پایگاه خبری آکسیوی یه نقل از منابع آگاه گزارش داد که میانجیهای منطقهای در تلاشند تا توافق آمریکا و ایران را از سقوط نجات دهند. به گفته آنها حملههای اخیر در ایران در تنگه هرمز توسط عناصری در داخل نظام ایران انجام شده که با یادداشت تفاهم مخالفند و قصد تضعیف آن را دارند.
اشاره منابع آگاه اکسیوس میتواند به تندروهایی در ایران باشد که به ویژه در ماه گذشته بارها نسبت به توافق هشدار داده و به صراحت از مخالفت مجتبی خامنهای، رهبر جدید جمهوری اسلامی با آن خبر دادند.
آگهی
آگهی
چهره شاخص آنها محسن نبویان است که در ماههای گذشته پای ثابت برنامههای صداوسیما بوده است. با این حال قطع سخنرانی نبویان، از اعضای جبهه پایداری در صداوسیمای که در آن از جزییات مکاتبههای مجتبی خامنهای به تیم مذاکره کننده، پرده برداشت، حاشیههایی به همراه داشت.
حالا اکسیوس خبر داده که به گفته دو منبع از کشورهای میانجی و یک مقام آمریکایی، قطر، پاکستان و سایر میانجیهای منطقهای در تلاشند تا تنشها میان آمریکا و ایران را کاهش دهند و مذاکرات برای دستیابی به یک توافق هستهای را احیا کنند.
اگرچه ترامپ روز چهارشنبه اعلام کرد که یادداشت تفاهم اولیه میان آمریکا و ایران و همچنین آتشبس «پایان یافته» است و دستور دو دور حمله هوایی را صادر کرد، اما او اکنون بر بازگشایی تنگه هرمز متمرکز شده و همچنان میخواهد از بازگشت به یک جنگ تمامعیار با ایران اجتناب کند.
سخنگوی فارسی زبان وزارت خارجه آمریکا نیز در گفتوگو با یورونیوز بر دو کلید واژه تاکید داشته؛ یکی اینکه ترامپ خواهان صلح و دیپلماسی است و دیگر اینکه او به جنگ طولانیمدت با ایران فکر نمیکند.
عناصری در داخل نظام ایران با یادداشت تفاهم مخالفند
میانجیها بر این باورند که صرفنظر از تنشهای اخیر، دو طرف در دورهای پیشین مذاکرات به سوی دستیابی به یک توافق هستهای پیشرفتهایی داشتهاند و میخواهند از فروپاشی این یادداشت تفاهم جلوگیری کنند.
یک منبع منطقهای از یکی از کشورهای میانجی گفت که میانجیها بر این باورند حملههای اخیر ایران در هرمز توسط عناصری در داخل نظام ایران آغاز شده که با یادداشت تفاهم مخالفاند و قصد تضعیف آن را دارند.
اکسیوس روز گذشته نیز در گزارشی به نقل از منابع آمریکایی نزدیک به دولت ترامپ تاکید کرده بود که گروهی اقلیت در بدنه جمهوری اسلامی ایران که مخالف تفاهم هستند در شکل گیری این حملهها بیتاثیر نبودهاند.
با این حال محمدباقر قالیباف، رئیس تیم مذاکره کننده ایران در واکنش به حملههای اخیر آمریکا هشدار داد که «بدعهدی آنها بیهزینه نخواهد بود.»
او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت «آمریکا هنوز یاد نگرفته است که زورگویی و بدعهدی دیگر بیهزینه نیست. شفاف بگویم؛ بزنید، میخورید. دستوپای بیهوده نزنید که بیشتر فرو خواهید رفت. تنگه هرمز فقط با ترتیبات ایرانی باز خواهد شد نه با تهدیدهای آمریکایی.»
تماس در پی تماس برای نجات تفاهم اولیه میان ایران و آمریکا
در پشت پرده، مقامهای قطری، پاکستانی، ترکیهای، مصری و سعودی روز چهارشنبه تماسهای تلفنی متعددی با مقامهای آمریکایی و ایرانی برقرار کردند تا اوضاع را آرام کنند.
طبق بیانیهای که در کانال تلگرام عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران منتشر شد، او به عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، گفت که «حملهها و لفاظیهای آمریکا نقض یادداشت تفاهم بوده است.»
تلاش برای تعیین تاریخ دور تازه مذاکرات
یکی از منابع منطقهای درگیر در این میانجیگری گفت که تلاشهای دیپلماتیک گستردهای در جریان است تا ابتدا در مورد کاهش تنش با هر دو طرف توافق شود و سپس تاریخی برای دور دیگری از مذاکرات میان تیمهای فنی تعیین شود. وضعیت کنونی این است که پس از دو روز تبادل آتش میان آمریکا و ایران، روز پنجشنبه بسیار آرامتر بود.
با وجود گزارشهایی در برخی رسانههای ایرانی مبنی بر وقوع انفجار در جنوب ایران، مقامهای آمریکایی اعلام کردند که ارتش آمریکا در روز پنجشنبه هیچ حمله جدیدی انجام نداده است. یک مقام آمریکایی این امر را نتیجه تلاشها برای کاهش تنش دانست.
دولت ترامپ همچنان متعهد به یافتن یک راه حل است
در مورد واکنشها نیز باید گفت که دونالد ترامپ عصر پنجشنبه جلسهای با تیم ارشد امنیت ملی خود درباره تنش با ایران و مسیر پیش رو برگزار کرد. پس از این نشست، یک مقام آمریکایی اعلام کرد که دولت ترامپ همچنان متعهد یافتن یک راه حل است و مذاکرات در سطح فنی برای رسیدن به توافق هستهای ادامه دارد.
