگی محکوم شده» مقابله کنند؛ رفتاری که در بوسنی غیرقانونی است و به گفته او «در چارچوب کنوانسیون اروپایی حقوق بشر، سخن حفاظت‌شده محسوب نمی‌شود».
اوفلرتی در بیانیه‌ای گفت: «من از ستایش علنی راتکو ملادیچ، مجرم جنگی متوفی که به دلیل نسل کشی سربرنیتسا و جنایت علیه بشریت محکوم شده، منزجر هستم.»
در همین حال، درخواستها برای آن که حزب مردم اروپا (EPP) روابط خود را با حزب حاکم پیشرو صربستان (SPS) قطع کند، افزایش یافته است.
اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، به همراه روبرتا متسولا، رئیس پارلمان اروپا، و شمار دیگری از مقامهای ارشد، از اعضای حزب مردم اروپا هستند.
دادگاه جانشین در لاهه که اکنون به طور رسمی «سازوکار باقیمانده بین‌المللی برای دادگاههای کیفری» نامیده می‌شود، اعلام کرد با «قربانیان، بازماندگان و خانواده‌هایی که از جرایمی که ملادیچ به خاطر آنها مجرم شناخته شد رنج برده‌اند» همبستگی نشان می‌دهد.
این نهاد «هر اقدامی که به ستایش افرادی بینجامد که به دلیل جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل کشی در دادگاههای بین‌المللی محکوم شده‌اند» را محکوم کرد.
وزیران خارجه بلژیک و ایرلند نیز به طور علنی با اعطای هرگونه افتخار به فردی که به نسل کشی محکوم شده مخالفت کرده‌اند.
در همین حال، باشگاه فوتبال ستاره سرخ بلگراد از سوی یوفا به دلیل شعارهای هوادارانش در ستایش ملادیچ، که در روز برگزاری دیدار لیگ اروپا در هفته گذشته درگذشت و ستاره سرخ آن بازی را با نتیجه ۵ بر ۱ به تیم چک ویکتوریا پلزن واگذار کرد، جریمه شد.
یوفا جمعه شب اعلام کرد کمیته انضباطی این نهاد ستاره سرخ را به پرداخت ۹۰ هزار یورو محکوم کرده است؛ جریمه‌ای که به دلیل اتهامهایی از جمله سر دادن شعارهایی «نامتناسب با یک رویداد ورزشی» و نیز «رفتار نژادپرستانه و یا تبعیض‌آمیز» اعمال شده است.
نهاد ناظر فوتبال اروپا جریمه مشابهی را برای باشگاه بوسنیایی اف کا بوراتس بانیا لوکا در نظر گرفت و آن را به پرداخت ۳۹ هزار و ۵۰۰ یورو به دلیل شعارهای در حمایت از ملادیچ و دیگر تخلفات هواداران در جریان دیدار لیگ کنفرانس مقابل تیم ایسلندی ویکینگور ریکیاویک محکوم کرد.
ستاره سرخ پرافتخارترین باشگاه فوتبال در قلمرو سابق یوگسلاوی است و در سال ۱۹۹۱ قهرمان لیگ قهرمانان اروپا شد.