هزاران نفر روز دوشنبه در بلگراد در مراسم خاکسپاری ملادیچ شرکت خواهند کرد؛ این مراسم بدون حضور مسئولان در حال خدمت و بدون توپخانه و تشریفات نظامی برگزار می شود. بروکسل اعلام کرده هرگونه ستایش او «با ارزش هایی که مسیر عضویت در اتحادیه اروپا بر آن بنا شده ناسازگار است».
مراسم یادبود فرمانده پیشین ارتش صربهای بوسنی و جنایتکار جنگی محکومشده، راتکو ملادیچ، روز شنبه در «خانه ارتش صربستان» در بلگراد برگزار شد. این در حالی است که صربستان زیر فشار رو به افزایش اروپا قرار گرفته بر سر آنچه بروکسل آن را تجلیل از او توصیف میکند؛ اتهامی که بلگراد آن را رد میکند.
آگهی
آگهی
ملادیچ هفته گذشته در حالی درگذشت که دوران محکومیت حبس ابد خود را به دلیل نسلکشی، جنایتهای جنگی و جنایت علیه بشریت در جنگ ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵ بوسنی سپری میکرد. پیکر او پنجشنبه با هواپیمای دولتی از لاهه به صربستان منتقل شد.
سربازان ارتش صربستان تابوت حامل پیکر ملادیچ را که در پرچم ملی پیچیده شده بود، از هواپیما تا یک ون زرشکی بدون علامت حمل کردند و این خودرو سپس با اسکورت پلیس در بزرگراه اصلی بلگراد حرکت کرد.
نناد ویویچ، وزیر دادگستری صربستان، که پیشتر اعلام کرده بود صربستان «همه افتخارات نظامی و دولتی» را به ملادیچ اعطا خواهد کرد، به همراه دارکو، پسر ملادیچ، و دو تن از دستیاران سابق نظامی او در هواپیما حضور داشت.
پیکر او برای کالبدشکافی به بیمارستان نظامی بلگراد منتقل شد و قرار است تابوتش صبح دوشنبه در کلیسایی نزدیک گورستان کوشوتنیاک در معرض دید عموم قرار گیرد؛ جایی که به گفته خانوادهاش، که روز جمعه این موضوع را اعلام کردند، بعدتر در همان روز به خاک سپرده خواهد شد.
به اطلاع یورونیوز رسیده است که او بدون هیچگونه افتخارات رسمی دولتی یا نظامی به خاک سپرده میشود و هیچ مقام در حال خدمت، از جمله الکساندر ووچیچ رئیسجمهور، نخستوزیر و رئیس پارلمان، در مراسم حاضر نخواهند بود.
در این مراسم خبری از شلیک توپ یا حضور تشریفاتی نیروهای نظامی نخواهد بود و با وجود درخواستها، او در «قطعه بزرگان» یا «قطعه شهروندان برجسته» گورستان نیز دفن نخواهد شد.
مقامهای صربستان پیشتر توضیح داده بودند که مراسم یادبود روز شنبه، که هیچیک از مسئولان بلگراد نیز در آن شرکت نکردند، توسط دولت سازماندهی نشده و ابتکار انجمن ژنرالهای بازنشسته بوده است. خانواده ملادیچ به رسانههای داخلی گفتهاند او قرار است کنار دخترش که در دهه ۱۹۹۰ بر اثر خودکشی درگذشت، دفن شود.
بلگراد در دوران حضور ملادیچ در دادگاه لاهه بخشی از هزینههای شخصی او و ملاقاتهای خانوادگیاش را پرداخت کرده و بارها به دلیل ضعف جسمانی او در سالهای اخیر، خواستار آزادی زودهنگامش به دلایل بشردوستانه شده بود.
هزاران نفر در مراسم تشییع جنازه شرکت میکنند
پس از آنکه بوسنی اوایل ۱۹۹۲ و در پی اسلوونی و کرواسی استقلال خود را از یوگسلاوی اعلام کرد، رهبران صربهای بوسنی با پشتیبانی دولت بلگراد به رهبری اسلوبودان میلوشویچ، موجودیت شبهدولتی خود را اعلام کردند.