این مقام آمریکایی افزود که ترامپ روز گذشته احساسات خود را بهطور کاملا صریح بیان کرد. اینکه «حملههای ایران به این کشتیها، اقدام تروریستی به شمار می آید. این یادداشت تفاهم مبتنی بر عملکرد است و اقدام ایران به منزله عملکرد ناموفق در سطحی غیرقابلقبول است.»
وزن تندروهای ایران چقدر است؟
در شرایطی منابع آگاه از سوی میانجیها و منابع نزدیک به دولت ترامپ از کارشکنی تندروها در ایران سخن میگویند که گروههای جای گرفته در این طبقهبندی در ساحت سیاسی ایران پرشمار نیستند. برای نمونه اگر بخواهیم به جبهه پایداری اشاره کنیم، حضور اعضای این گروه سیاسی همواره چه در مجلس و دولت و چه در دیگر حوزههای سیاسی کمشمار بوده است. با این حال ایدئولوژی این طیف، طی حدود پنج دهه در شهرهای مختلف ایران از جمله در مشهد و قم و تهران ریشه دوانده است.
یکی از چهره های شناخته شده نزدیک به این جریان فکری آیتالله مصباح یزدی بود. او به دلیل در اختیار داشتن پستهای کلیدی و بودجه علمی و دانشگاهی توانست دانشجویان و روحانیون زیادی را با رویکردهای فکری و ایدئولوژیک تندروانه خود همراه و آشنا کند.
نمونهاش، محمود نبویان، نایبرئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس و نزدیک به «جبهه پایداری» که در ادبیات سیاسی ایران به«تندرو» شناخته میشود. یکی از دلایل این نامگذاری نزدیکی فکری او به آیتالله مصباح یزدی است. مردی که در ساحت سیاسی ایران سنگ بنای رویکردهای تندروانه اسلامی را بنا نهاد و برخی او را از مروجان خشونت برای حذف منتقدها و مخالفها در حکومت دانستهاند. از او همچنین به عنوان پدر معنوی جبهه پایداری یاد میشود.
مصباح بنیادگذار و رئیس مؤسسه آموزشی و پژوهش امام خمینی، نماینده ادوار مجلس خبرگان رهبری و رئیس سابق شورای عالی مجمع جهانی اهلبیت و یکی از استادان حوزه علمیه قم بود.
محمدتقی مصباح یزدی همچنین یکی از مهمترین حامیان فکری محمود احمدینژاد در سالهای آغاز ریاستجمهوری او محسوب میشد. احمدینژاد، رئیسجمهوری دورههای ۱۳۸۴ و ۱۳۸۸ در ایران بود.
قائله به راه افتاده از سوی نبویان در صداوسیما چه بود؟
نبویان که دل خوشی از تفاهم اولیه شکل گرفته میان ایران و ایالات متحده نداشت در شبکه خبر به بیان نکات و جزییاتی از مکاتبههای مجتبی خامنهای با هیات مذاکرهکننده پرداخت که در نهایت به قطع این گفتوگو، استعفای یک مدیر ارشد صداوسیما و موجی از واکنشهای سیاسی منجر شد.
نبویان در آن گفتوگو مدعی شده بود که مجتبی خامنهای در سه تاریخ ۱۵ فروردین، ۲۹ فروردین و ۴ اردیبهشت، مخالفت خود را با روند مذاکرات و مفاد تفاهمنامه ایران و آمریکا اعلام کرده و تاکید داشته که یا باید حق غنیسازی ایران به طور کامل به رسمیت شناخته شود یا موضوع هستهای برای همیشه از دستور کار خارج شود. او همچنین ادعا کرد که رهبری حتی مدیریت مشترک تنگه هرمز با عمان را نیز نپذیرفته است.
صداوسیما اقدام این نماینده در خواندن مکاتبات طبقهبندیشده مجتبی خامنهای، رهبر ایران را «مصداق تخلف قانونی و مستوجب پیگرد قضایی» دانست.
او مدعی شد که رهبر جمهوری اسلامی در سه تاریخ ۱۵ فروردین، ۲۹ فروردین و ۴ اردیبهشت، مخالفت خود را با روند مذاکرات و مفاد تفاهمنامه ایران و آمریکا اعلام و تاکید کرده است که یا باید حق غنیسازی ایران به طور کامل به رسمیت شناخته شود یا موضوع هستهای برای همیشه از دستور کار خارج شود. او همچنین ادعا کرد که رهبری حتی مدیریت مشترک تنگه هرمز با عمان را نیز نپذیرفته است. این سخنان پیش از بررسی متن نهایی تفاهمنامه، با قطع فوری برنامه از سوی صداوسیما روبهرو شد.
یادداشت تفاهم اولیه میان ایران و آمریکا به گفته برخی تحلیلگران از همان ابتدا ریسمانی سست و شکننده بود. حالا با گذشت مدت زمان کمی از امضای این یادداشت تفاهم جنوب ایران بارها مورد حلمه نیروهای نظامی آمریکا قرار گرفته است. با اینکه منابع آگاه به وزن عناصر تندرو در داخل ایران اشاره دارند با این حال مشخص نیست که آیا واقعا این نیروها آنطور که ادعا میشود وزن سیاسی بالایی دارند یا اینکه اصولا تهران اراده چندانی به تداوم و حفظ تفاهمنامه اولیه نمیبیند.