در نخستین پارلمان سوریه پس از دوران اسد، زنان قانونگذار بیش از آنکه به دلیل تعدادشان به چشم بیایند، به واسطه تنوع پیشینه خود متمایز هستند؛ از یک نویسنده و مهندس گرفته تا بازیگر سرشناس، یک رهبر کُرد و همسر یک فرمانده تندروی اسلامگرا.
زنان ۲۲ کرسی از مجموع ۲۰۷ کرسی کنونی پارلمان سوریه را در اختیار دارند که رقمی معادل کمی بیش از ۱۰ درصد است؛ آماری که شباهت زیادی به مجلس پیشین در دوران حکومت طولانیمدت بشار اسد دارد. اسد در سال ۲۰۲۴ و پس از بیش از یک دهه جنگ داخلی، توسط ائتلافی از نیروهای اسلامگرا سرنگون شد.
آگهی
آگهی
پیش از خواندن این گزارش و برای درک بهتر ترکیب فعلی مجلس سوریه، باید توجه داشت که پارلمان کنونی حاصل یک انتخابات عمومی و مستقیم سراسری نیست، بلکه در چارچوب «ترتیبات قانون اساسی دوران گذار» شکل گرفته است.
بر اساس این سازوکار، بخشی از اعضای مجلس از طریق یک فرآیند انتخاباتی غیرمستقیم و هیاتهای انتخاباتی محلی تعیین شدند و یک سوم دیگر از کرسیها به طور مستقیم توسط رئیس دوره گذار منصوب شدند. مقامهای سوری این مدل را راهکاری برای مدیریت مرحله انتقالی، در شرایط پس از جنگ و تغییر ساختار سیاسی، و برای ایجاد نوعی تنوع در ترکیب مجلس معرفی کردهاند. منتقدان اما درباره میزان نمایندگی عمومی و تمرکز قدرت در این روند پرسشهایی مطرح کردهاند.
با توجه به اینکه ۱۵ نفر از این زنان توسط احمد شرع، رئیسجمهوری سوریه، منصوب شدهاند، ترکیب نمایندگان احتمالا نشاندهنده تمایل شدید مقامهای جدید برای نشان دادن فراگیر بودن حکومت است؛ بهویژه پس از انتقادهایی که درباره کمرنگ بودن حضور زنان و اقلیتها در روند گذار پس از جنگ در کشور مطرح شده بود.
نکته دیگر اینکه جلسه افتتاحیه پارلمان در ماه ژوئیه برگزار شد، هرچند که هنوز برخی از کرسیهای آن خالی است و باید پر شوند.
به تبریک نیاز ندارم، محتاج دعا هستم
روزینا اذقانی، بازیگر ۳۶ ساله و شناختهشده در سریالهای تلویزیونی سوریه، زمانی وارد دنیای سیاست شد که در میان ۷۰ قانونگذاری قرار گرفت که توسط احمد شرع در چارچوب ترتیبات قانون اساسی دوران گذار منصوب شدند.
اذقانی که هنرهای نمایشی را در دمشق خوانده و هرگز تصورش را نمیکرد روزی نقشی سیاسی ایفا کند، دو روز پیش از اعلام رسمی، از انتصاب خود باخبر شد.
او در یک مصاحبه تلویزیونی گفت: «فکر میکردم یکی از همکارانم دارد با من شوخی میکند.»
شهر زادگاه او، حماه در مرکز سوریه، به دلیل کشتار سال ۱۹۸۲ در دوران حکومت حافظ اسد، پدر بشار اسد، نامآشناست؛ زمانی که او سرکوب خونینی را علیه شورش گروه اسلامگروی اخوانالمسلمین در این شهر به راه انداخت. انتصاب او به دلیل پیشینه هنری و غیرسیاسیاش، بسیاری را شگفتزده کرد.
اذقانی با اعتراف به اینکه «بدون تردید تسلط چندانی بر سیاست ندارد» میگوید: «در این مقطع، حس میکنم بیشتر از آنکه به تبریک نیاز داشته باشم، محتاج دعا هستم.»
چهره دانشگاهی مسیحی؛ «یک شروع خوب برای زنان»
مادونا بشاره، ۳۸ ساله و یکی از نائبان رئیس پارلمان، پیش از انتصاب توسط احمد شرع، استاد مهندسی عمران بوده است. او از دفتر پارلمانی خود به خبرگزاری فرانسه گفت که احساسی آمیخته با «شادی و مسئولیت» دارد.
به گفته او «شاید تعداد زنان بهطور کامل گویای اهمیت حضور آنها در جامعه سوریه نباشد، اما این یک شروع خوب است.»
