نیویورک تایمز در گزارشی مدعی شده که در جریان آتشبس زودگذر اخیر میان تهران و واشنگتن، ایرانیها بهصورت مخفیانه برنامهای ریختند تا اگر نیروهای آمریکایی دوباره حمله کردند، هزینههای جنگ را برای رئیسجمهور ترامپ و دولت او افزایش دهند.
نیویورک تایمز در گزارشی خبر داده تهران در جریان یک آتشبس کوتاهمدت، نقشهای پنهانی با نیروهای نیابتی خود طراحی کرده است تا در صورت حمله دوباره آمریکا، با اقداماتی نظیر ناامنسازی مسیرهای انرژی، ضربه به متحدان واشنگتن و افزایش هزینههای جنگ برای دونالد ترامپ، حداکثر امتیازات سیاسی و اقتصادی را کسب کند.
آگهی
آگهی
حمله پهپادی به یک تاسیسات عظیم نفتی در عربستان سعودی ستونی از دود به پا کرد. هم زمان دو تانکر گاز در نزدیکی کانال سوئز طعمه حریق شدند و در اردن نیز اصابت موشک به پایگاه نظامیان آمریکایی انفجار آفرید.
طی روزهای اخیر، دایره درگیریها در خاورمیانه گستردهتر شده است؛ زیرا ایران و شبهنظامیان همپیمانش تلاش میکنند با ضربه زدن به متحدان آمریکا و به آشوب کشیدن بازارهای جهانی، واشنگتن را به توقف فشارها علیه جمهوری اسلامی وادار کنند.
بر اساس گفتههای دو مقام ارشد ایرانی، این حملهها بخشی از یک نقشه مرحلهبهمرحله است که در جریان یک آتشبس کوتاهمدت پنهانی در بهار امسال طراحی شد. هدف این بود که اگر آمریکا دوباره دست به حمله زد، شبکه نیابتی ایران وارد عمل شود و هزینه جنگ را برای دونالد ترامپ تا حد امکان بالا ببرد.
مهدی محمدی، مشاور ارشد تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی ایران، با خشنودی در شبکههای اجتماعی نوشت که قواعد بازی در حال تغییر است و جبهههای جدیدی با هماهنگی و در عین حال استقلال کنشی در منطقه سر برمیآورند.
آرایش و میزان وابستگی نیروهای نیابتی به تهران
با وجود ضربههای سنگینی که جریانهای مقاومت از سال ۲۰۲۳ متحمل شدهاند، حوادث اخیر نشان داد که آنها همچنان توانایی بازسازی خود، ایجاد بحران و کسب اهرم فشار برای تهران را دارند.
تحلیلگران بر این باورند که این گروهها عروسک خیمهشببازی بیاراده نیستند و هر کدام دستورکار خود را دارند؛ با این حال، میزان وابستگی آنها به تهران فرق میکند. حوثیهای یمن استقلال عمل بیشتری دارند، حزبالله بیشترین هماهنگی را با ایران دارد و گروههای شیعه عراقی در حد فاصل این دو دسته قرار میگیرند.
با این وجود، منافع مشترک علیه آمریکا و اسرائیل باعث همگرایی آنها شده است. مقامهای سپاه پاسداران تایید کردهاند که فرماندهان ایرانی در همان روزهای آتشبس، جلسات مجازی محرمانهای با فرماندهان این گروهها برگزار کردهاند تا نحوه گسترش جنگ را برنامهریزی کنند.
نیروی قدس سپاه علاوه بر هدایت از راه دور، نیروهای خود را برای پر کردن خلاء فرماندهی در حزبالله و استقرار در پایگاههای عراقی به میدان فرستاده است؛ موضوعی که با کشته شدن چند مستشار نظامی ایرانی در حملههای هوایی اخیر آشکار شد.
اهداف اقتصادی؛ بستن شیرهای نفت و اعمال فشار
تحلیلگران بر این باورند که هدف اصلی ایران از به حرکت درآوردن مهرههای نیابتی، مختل کردن صادرات نفت منطقه، بالا بردن قیمت سوخت در آمریکا در آستانه انتخابات میاندورهای و کاهش درآمد متحدان عرب واشنگتن است. تهران امیدوار است از این طریق همسایگانش را ناچار کند به خواستههای ایران برای تسلط بر تنگه هرمز تن دهند.
در همین زمینه افشون استوار، تاریخدان و نویسنده کتاب تاریخ خاورمیانه بر این باور است ایران با این تحرکات به دنبال تحت فشار گذاشتن عربستان و کسب امتیاز است. فراس مقصد، مدیرعامل بخش خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه اوراسیا نیز از سوی دیگر اقدام حوثیها را یک تشدید تنش کالیبرهشده میداند. لینا خطیب، پژوهشگر ارشد اندیشکده چتمهاوس نیز بر این باور است که نیابتیها پس از ناکامیهای اولیه، اکنون به نیرویی برای اخلال تبدیل شدهاند. رندا سلیم، رئیس برنامه خاورمیانه در مرکز استیمسون نیز میگوید که حضور سپاه و نیابتیها تلاشی برای احیای نقش منطقهای جمهوری اسلامی ایران است.
از سوی دیگر، عربستان سعودی که صادرات نفت خود از تنگه هرمز را تا حد زیادی از دست داده، تلاش میکند با انتقال نفت از طریق خطوط لوله به دریای سرخ و بابالمندب جایگزینی پیدا کند. همین موضوع باعث شده تا حوثیها کشتیرانی سعودی را هدف تحریم و حملات پهپادی قرار دهند تا از این طریق به جنگ یمن پایان دهند.
انگیزههای ایدئولوژیک و چشمانداز آینده
فراتر از مسائل اقتصادی، آنطور که نیویورک تایمز در این گزارش به آن اشاره کرده، انگیزه ایدئولوژیک رانش این گروهها بیرون راندن آمریکا از منطقه، ضربه به اسرائیل و ایجاد سپر حفاظتی برای خود ایران است. پس از سقوط دولت بشار اسد در سوریه و تضعیف شدید حماس، این شبکه اکنون بیشتر به نیرویی برای اخلال و بیثباتی تبدیل شده است.
حزبالله پس از ترور رهبران ارشد خود، اکنون خود را زیر فشار توافق صلح لبنان و اسرائیل برای خلع سلاح میبیند و حضور مستقیم فرماندهان سپاه در شورای رهبری آن تقویت شده است. در عراق نیز گروههای کوچکتر در برابر تلاش دولت برای ادغام در ارتش ملی مقاومت میکنند تا نقش منطقهای خود را حفظ کنند.
کارشناسان بر این باورند که تهران و همپیمانانش با استفاده از تمایل نداشتن دولت ترامپ و متحدانش به جنگ تمامعیار، لحظه را مناسب دیدهاند تا با تشدید تنشهای حسابشده، حداکثر امتیاز ممکن را به دست آورند.
گزارش نیویورک تایمز درباره روابط اخیر جمهوری اسلامی ایران و نیابتیهایش به قلم فرناز فصیحی و نیل مکفارکوهر نوشته شده است.