تیکتاک به من میگوید که گذاشتن لباسخوابم در فریزر میتواند در گرمای شدید به من کمی آرامش بدهد، اما به گزینههای دیگری نیاز دارم…
در آشپزخانهام ایستادهام و منتظرم لباس خوابم خوب یخ بزند.
آگهی
آگهی
آنها را در فریزر، کنار یک کیسه نخودفرنگی ریز گذاشتهام؛ ترفندی که همراه با انبوهی از ترفندهای دیگر، اخیرا در شبکههای اجتماعی وایرال شده است، همزمان با یک موج گرما دیگر که بخش زیادی از اروپا را زیر گرمای طاقتفرسا برده است.
من در یورکشایر زندگی میکنم؛ سرزمین خدا، معروف به هوای بارانی و دشتزارهای مهآلود (برای نمونه رمان «بلندیهای بادگیر» را ببینید)، اما این هفته دما به 32 درجه سانتیگراد رسیده و انتظار نمیرود تا یکشنبه به حد قابلتحملتر 24 درجه سانتیگراد کاهش یابد.
برای اروپاییهای جنوبی که به اوجهای 40 درجهای تابستان عادت دارند، این شاید اصلا «گرمای شدید» به نظر نرسد. اما فراموش نکنید تنها پنج تا هفت درصد خانهها در بریتانیا مجهز به سیستم تهویه مطبوع هستند، خانههای ما طوری ساخته شدهاند که گرما را در خود حفظ کنند و ما هم وسط روز نمیتوانیم سیستا و خواب نیمروزی داشته باشیم (حداقل نه بدون آن که خطر اخراج شدن از کار را به جان بخریم).
ساعت هشت شب، ترموستات خانه 24 درجه سانتیگراد را نشان میدهد؛ یعنی تا حدی موفق شدهام با پایین نگه داشتن پردهها، بسته نگه داشتن اتاق آفتابگیر، باز کردن پنجرهها فقط صبح و شب ـ آن هم اگر هوای بیرون خنکتر از داخل باشد ـ و استفاده نکردن از وسایل تولیدکننده حرارت مانند فر، جلوی ورود بخشی از گرما را بگیرم.
با این حال، ترموستات روی پاگرد طبقه پایین نصب شده؛ خنکترین بخش خانه. کافی است به طبقه بالا بروم تا گرما بهطور محسوسی بیشتر شود.
شبهای استواییِ مرگبار، هر روز رایجتر میشوند
امشب پیشبینی شده که دما تا 18 درجه سانتیگراد پایین بیاید. این عدد کمی پایینتر از معیار «شب استوایی» است (شبهایی که در طول 24 ساعت، دما هرگز زیر 20 درجه سانتیگراد نمیآید)، اما گمان میکنم باز هم شب راحتی نخواهد بود.
در تیکتاک میخوانم که یخزدن لباس خواب، میتواند همان تسکین لازم را از شر این گرمای چسبنده فراهم کند. این کار خانه را خنک نمیکند، اما احتمالا بدنم را کمی خنک خواهد کرد.
روت انگل، دانشمند داده در موسسه منابع جهانی، به من میگوید: «گرمای شبانه اغلب دستکم گرفته میشود، اما میتواند بهویژه خطرناک باشد، چون معمولا مردم در خانه هستند و شاید به فضاهای خنک و مجهز به تهویه مطبوع دسترسی نداشته باشند.»
روت انگل توضیح میدهد: «ما اغلب از «بار تجمعی گرما» صحبت میکنیم؛ یعنی هرچه مدت مواجهه مردم با گرما طولانیتر شود، تاثیر آن بر سلامتشان بیشتر میشود. وقتی خانهها در طول شب هم گرم میمانند، مردم فرصت بازیابی از دمای روز را از دست میدهند و خطرها، بهویژه برای سالمندان و کسانی که بیماریهای زمینهای دارند، افزایش مییابد.»
مطالعات نشان دادهاند که دمای بالای شبانه با افزایش مرگومیر ارتباط دارد و اداره هواشناسی بریتانیا هشدار داده است که احتمال تجربه سه شب استواییِ متوالی در ماه ژوئیه، بهدلیل تغییرات اقلیمی بهشدت افزایش یافته است.