حضور آنها «در زیر این گنبد، آغاز مسیری است که باید از جنبههای نمادین فراتر رفته و به حوزه قانونگذاری و اعمال نفوذ برسد.»
بشاره که یک مسیحی باورمند است، ابراز امیدواری کرد که او و همکارانش بتوانند «انقلابی قانونگذاری شایسته سوریه» را رهبری کنند تا پس از بیش از ۱۳ سال جنگ، امنیت را برای همه شهروندان به ارمغان بیاورند.
یک قانونگذار زن کرد در پارلمان سوریه
فصلا یوسف، قانونگذار ۵۶ ساله کُرد، توسط یک نهاد انتخاباتی در استان حسکه واقع در شمال شرقی کشور برگزیده شد. او همچنین عضو شورای ملی کُرد است؛ ائتلافی از احزاب که با حکومت اسد مخالفت میکردند، اما هیچ نقشی در اداره خودگردان کُرده بخشهایی از شمال و شمال شرق کشور در سالهای گذشته نداشتند.
یوسف که در نخستین جلسه پارلمان با پوشش سنتی حاضر شده بود در این باره میگوید «ما نماینده تمام سوریها هستیم و در عین حال نماینده جامعه و مردم کُرد نیز به شمار میروم، بنابراین مسئولیت دوبرابری بر دوش دارم.»
توافق ادغام میان دمشق و مدیریت کُردها که در ماه ژانویه به دست آمد، آرزوی خودمختاری کُردها را از بین برد و همچنان نگرانیهایی را برای بسیاری از اعضای این اقلیت به همراه دارد.
یوسف که جامعهاش بهشدت برابری جنسیتی را ترویج میکند، اظهار داشت که او نیز میخواهد برای «دفاع از حقوق زنان و تثبیت آن در قانون اساسی کشور» تلاش کند.
انتخاب یک نویسنده و امیدواری به گشودن مسیر گفتگو
نور جندلی، نویسنده، به عنوان نماینده حمص (یکی از پایگاههای اصلی اعتراضات ضد اسد) از سوی احمد شرع انتخاب شد. او به خبرگزاری فرانسه گفته که امیدوار است پارلمان فضایی باشد «برای گشودن مسیر گفتگو میان تمامی سوریها با هر پیشینهای».
جندلی ۴۸ ساله و از فعالان کهنهکار ضد اسد است. او دوران محاصره و تبعید را از سر گذرانده و بیش از ۲۰ کتاب نوشته است. جندلی میگوید «مشتاقیم که با یکدیگر گفتگو کنیم و به شکلی متفاوت همدیگر را درک کنیم.»
او با اشاره به اینکه در دوران اسد، قانونگذاران «ابزاری در دست مقامها» بودند، عزم خود را جزم کرد و گفت که «برای ایجاد تغییر وارد مجلس شده است.»
نخستین نماینده زن با پوشش نقاب؛ همسر یک اسلامگرای جهادی
مروات توتو که او نیز توسط احمد شرع منصوب شده، دارای مدرک کارشناسی بازرگانی و اقتصاد است و به مدت ۱۳ سال در ادلب در شمال غربی کشور به تدریس اشتغال داشته است. او نخستین قانونگذار زن در تاریخ سوریه است که از پوشش کامل نقاب اسلامی استفاده میکند. همسر او، ابو عمر سراقب، فرماندهی ائتلافی از جناحهای اسلامگرا و جهادی را بر عهده داشت که در سال ۲۰۱۵ کنترل ادلب را به دست گرفتند و سال بعد در یک حمله هوایی کشته شد.
خود احمد شرع نیز که پیشتر یک چهره جهادی بوده، در آن زمان ریاست یکی از این جناحها را بر عهده داشت.
احمد شرع در یکی از نخستین مصاحبههای تلویزیونی خود پس از به دست گرفتن قدرت گفت که هنگام ورود پیروزمندانه به دمشق پس از سرنگونی اسد در دسامبر ۲۰۲۴، به یاد ابو عمر بوده است.
سال گذشته، او به عنوان بخشی از مراسمی برای تجلیل از خانوادههای «شهدا»، از توتو در کاخ ریاستجمهوری استقبال کرد.
عایشه الدبس نیز یکی دیگر از نمایندگان مجلس بود و نخستین زنی محسوب میشد که توسط حاکمیت جدید به یک سمت دولتی منصوب شد، هرچند که دیگر آن جایگاه را در اختیار ندارد. او برای چند ماه ریاست دفتر امور زنان کشور را بر عهده داشت، اما عایشه الدبس بیش از هر چیز به خاطر جنجالی که با دعوت از زنان برای «پایبندی به اولویتهای سرشت خدادادیشان» و تاکید بر «نقش تربیتی آنها در خانواده» به راه انداخت، در یادها مانده است.