حمله نظامی متعاقبی که به فرماندهی ملادیچ، افسر حرفهای ارتش یوگسلاوی که در درگیریهای کرواسی هم شرکت داشت، انجام شد با هدف پاکسازی قومی بخشهای هرچه بیشتری از خاک بوسنی از حضور دو گروه قومی دیگر، یعنی بوسنیاییها و کرواتها، طراحی شده بود.
دادگاه کیفری بینالمللی برای یوگسلاوی سابق (ICTY) ملادیچ را به دلیل طراحی و هدایت اعدامهای فوری بیش از ۸ هزار مرد و پسر بوسنیایی در ژوئیه ۱۹۹۵ در سربرنیتسا، که بدترین کشتار در خاک اروپا از زمان پایان جنگ جهانی دوم تلقی میشود، به نسلکشی محکوم کرد.
او همچنین به دلیل جنایتهای جنگی و جنایت علیه بشریت در جریان محاصره سارایوو، طولانیترین محاصره یک پایتخت در تاریخ جنگهای مدرن، مجرم شناخته شد.
نیروهای تحت فرمان او که در ارتفاعات اطراف شهر مستقر بودند، پس از آغاز جنگ در اوایل ۱۹۹۲، نزدیک به چهار سال پیاپی با گلولهباران و تیراندازی تکتیراندازها، ساکنان پایتخت بوسنی را در وحشت نگه داشتند.
ملادیچ که به «قصاب بوسنی» مشهور است، به نماد شاخص آن جنگ در جمهوری پیشین یوگسلاوی با جمعیتی حدود سه و نیم میلیون نفر بدل شد؛ جنگی که تا پایان خود در سال ۱۹۹۵، با توافق صلحی به میانجیگری آمریکا، بیش از ۱۰۰ هزار کشته و بیش از ۲ میلیون آواره یا پناهجو برجای گذاشت.
الکساندر ووچیچ رئیسجمهور صربستان پیشبینی کرده است که هواداران ملادیچ، که او را با وجود محکومیتش قهرمان میدانند، ممکن است در شمار زیادی در مراسم تشییع او حضور یابند.
ووچیچ گفت: «تامین و تضمین امنیت برای همه دشوار خواهد بود.» او افزود که پلیس و سازمان امنیت دولتی صربستان پیشبینی میکنند «دهها هزار نفر» در مراسم شرکت کنند و تاکید کرد: «این کار دشواری برای نهادهای ما خواهد بود و از همه ظرفیتها برای تامین امنیت استفاده خواهیم کرد.»
ووچیچ اضافه کرد: «با خانواده ملادیچ صحبت کردهام و امیدوارم همه چیز با وقار برگزار شود.»
رئیسجمهور صربستان بعدتر اعلام کرد به دلیل سفر رسمی از پیش برنامهریزیشده، در مراسم خاکسپاری ملادیچ شرکت نخواهد کرد.
ووچیچ که این روزها برای نمایش پروژههای زیرساختی در حال سفر به نقاط مختلف کشور است، روز جمعه گفت: «روز دوشنبه و سراسر روز سهشنبه سفر رسمی رئیسجمهور ازبکستان، شوکت میرضیایف، را دارم که چهار ماه پیش برنامهریزی شده است.»
او اضافه کرد: «آیا هر آنچه لازم و ممکن بود انجام دادهام تا این روند با وقار، جدی و مسئولانه پیش برود و دولت رفتار شایستهای داشته باشد؟ دقیقا همین کار را کردهام.»
تنشها بر سر اتهام تجلیل از ملادیچ
پس از درگذشت ملادیچ در روز پنجشنبه گذشته، هزاران صرب با برگزاری شبزندهداری و راهپیمایی در ادای احترام به او شرکت کردند؛ اقدامی که با محکومیت بروکسل و سایر پایتختهای اروپایی روبهرو شد.
مارتا کوس، کمیسر گسترش اتحادیه اروپا، روز جمعه سفر آتی خود به صربستان را که سالهاست نامزد عضویت در این بلوک ۲۷ عضوی است، لغو کرد.
کوس در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تجلیلهایی که پس از مرگ او صورت میگیرد با ارزشهایی که مسیر پیوستن به اتحادیه اروپا بر پایه آنها بنا شده است، ناسازگار است.»