دمای روز هم اینجا به نگرانی تبدیل شده است؛ با وجود آن که موقعیت شمالی منطقه، آن را خنکتر از جاهایی مانند لندن نگه میدارد. در واقع، لیدز بهتازگی نخستین شورای شهری در بریتانیا شده که طرح «فضای خنک» را راهاندازی کرده است؛ با باز کردن درِ 39 مرکز، از جمله کتابخانهها و مراکز تفریحی در سراسر شهر تا به ساکنان کمک کند از گرما فرار کنند.
این طرح مفهومی مشابه شبکه پناهگاههای اقلیمی دارد که در سالهای اخیر در سراسر اسپانیا شکل گرفته و به جوامع آسیبپذیر امکان دسترسی به فضای خنک و آب را میدهد.
آیا ترفند خنککننده وایرالِ تیکتاک واقعا جواب میدهد؟
لباسهای یخزده را از فریزر بیرون میآورم و آنها را میپوشم. احساس عجیبی است، اما طراوتبخش؛ انگار تبدیل به یک یخمک شدهام.
با این حال، خیلی طول نمیکشد تا تازگیِ این کار از بین برود و دوباره داغ و کلافه شوم. مثل وقتی است که نیمهشب بالش را برمیگردانید؛ لحظهای خنکای ناگهانی حس میکنید و بعد خیلی زود از بین میرود.
پارچه در مقایسه با بدن انسان، انرژی گرمایی بسیار کمی را در خود نگه میدارد و همین باعث میشود ظرف چند دقیقه دوباره تا دمای اتاق گرم شود.
اما مثل کری در سریال «سکس و شهر»، این تجربه مرا به فکر فرو برد: اروپاییها بدون استفاده از کولر چطور میتوانند واقعا خنک بمانند؟
خنک نگه داشتن بدن در هوای گرم
جالب اینجاست که دولت بریتانیا نه گذاشتن لباس خواب در کشوی بالایی فریزر را توصیه میکند و نه قرار دادن کاسه یخ جلوی پنکه برقی.
در عوض، توصیههایی کمی عادیتر ارائه میکند؛ کارهایی که بیشتر مردم خودشان در موجهای گرما انجام میدهند: دوری از آفتاب، بهویژه در ساعات اوج تابش، استفاده از کرم ضدآفتاب، کاهش فعالیت بدنی و پوشیدن لباسهای گشاد و روشن.
همچنین پیشنهاد میکند پاشیدن یا کشیدن آب خنک روی پوست میتواند کمککننده باشد؛ همانطور که بستن پکهای سرد درون پارچه و قرار دادن آنها زیر بغل یا روی گردن.
خنک نگه داشتن خانه در موجهای گرما
اما وقتی نوبت به خنک نگه داشتن خودِ خانه میرسد، توصیهها بسیار محدودتر میشود. آژانس امنیت سلامت بریتانیا پیشنهاد میکند پنجرهها و پردههای اتاقهایی را که روزها رو به خورشید هستند، بسته نگه دارید و پنجرهها را زمانی باز کنید که هوای بیرون خنکتر از داخل به نظر میرسد.
من همه این کارها را انجام دادهام و هرچند تا حدی جلوی اوج گرفتن گرما را گرفته، اما خانهام هنوز هم بیش از حد گرم است. اگر شما هم در همین وضعیت هستید، در ادامه سه راه جالب برای خنک نگه داشتن خانه (بدون کولر) میآید که بهمراتب بلندمدتتر از تیشرتهای یخزده است.
بامهای خنک: آیا باید خانهتان را سفید رنگ کنید؟
یک مقاله پژوهشی در سال 2024 (منبع به زبان انگلیسی) از سوی دانشگاه کالج لندن و دانشگاه اکستر که در نشریه علمی «نیچر سیتیز» منتشر شد، اثر خنککننده سقفهایی را بررسی کرد که با رنگ سفید یا رنگهای منعکسکننده دیگر پوشیده شده بودند و تاثیر آن را بر دمای هوای لندن بین ژوئن تا اوت 2018 سنجید.
