روز دوشنبه انتظار میرود هزاران نفر در خاکسپاری ملادیچ در بلگراد شرکت کنند؛ بدون حضور مقامهای رسمی، شلیک توپ یا تشریفات نظامی. بروکسل پیشتر گفته بود هرگونه تجلیل از او «با ارزش هایی که مسیر اتحادیه اروپا بر آن بنا شده ناسازگار است».
مراسم یادبود برای راتکو ملادیچ، فرمانده سابق ارتش صربهای بوسنی و مجرم جنگی محکوم شده، روز شنبه در «خانه ارتش صربستان» در بلگراد آغاز شد؛ همزمان با آنکه صربستان با فشار فزاینده اروپا بر سر آنچه بروکسل آن را ستایش او مینامد روبهرو است؛ اتهامی که صربستان رد میکند.
آگهی
آگهی
ملادیچ هفته گذشته در حالی درگذشت که در حال گذراندن حکم حبس ابد به دلیل نسلکشی، جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت در جنگ بوسنی بود. پیکر او روز پنجشنبه با هواپیمای دولتی از لاهه به صربستان منتقل شد.
سربازان ارتش صربستان تابوت حاوی پیکر ملادیچ را که در پرچم ملی پیچیده شده بود، از هواپیما تا یک ون زرشکی بدون نشانه حمل کردند؛ خودرویی که سپس با اسکورت پلیس در بزرگراه اصلی بلگراد حرکت داده شد.
نیناد وویچ، وزیر دادگستری صربستان، که در ابتدا اعلام کرده بود صربستان «تمام تشریفات نظامی و دولتی» را برای ملادیچ در نظر خواهد گرفت، همراه با دارکو، پسر ملادیچ، و دو تن از معاونان سابق او در ارتش در این پرواز حضور داشت.
پیکر او برای کالبدشکافی به بیمارستان نظامی بلگراد منتقل شد و سپس قرار است تابوتش صبح دوشنبه در کلیسایی نزدیک گورستان کوشوتنیاک به نمایش گذاشته شود؛ جایی که به گفته خانوادهاش همان روز در آنجا به خاک سپرده خواهد شد.
طبق اطلاعاتی که به دست یورونیوز رسیده، او بدون تشریفات رسمی دولتی یا نظامی و بدون حضور مقامهای در حال خدمت، از جمله الکساندر ووچیچ رئیس جمهوری، نخستوزیر و رئیس پارلمان، به خاک سپرده خواهد شد.
در این مراسم خبری از شلیک توپ افتخاری یا حضور تشریفاتی نظامیان نخواهد بود و با وجود درخواستهایی که مطرح شده، او نه در «قطعه بزرگان» و نه در «قطعه شهروندان برجسته» به خاک سپرده نمیشود.
مقامهای صربستان پیشتر توضیح داده بودند که مراسم یادبود روز شنبه از سوی دولت برگزار نشده و آن را انجمن ژنرالهای بازنشسته سازماندهی کرده است. به گزارش رسانههای داخلی، خانواده ملادیچ گفتهاند او در کنار دخترش که در دهه ۱۹۹۰ با خودکشی جان باخت، دفن خواهد شد.
بلگراد در مدت رسیدگی به پرونده ملادیچ در دادگاه لاهه بخشی از هزینههای شخصی او و سفرهای خانوادهاش را پرداخت کرده و در سالهای اخیر به دلیل وخامت وضعیت جسمانی او بارها به دلایل انساندوستانه درخواست آزادی زودهنگام کرده بود.
هزاران نفر در مراسم خاکسپاری گرد هم میآیند
پس از آنکه بوسنی اوایل سال ۱۹۹۲ با پیروی از اسلوونی و کرواسی استقلال خود را از یوگسلاوی اعلام کرد، رهبران صربهای بوسنی با حمایت دولت بلگراد به رهبری اسلوبودان میلوسویچ شبهدولت خود را ایجاد کردند.