کوس افزود: «راتکو ملادیچ به دلیل نسلکشی، جنایت علیه بشریت و جنایتهای جنگی محکوم شده است.» او ادامه داد: «بازگرداندن پیکر او به بلگراد، اروپا را به تاریکترین صفحات تاریخ معاصرمان یادآور میشود.»
ووچیچ در واکنش گفت توضیح کوس «بسیار کوتاه اما احمقانه، مثل همیشه» بوده است.
او اضافه کرد: «ظاهرا باید حضور مردم را ممنوع کنیم، مراسم تشییع را لغو کنیم و قبرستانهایی برای سگها بسازیم.»
کوس پیشتر در روز جمعه گفته بود روزهای پیش رو «آزمونی بسیار مهم» برای بلگراد در آستانه مراسم خاکسپاری خواهد بود؛ مراسمی که احتمال دارد جمعیت زیادی را جذب کند.
مایکل اوفلرتی، کمیسر حقوق بشر شورای اروپا، روز جمعه از مقامهای صربستان و همچنین مقامهای موجودیت صربنشین بوسنی خواست «با تجلیل از جنایتکاران جنگی محکومشده مقابله کنند»؛ اقدامی که در بوسنی غیرقانونی است و «بر اساس کنوانسیون اروپایی حقوق بشر، سخنرانیِ مورد حمایت محسوب نمیشود».
اوفلرتی در بیانیهای گفت: «از تجلیل علنی راتکو ملادیچ، جنایتکار جنگی درگذشتهای که به دلیل نسلکشی سربرنیتسا و جنایت علیه بشریت محکوم شده است، بیزارم.»
در همین حال، درخواستها برای آنکه حزب مردم اروپا (EPP) روابط خود را با حزب حاکم «پیشروی صربستان» (SPS) قطع کند، رو به افزایش است.
اورسولا فن در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، همراه با روبرتا متسولا رئیس پارلمان اروپا و شماری دیگر از مقامهای ارشد اروپایی، از اعضای حزب مردم اروپا هستند.
دادگاه جانشین در لاهه که اکنون رسما «سازوکار باقیمانده بینالمللی دادگاههای کیفری» نام دارد، اعلام کرد «با قربانیان، نجاتیافتگان و خانوادههایشان که از جرایمی رنج بردهاند که آقای ملادیچ به خاطر آنها مجرم شناخته شد، ابراز همبستگی میکند».
این نهاد همچنین «هرگونه اقدامی را که به تجلیل از افرادی میپردازد که به دلیل جنایتهای جنگی، جنایت علیه بشریت و نسلکشی در دادگاههای بینالمللی محکوم شدهاند» محکوم کرد.
وزیران امور خارجه بلژیک و ایرلند نیز به طور علنی با اعطای هرگونه افتخار به فردی که به نسلکشی محکوم شده است، مخالفت کردهاند.
در همین حال، باشگاه فوتبال ستاره سرخ بلگراد از سوی یوفا به دلیل شعارهای هواداران در تجلیل از ملادیچ، که در روز برگزاری دیدار این تیم در لیگ اروپا در هفته گذشته درگذشت و ستاره سرخ در آن بازی با نتیجه ۵ بر ۱ برابر باشگاه چکی ویکتوریا پلزن شکست خورد، جریمه شد.
یوفا شامگاه جمعه اعلام کرد قضات این نهاد ستاره سرخ را به پرداخت ۹۰ هزار یورو محکوم کردهاند؛ از جمله به دلیل سر دادن شعارهایی نامناسب برای یک رویداد ورزشی و «رفتار نژادپرستانه و یا تبعیضآمیز».
نهاد فوتبال اروپا همچنین باشگاه بوراچ بانیا لوکا از بوسنی را به پرداخت ۳۹ هزار و ۵۰۰ یورو جریمه کرد؛ به دلیل شعارهای هواداران در حمایت از ملادیچ و تخلفات دیگر هواداران در جریان دیدار این تیم در کنفرانس لیگ برابر باشگاه ویکینگور ریکیاویک از ایسلند.
ستاره سرخ پرافتخارترین باشگاه فوتبال در یوگسلاوی سابق است و در سال ۱۹۹۱ عنوان قهرمانی لیگ قهرمانان اروپا را به دست آورد.