در آن زمان، این دوره یکی از گرمترین تابستانهای ثبتشده در این شهر بود؛ میانگین دما در آن سه ماه به 19.2 درجه سانتیگراد رسید؛ حدود 1.6 درجه گرمتر از میانگین معمول در آن فصل.
پژوهشگران دریافتند اگر در آن تابستان بامهای خنک با رنگهای روشن در سطح شهر بهطور گسترده نصب شده بودند، لندن بهطور متوسط حدود 0.8 درجه سانتیگراد خنکتر میشد. بهگفته این مطالعه، این کاهش دما میتوانست از مرگ ناشی از گرما در حدود 249 نفر جلوگیری کند.
سقفهای سفید در کشورهای گرمترِ جنوب اروپا و شمال آفریقا منظرهای آشنا هستند، اما در بریتانیا چندان رایج نیستند. بامهای روشن در مقایسه با گزینههای تیره، انرژی تابشی کمتری از خورشید جذب میکنند، دمای شهر را پایین میآورند و به خنکتر ماندن فضای داخل خانه کمک میکنند.
برای آشنایی بیشتر با بامهای خنک میتوانید اینجا بیشتر بخوانید.
پنلهای خورشیدی: تنها منبع برق ارزان نیستند
پنلهای خورشیدی البته برای آن طراحی شدهاند که وابستگی خانوارها به سوختهای فسیلیِ آلاینده را کاهش دهند و قبضهای انرژی را پایین بیاورند، اما همان مطالعه نشان داد که آنها یک اثر خنککننده هم دارند.
دلیلش این است که پنلهای خورشیدیِ نصبشده روی پشتبام، بین سقف و خورشید یک سد ایجاد میکنند؛ آنها پرتو فرابنفش را جذب میکنند؛ پرتوهایی که در غیر این صورت سقف را گرم کرده و وارد خانه میشدند. شیشه پنلها همچنین بخشی از نور خورشید را از ساختمان دور میکند.
پژوهشگران میگویند اگر پنلهای خورشیدیِ سقفی هم در موج گرمای 2018 لندن به همین شکل گسترده بهکار گرفته شده بودند، دمای شهر حدود 0.3 درجه سانتیگراد خنکتر میشد. این کاهش میتوانست جلوی مرگ حدود 96 نفر در سطح شهر را بگیرد.
دکتر چارلز سیمپسون، نویسنده اصلی این پژوهش، پس از انتشار نتایج میگوید: «پنلهای خورشیدی بهعنوان منبع انرژی تجدیدپذیر، مزایای زیادی دارند، بنابراین خوشحالکننده است که میبینیم آنها شهر را گرمتر نمیکنند.»
برای آشنایی با مزایای پنهان پنلهای خورشیدی میتوانید این گزارش را بخوانید.
سایهسبز: چرا باید یک درخت را به خانوادهتان دعوت کنید
البته این گزینه بیشتر به فضای بیرونِ خانه مربوط میشود، اما افزودن سایهسبز یعنی درختان و پوشش گیاهی، میتواند دمای سطح و هوای اطراف را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
این موضوع به یکی از محورهای اصلی برنامهریزی شهری تبدیل شده و دهههاست که مورد مطالعه قرار میگیرد. در سال 1997، پژوهشگران در ایالات متحده دریافتند سطوحی که در سایه قرار دارند، میتوانند 11 تا 25 درجه سانتیگراد خنکتر از دمای اوجِ سطوح بدون سایه باشند.
در کنار ایجاد سایه و جلوگیری از آن که سطوحی مانند بتن گرما را در خود نگه دارند، افزودن درختان به باغ یا حیاط خانه میتواند به حذف آلایندههای هوا و جذب و ذخیره انتشارهای کربنی که از عوامل اصلی گرمایش جهانی هستند، کمک کند.
البته همه این گزینهها هزینه دارند، زمان میبرند و بهمراتب سرمایهگذاریهای بلندمدتتری نسبت به یخزدن لباس خواب هستند.
اما در شرایطی که بریتانیا بار دیگر زیر موج گرمایی تازه میسوزد و دماهای جهانی دوباره در آستانه رکوردشکنی هستند، شاید ما بریتانیاییها ناچار شویم جدیتر به این فکر کنیم که چگونه میتوانیم خانههای خود را با این واقعیت تازه سازگار کنیم.