حمله نظامی بعدی به رهبری ملادیچ، که افسر حرفهای ارتش یوگسلاوی بود و در جنگ در کرواسی هم شرکت کرده بود، با هدف پاکسازی قومی هر چه بیشتر بخشهای کشور از دو گروه قومی دیگر یعنی بوسنیاییها (بوسنیاکها) و کرواتها انجام شد.
دیوان کیفری بینالمللی برای یوگسلاوی سابق ملادیچ را به دلیل سازماندهی اعدامهای جمعی بیش از ۸ هزار مرد و پسر بوسنیایی در سربرینیتسا در ژوئیه ۱۹۹۵ و ارتکاب نسلکشی محکوم کرد؛ رویدادی که به عنوان خونینترین کشتار در خاک اروپا پس از پایان جنگ جهانی دوم شناخته میشود.
او همچنین به دلیل ارتکاب جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت در جریان محاصره سارایوو، طولانیترین محاصره یک پایتخت در جنگهای معاصر، مجرم شناخته شد.
نیروهای تحت فرمان او در تپههای اطراف پایتخت بوسنی برای نزدیک به چهار سال پس از آغاز جنگ در اوایل ۱۹۹۲، ساکنان سارایوو را با گلولهباران روزانه و تیراندازی تکتیراندازها در هراس نگه داشتند.
ملادیچ که به «قصاب بوسنی» شهرت یافته بود، به نمادناکترین چهره جنگ در جمهوری سابقی با جمعیتی حدود سه و نیم میلیون نفر تبدیل شد؛ جنگی که پیش از پایانش در اواخر ۱۹۹۵ با یک توافق صلح میانجیگری شده از سوی آمریکا، بیش از ۱۰۰ هزار کشته و بیش از ۲ میلیون آواره و پناهجو برجای گذاشت.
الکساندر ووچیچ رئیس جمهوری صربستان پیشبینی کرد که تحسینکنندگان ملادیچ، که او را با وجود محکومیتش یک قهرمان میدانند، ممکن است در شمار زیادی در مراسم خاکسپاری شرکت کنند.
ووچیچ گفت: «تامین و تضمین امنیت همه سخت خواهد بود.» او افزود که پلیس صربستان و آژانس امنیت دولتی پیشبینی کردهاند «دهها هزار نفر» ممکن است در این مراسم حاضر شوند. او گفت: «این کار دشواری برای نهادهای ما خواهد بود و از همه امکانات در اختیار خود برای تامین امنیت استفاده خواهیم کرد.»
او افزود: «با خانواده ملادیچ صحبت کردهام و امیدوارم همه چیز با وقار بگذرد.»
رئیس جمهوری صربستان بعدا اعلام کرد که به دلیل یک سفر سطح بالای از پیش برنامهریزی شده در مراسم خاکسپاری ملادیچ شرکت نخواهد کرد.
ووچیچ که برای نمایش پروژههای زیرساختی در حال سفر به شهرهای مختلف کشور است، روز جمعه گفت: «روز دوشنبه و تمام روز سهشنبه میزبان سفر رسمی رئیس جمهوری ازبکستان (شافکت میرضیایف) هستم؛ سفری که چهار ماه پیش برنامهریزی شد.»
او افزود: «آیا هر آنچه لازم و ممکن بوده انجام دادهام تا این روند به شکلی با وقار، جدی و مسئولانه پیش برود و دولت رفتاری شایسته داشته باشد؟ دقیقا همین کار را کردهام.»
جدل بر سر اتهام ستایش یک مجرم جنگی
پس از مرگ ملادیچ در روز پنجشنبه گذشته، هزاران صرب برای او شمع روشن کردند و راهپیماییهایی در بزرگداشتش برگزار شد؛ اقدامی که با محکومیت بروکسل و دیگر پایتختها روبهرو شد.
مارتا کوس، کمیسر گسترش اتحادیه اروپا، روز جمعه سفر پیشرویش به صربستان را که سالها است نامزد عضویت در این بلوک ۲۷ عضوی است، لغو کرد.
کوس در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ستایش پیرامون مرگ او با ارزشهایی که مسیر پیوستن به اتحادیه اروپا بر آنها بنا شده ناسازگار است.»
کوس گفت: «راتکو ملادیچ به دلیل نسلکشی، جنایت علیه بشریت و جنایت جنگی محکوم شده است. بازگشت پیکر او به بلگراد، اروپا را به یاد تاریکترین صفحات تاریخ اخیر ما میاندازد.»
ووچیچ در واکنش گفت که توضیح کوس «بسیار کوتاه اما احمقانه، مثل همیشه» است.
او افزود: «احتمالا باید حضور مردم را ممنوع کنیم، مراسم خاکسپاری را لغو کنیم و قبرستانهایی برای سگها بسازیم.»
کوس پیشتر روز جمعه گفته بود روزهای پیش رو تا زمان خاکسپاری «آزمونی بسیار مهم» برای بلگراد خواهد بود.
مایکل اوفلرتی، کمیسر حقوق بشر شورای اروپا، روز جمعه از مقامهای صربستان و نهاد صربنشین در بوسنی خواست «در برابر ستایش محکومان جنایات جنگی بایستند»؛ رفتاری که در بوسنی غیرقانونی است و «بر اساس کنوانسیون اروپایی حقوق بشر، مصداق آزادی بیان نیست».
اوفلرتی در بیانیهای گفت: «از ستایش علنی راتکو ملادیچ، مجرم جنگی درگذشتهای که به دلیل نسلکشی سربرینیتسا و جنایت علیه بشریت محکوم شد، متنفرم.»
همزمان، درخواستها برای اینکه حزب مردم اروپا روابط خود با حزب حاکم مترقی صربستان (اسپیاس) را قطع کند، افزایش یافته است.
اورسولا فندرلاین، رئیس کمیسیون اروپا، عضو حزب مردم اروپا است؛ همانطور که روبرتا متسولا رئیس پارلمان اروپا و شماری از مقامهای ارشد دیگر عضو این حزب هستند.
نهاد جانشین دادگاه لاهه که اکنون به طور رسمی «سازوکار باقیمانده بینالمللی برای دادگاههای کیفری» نام دارد، اعلام کرد در «همبستگی با قربانیان، بازماندگان و خانوادههایی» است که از جنایتهایی که ملادیچ به دلیل آنها محکوم شد، رنج بردهاند.
این نهاد هرگونه «اقدامی را که به ستایش افرادی میپردازد که از سوی دادگاههای بینالمللی به ارتکاب جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسلکشی محکوم شدهاند» محکوم کرد.
وزرای خارجه بلژیک و ایرلند نیز به طور علنی با اعطای هرگونه افتخار به فردی که به نسلکشی محکوم شده، مخالفت کردهاند.
در همین حال، باشگاه فوتبال ستاره سرخ بلگراد به دلیل شعارهای هوادارانش در ستایش ملادیچ، که در روز برگزاری بازی این تیم در لیگ اروپا در هفته گذشته درگذشت، از سوی یوفا جریمه شد؛ دیداری که ستاره سرخ در آن ۵ بر ۱ به باشگاه چک «ویکتوریا پلزن» باخت.
یوفا شامگاه جمعه اعلام کرد هیاتهای قضایی این نهاد، ستاره سرخ را به پرداخت ۹۰ هزار یورو محکوم کردهاند؛ به دلیل اتهامهایی از جمله سردادن شعارهایی نامتناسب با یک رویداد ورزشی و نیز «رفتار نژادپرستانه و یا تبعیضآمیز».
نهاد حاکم بر فوتبال اروپا جریمهای مشابه را نیز برای «افکی بوراتس بانیا لوکا» از بوسنی در نظر گرفت و آن را به پرداخت ۳۹ هزار و ۵۰۰ یورو به دلیل شعارهای در حمایت از ملادیچ و سایر تخلفات هواداران در جریان دیدار این تیم در لیگ کنفرانس اروپا مقابل «ویکینگور ریکیاویک» از ایسلند محکوم کرد.
ستاره سرخ پرافتخارترین باشگاه فوتبال در سرزمینهای سابق یوگسلاوی است و در سال ۱۹۹۱ قهرمان لیگ قهرمانان اروپا شد.